Năm 2011 được xem là một năm tương đối thành công của chính sách quản lý ngoại hối với tỷ giá diễn biến tương đối ổn định, giá vàng trong nước tuy vẫn tiếp tục tăng nóng nhưng đã bám sát hơn với giá vàng thế giới.
* Tỷ giá USD/VND phản ánh sát hơn cung – cầu thị trường và tương đối ổn định; hoạt động mua – bán ngoại tệ trên thị trường tự do được hạn chế.
Ngay từ đầu năm 2011, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã điều chỉnh mạnh tỷ giá bình quân liên ngân hàng với quyết định số 230/2011/QĐ-NHNN ngày 11/2/2011: tỷ giá USD/VND tăng (giảm giá VND) 9,3% từ 18.932 lên 20.693 VND/USD; biên độ giao dịch giảm từ +/- 3% xuống +/- 1%. Mức tỷ giá mới phản ánh sát hơn cung – cầu ngoại tệ trên thị trường ngoại hối. Nhờ đó, tỷ giá thực hiệu quả REER tiến sát với trục gốc 100%1[1] và tỷ giá trên thị trường tự do giảm nhiệt, chênh lệch thu hẹp dần từ 1.500VND/ 1USD thời điểm đầu năm xuống còn 500VND/1USD vào tuần đầu tháng 3/2011.
Đồ thị 1
Nguồn: Tổng hợp
Ngoài ra, để giảm dần hiện tượng đô-la hóa trong nền kinh tế, NHNN đã áp dụng cơ chế quản lý chặt chẽ hơn lãi suất huy động USD; phối hợp với các cơ quan chức năng có liên quan thực hiện các biện pháp tăng cường giám sát, kiểm tra và xử lý các điểm kinh doanh ngoại tệ trái phép, làm hoạt động mua-bán ngoại tệ trên thị trường tự do giảm mạnh và nhiều điểm mua-bán đô la đã phải ngưng giao dịch… Nhờ vậy, từ giữa tháng 3 đến giữa tháng 8, với sự linh hoạt trong công tác điều hành tỷ giá của NHNN, về cơ bản, tỷ giá giao dịch của Ngân hàng thương mại (NHTM) tăng lên hay giảm xuống xung quanh tỷ giá bình quân liên ngân hàng được công bố hàng ngày. Hoạt động mua bán trên thị trường chợ đen mặc dù vẫn chưa bị xóa bỏ hoàn toàn nhưng nhìn chung chênh lệch tỷ giá giữa hai thị trường đã được thu hẹp, chỉ còn là khoảng 30-50VND/ 1USD; nhiều người dân thay vì bán ngoại tệ trên thị trường chợ đen đã bán lại cho NHTM.
Những quyết sách điều hành tỷ giá của NHNN đã hỗ trợ tích cực cho sự ổn định của tỷ giá trong năm 2011, tình trạng tỷ giá diễn biến “nóng” vào cuối năm đã không còn lặp lại và quan trọng là niềm tin của người dân vào chính sách tỷ giá được cải thiện. Kết thúc năm 2011, tỷ giá bình quân Thị trường liên ngân hàng (BQLNH) dừng ở mức 20.828 VND/ 1 USD; tỷ giá thị trường tự do ở quanh mức 21.200 – 21.300 VND/ 1 USD, cao hơn tỷ giá NHTM khoảng 150-250 VND/ 1 USD.
Tuy nhiên, tại một số thời điểm trong năm, đặc biệt trong tháng 8 và tháng 9/2011, tỷ giá vẫn có những biến động nhất định. Tỷ giá USD tại các NHTM đã được đẩy lên mức kịch trần mua vào và bán ra, phổ biến ở mức 20.820 – 20.834 VND/ 1 USD. Nguyên nhân để lý giải cho hiện tượng này vẫn bắt nguồn từ những yếu tố cố hữu như hoạt động xuất nhập khẩu, tình trạng cán cân thanh toán, tình trạng đô la hóa trong nền kinh tế và diễn biến lạm phát… Cùng thời điểm đó, diễn biến tỷ giá thực hiệu quả cũng có xu hướng dần rời xa trục gốc 100 theo hướng giảm dần từ giữa năm 2011.
Đồ thị 2
Nguồn: Tổng hợp
* Trái ngược với diễn biến ổn định của tỷ giá, giá vàng trong nước tiếp tục tăng nóng mặc dù đã bám sát hơn với diễn biến giá vàng thế giới.
