Trong bối cảnh chuyển đổi số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh, môi trường thông tin đang có những thay đổi ngày càng sâu rộng. Cùng với yêu cầu ngày càng cao về minh bạch và trách nhiệm giải trình, truyền thông chính sách không chỉ là hoạt động cung cấp thông tin mà ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng của quản trị nhà nước, góp phần đưa chính sách vào cuộc sống.
Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị đã xác định bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là bảo vệ Đảng, Cương lĩnh chính trị, đường lối của Đảng; bảo vệ nhân dân, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo vệ công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế; bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; giữ gìn môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước
Tinh thần này đã được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới. Nghị quyết nhấn mạnh chuyển trọng tâm từ “quản lý thông tin” sang dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo đồng thuận xã hội. Đây là định hướng quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước đổi mới cách thức truyền thông chính sách.
Truyền thông chính sách - yêu cầu đặc biệt đối với ngành Ngân hàng
Ngân hàng là một ngành có vai trò đặc biệt quan trọng, được xem là “huyết mạch” của nền kinh tế, gắn chặt với mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội. Các thông tin về tiền tệ, tín dụng, lãi suất, tỷ giá, thị trường vàng, ngoại hối, thanh toán và an toàn hệ thống ngân hàng được dư luận quan tâm, có phạm vi tác động rộng và ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của người dân, doanh nghiệp và thị trường.
Trong khi đó, kinh nghiệm quốc tế cho thấy truyền thông tốt và hiệu quả của ngân hàng trung ương đã trở thành một cấu phần quan trọng của chính sách tiền tệ. IMF gần đây nhấn mạnh rằng, truyền thông rõ ràng có thể giúp định hướng kỳ vọng, giảm bất định và nâng cao hiệu quả của chính sách tiền tệ.
Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng quy định NHNN có trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tiền tệ và ngân hàng; đồng thời công bố các chủ trương, chính sách, pháp luật về tiền tệ và ngân hàng, quyết định điều hành của Thống đốc và diễn biến tiền tệ, ngân hàng.
Như vậy, truyền thông chính sách là một bộ phận gắn với chính chức năng quản lý nhà nước và điều hành chính sách tiền tệ của NHNN. Đặc biệt, trong những thông tin có tính nhạy cảm cao như lãi suất, tín dụng, tỷ giá, thị trường vàng, an toàn của tổ chức tín dụng hoặc những thay đổi về quy định quản lý, thông tin chính thống nếu được cung cấp chậm hoặc khó hiểu có thể tạo ra khoảng trống để tin đồn, suy đoán và thông tin sai lệch phát triển. Ngược lại, truyền thông chủ động, kịp thời và có căn cứ giúp công chúng hiểu đúng bản chất vấn đề, giảm tâm lý hoang mang, củng cố niềm tin và tạo điều kiện để chính sách được thực thi hiệu quả.
Trong môi trường số, đấu tranh với thông tin sai lệch không thể chỉ thực hiện bằng cách phản bác từng thông tin sau khi đã lan truyền. Quan trọng hơn là phải chủ động xây dựng môi trường thông tin trong đó người dân có thể dễ dàng tìm kiếm và nhận biết nguồn tin chính thống.
Chính vì vậy, Đối với ngành Ngân hàng, điều này có thể bắt đầu từ những nội dung rất gần với đời sống: giải thích chính sách tín dụng; cung cấp kiến thức về lãi suất, tỷ giá; hướng dẫn sử dụng dịch vụ ngân hàng an toàn; cảnh báo phương thức, thủ đoạn lừa đảo; phổ biến thanh toán không dùng tiền mặt; nâng cao hiểu biết và kỹ năng sử dụng dịch vụ tài chính - ngân hàng.