Cũng giống như năm 2010, giá vàng trong nước năm 2011 vẫn bị chi phối bởi sự biến động của giá vàng thế giới. Điểm khác biệt là nếu như trong năm trước, giá vàng trong nước đôi khi diễn biến ngược với giá vàng thế giới thì trong năm 2011, giá vàng trong nước đã tăng/giảm, bám sát hơn với diễn biến giá vàng thế giới.
Năm qua, giá vàng trong nước liên tiếp ghi nhận những kỷ lục mới khi lần lượt vượt qua mốc 35 triệu VND/lượng; 40 triệu VND/lượng rồi 45 triệu VND/lượng; thậm chí, giá vàng trong nước có thời điểm đã lên tới gần 49 triệu đồng/lượng. Tuy nhiên, khác với năm 2010, đà tăng của giá vàng trong nước không kéo dài đến hết năm mà đã trượt dốc trong 3 tháng cuối năm. Kết thúc năm 2011, giá vàng dừng lại ở mức hơn 42 triệu VND/lượng – tăng 16,8% so với giá vàng cuối năm 2010. Nếu so sánh với mức 49 triệu VND/lượng vào cuối tháng 8 thì giá vàng đã mất đi tới gần 7 triệu VND/lượng – một hồi chuông cảnh báo cho các nhà đầu tư trong năm 2012.
Mặc dù năm 2011 đã ghi nhận những nỗ lực của NHNN trong công tác điều tiết thị trường vàng thể hiện thông qua các văn bản pháp luật quản lý thị trường vàng như Thông Tư 11 Quy định về việc chấm dứt huy động và cho vay vốn bằng vàng của TCTD; yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hoạt động cho vay cầm cố, thế chấp bằng vàng; dự thảo nghị định mới về quản lý kinh doanh vàng, trong đó chủ trương tiến tới xóa các thương hiệu vàng miếng không phải SJC; biện pháp không cấp hạn ngạch nhập vàng cho các doanh nghiệp nhưng cho phép SJC và 5 NHTM đủ điều kiện được phép giao dịch vàng tài khoản ở nước ngoài..; nhưng các biện pháp này vẫn chưa đạt được hiệu quả như mong muốn. Thị trường vàng trong nước vẫn tiếp tục chứng kiến những mức chênh lệch không hợp lý giữa giá vàng trong nước và giá vàng thế giới. Mức chênh lệch có lúc đã lên tới hơn 4 triệu VND/ lượng nhưng nhìn chung phổ biến ở khoảng 2-3 triệu VND/lượng. Hoạt động đầu cơ của một số cá nhân và tổ chức kinh doanh vàng có quy mô và yếu tố tâm lý chạy theo đám đông của người dân tại một số thời điểm nhạy cảm của giá vàng vẫn chưa được khắc phục. Tại những thời điểm giá vàng lên cao, tình trạng người người chen lấn xếp hàng để mua vàng đã trở thành quen thuộc.
Việc giá vàng biến động phức tạp đã gây ra những tác động không tốt đến các hoạt động khác trong nền kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh hiện nay. Sức nóng của thị trường vàng là một trong những nguyên nhân làm suy giảm vốn đầu tư cho khu vực sản xuất; giá vàng tăng cũng gây ra áp lực giảm giá VND do cầu ngoại tệ để nhập khẩu vàng lớn; người dân có xu hướng rút tiền gửi để chuyển sang đầu tư vàng, gây áp lực khó giảm lãi suất của khu vực ngân hàng.
Tóm lại, trên cơ sở những kết quả đã đạt được của chính sách quản lý ngoại hối trong năm 2011, những dự báo khả quan về luồng ngoại tệ vào – ra của nền kinh tế, quyết tâm kiềm chế lạm phát năm 2012 ở mức 1 con số; tỷ giá trong năm 2012 được kỳ vọng không có nhiều biến đổi. Để kỳ vọng trên trở thành hiện thực, công tác ổn định thị trường ngoại hối trong năm 2012 tiếp tục đòi hỏi nâng cao sự phối hợp của NHNN với các Bộ trong công tác quản lý hàng – tiền cũng như công tác phối hợp để ban hành một khuôn khổ pháp lý điều tiết hoạt động thị trường vàng trong nước một cách an toàn và hiệu quả.
Việt Anh
Viện Chiến lược Ngân hàng