Chẳng hạn, việc triển khai Chiến lược Tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026-2030 và Kế hoạch hành động của ngành Ngân hàng đặt ra yêu cầu truyền thông không chỉ về chủ trương mà còn về nâng cao khả năng tiếp cận, sử dụng dịch vụ tài chính chính thức, an toàn và phù hợp. Theo đó, truyền thông về ngân hàng-tài chính cần hướng tới một mục tiêu rộng hơn: giúp người dân có kiến thức, kỹ năng về tài chính – ngân hàng, có thể nhận diện thông tin đúng, thông tin sai lệch, có “sức đề kháng” trước những thông tin xuyên tạc, kích động, từ đó đưa ra quyết định tài chính phù hợp.
Sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác truyền thông trong ngành Ngân hàng
Nhận thức rõ vai trò ngày càng quan trọng của công tác thông tin, tuyên truyền và truyền thông chính sách, Ban Thường vụ Đảng ủy NHNN và Ban Lãnh đạo NHNN luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng công tác thông tin, tuyên truyền và truyền thông trong toàn Ngành, gắn công tác truyền thông với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị, chức năng quản lý nhà nước và điều hành chính sách tiền tệ, hoạt động ngân hàng.
Sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo đó ngày càng được cụ thể hóa theo hướng tăng cường tính chủ động, thống nhất, phối hợp và trách nhiệm của các đơn vị trong công tác truyền thông chính sách. Thực tiễn hoạt động của NHNN cho thấy truyền thông không còn được nhìn nhận đơn thuần là khâu “đưa tin” sau khi chính sách đã được ban hành, mà từng bước được đặt trong tổng thể quá trình xây dựng, tổ chức thực hiện và đánh giá tác động của chính sách.
Để tăng cường sự phối hợp giữa các đơn vị trong NHNN và các cơ quan, đơn vị trong ngành, NHNN đã ban hành Quy chế phối hợp truyền thông ngành Ngân hàng, qua đó , từng bước hình thành phương thức truyền thông thống nhất, chủ động và có trách nhiệm. Theo đó, công tác truyền thông được đặt trong mối quan hệ phối hợp giữa đơn vị đầu mối về truyền thông với các đơn vị chuyên môn - những cơ quan trực tiếp tham mưu, xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách.
Điểm quan trọng là, truyền thông chính sách không phải là nhiệm vụ riêng của Văn phòng - đơn vị đầu mối làm công tác truyền thông của ngành Ngân hàng trong giai đoạn hiện nay. Các vụ, cục, đơn vị thuộc NHNN, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ và lĩnh vực được phân công, đều có trách nhiệm tham gia công tác thông tin, truyền thông về chính sách, pháp luật và hoạt động quản lý nhà nước thuộc lĩnh vực phụ trách. Đơn vị chuyên môn có trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ, kịp thời; nhận diện những nội dung cần truyền thông, những vấn đề dễ phát sinh cách hiểu khác nhau hoặc tác động lớn đến xã hội; phối hợp giải thích, cung cấp thông tin chuyên môn và xử lý các vấn đề thông tin phát sinh. Trong mô hình đó, đơn vị đầu mối về truyền thông giữ vai trò tham mưu, điều phối, kết nối và tổ chức truyền thông, bảo đảm thông tin được thể hiện thống nhất, dễ hiểu, đúng định hướng và phù hợp với từng nhóm công chúng, từng nền tảng truyền thông. Các đơn vị chuyên môn giữ vai trò nguồn thông tin chính sách, bảo đảm tính chính xác, chiều sâu và cơ sở pháp lý của thông tin.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa đặc biệt trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên lĩnh vực kinh tế - tài chính. Bởi lẽ, sức mạnh của truyền thông chính sách không chỉ đến từ số lượng thông tin được phát đi, mà trước hết đến từ tính chính xác của thông tin, sự thống nhất trong thông điệp, tính kịp thời trong phản ứng và khả năng giải thích chính sách một cách thuyết phục, dễ hiểu và gần với đời sống.
Đổi mới truyền thông chính sách để củng cố niềm tin và đồng thuận
Để đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao hiện nay, truyền thông chính sách của ngành Ngân hàng cần tiếp tục được đổi mới theo hướng chủ động, dễ hiểu, đa nền tảng và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.
Trước hết, cần đưa truyền thông vào ngay từ quá trình xây dựng chính sách. Quyết định số 407/QĐ-TTg ngày 30/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ đã xác định truyền thông chính sách có tác động lớn đến xã hội ngay trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Đối với NHNN, các chính sách có tác động lớn cần được nhận diện sớm về nhu cầu truyền thông, nhóm đối tượng chịu tác động, những nội dung dễ bị hiểu sai và phương án giải thích, qua đó xây dựng và triển khai thực hiện các kế hoạch, kịch bản, phương án truyền thông phù hợp.
Thứ hai, cần đổi mới hoạt động truyền thông theo hướng lắng nghe - giải thích - đối thoại - phản hồi. Những câu hỏi, băn khoăn và phản hồi của người dân, doanh nghiệp, báo chí và các tổ chức tín dụng cần trở thành nguồn dữ liệu giúp cơ quan quản lý hoàn thiện phương thức truyền thông và, khi phù hợp, hoàn thiện chính sách.
Thứ ba, tăng cường ứng dụng công nghệ số và AI để theo dõi, phân tích xu hướng thông tin, nhận diện vấn đề mới nổi và cảnh báo sớm rủi ro. Việc ứng dụng công nghệ phải đảm bảo theo nguyên tắc “AI hỗ trợ - con người quyết định”, bảo đảm kiểm chứng và an toàn thông tin.
Thứ tư, tăng cường phối hợp, hình thành hệ thống truyền thông chính sách của ngành Ngân hàng, trong đó NHNN giữ vai trò định hướng, các đơn vị trong ngành, tổ chức tín dụng, cơ quan báo chí và chuyên gia cùng tham gia tạo môi trường thông tin chính xác, thống nhất và có sức lan tỏa.
Thứ năm, đa dạng hóa các hình thức, nội dung truyền thông phù hợp với từng đối tượng, kênh truyền thông và xu hướng công nghệ số để truyền tải thông tin chính sách một cách nhanh chóng, thuận lợi, dễ tiếp nhận, dễ hiểu, dễ thực thi, qua đó giúp chính sách nhanh chóng đi vào thực tế cuộc sống.
Cuối cùng, cần quan tâm xây dựng đội ngũ truyền thông chính sách có bản lĩnh chính trị vững vàng, am hiểu sâu về tiền tệ - ngân hàng, đồng thời có năng lực truyền thông số, phân tích dữ liệu, xử lý khủng hoảng và ứng dụng công nghệ mới.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên lĩnh vực kinh tế - tài chính không chỉ thể hiện ở việc đấu tranh, phản bác các thông tin sai trái, mà còn ở khả năng củng cố niềm tin của xã hội đối với đường lối, chính sách và hiệu quả quản lý, điều hành của Nhà nước. Đối với ngành Ngân hàng, nơi chính sách có tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế và kỳ vọng của xã hội, truyền thông chính sách vì vậy ngày càng trở thành một cấu phần quan trọng của quản lý và điều hành chính sách tiền tệ. Theo đó, đổi mới truyền thông chính sách của NHNN và ngành Ngân hàng không chỉ nhằm giúp người dân “biết” về chính sách, mà quan trọng hơn là hiểu đúng, tin tưởng và đồng hành trong thực hiện chính sách. Đây cũng là một phương thức thiết thực góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, nâng cao sức đề kháng của xã hội trước thông tin sai lệch và đóng góp vào nhiệm vụ bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.
Tài liệu tham khảo:
1. OECD, Good Practice Principles for Public Communication Responses to Mis- and Disinformation, OECD Public Governance Policy Papers No. 30, 2023.
2. IMF, Communications as a Policy Tool, 2019.
3. IMF, Monetary Policy Frameworks: Central Bank Communications, 2022.
Mỹ An