Theo báo cáo đưa ra ngày 14/11/2013 của Văn phòng Nội các Nhật Bản, kinh tế quí 3/2013 tại đất nước “Mặt trời mọc” chỉ tăng 0,5%, giảm 0,4% so với quí trước, chủ yếu là do tiêu dùng và xuất khẩu yếu ớt, trong khi đầu tư vào bất động sản tăng mạnh. So với cùng kỳ năm trước, GDP quí 3/2013 tăng 1,9%, thấp hơn kết quả tăng trưởng 3,8% trong quí trước.
Trong quí 3/2013, đầu tư vào bất động sản tăng 1,6% so quí trước và tăng 11,3% so cùng kỳ năm trước. Chi tiêu vào các công trình hạ tầng tăng 35% so cùng kỳ năm trước, chủ yếu nhờ gói kích thích trị giá 10.300 tỉ yên (104 tỉ USD) được Quốc hội thông qua từ đầu năm, đây là giải pháp tình thế trong bối cảnh xuất khẩu và nhiều lĩnh vực kinh tế khác còn yếu ớt.
Báo cáo cho biết, xuất khẩu sụt giảm khoảng 2% từ mức tăng trưởng 2 con số trong 6 tháng đầu năm, trong khi nhập khẩu tăng 16,5%; đầu tư của các doanh nghiệp chỉ tăng 0,7%, sau khi tăng 4,4% trong quí trước; tiêu dùng tư nhân giảm từ mức tăng 3% trong quí trước xuống 0,4% do tốc độ tăng thu nhập không theo kịp tốc độ tăng giá của các loại hàng hóa và dịch vụ.
Bên cạnh những yếu tố trong nước, GDP quí 3/2013 tăng thấp còn bắt nguồn từ tình hình chung của kinh tế toàn cầu, nhất là tăng trưởng yếu và nguy cơ giảm phát tại khu vực euro, tăng trưởng chậm dần tại Trung Quốc và nhiều nền kinh tế mới nổi khác, đây là yếu tố hạn chế nhu cầu chi tiêu và nhập khẩu hàng hóa, trong khi xuất khẩu và chi tiêu công vẫn là động lực chính cho tăng trưởng kinh tế của Nhật Bản.
Báo cáo ngày 14/11 vừa qua đã nhấn mạnh một số ưu điểm nổi bật so với tình hình kinh tế năm trước và cách đây 2 thập kỷ, khẳng định thành công ban đầu của kế hoạch tổng thể về tái cơ cấu kinh tế do Thủ tướng Shinzo Abe đề ra. Trên thực tế, tình hình kinh tế quí 3 đã cải thiện đáng kể, mặc dù tiến triển còn mong manh và dễ bị tổn thương trước những vòng xoáy thị trường trong nước và ngoài nước, nổi bật là tại các nền kinh tế mới nổi từ Indonesia đến Brazil, đây là điểm đến của khoảng 2/3 lượng hàng xuất khẩu từ Nhật Bản. Nhìn chung, còn nhiều việc phải làm và tỉ lệ nợ công vẫn ở mức cao.
Các chuyên gia cho rằng, việc trang bị thêm các cơ chế chính sách để chống giảm phát là phải thúc đẩy nhu cầu của khu vực tư nhân trong nước, nhưng động lực tăng trưởng vẫn phụ thuộc nặng nề vào xuất khẩu và các biện pháp kích thích kinh tế của chính phủ. Từ nay cho đến hết quí 1/2014, chi tiêu cá nhân chắc chắn sẽ tăng và kéo theo GDP, nhưng sau đó có thể sẽ chững lại khi thuế bán hàng tăng thêm 3% lên 8% bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/4/2014. Tuy nhiên, các nhà tạo lập chính sách trên toàn cầu hy vọng, Thủ tướng Shinzo Abe sẽ đưa ra những biện pháp quyết đoán tiếp theo để phục hồi tăng trưởng kinh tế và chấm dứt giảm phát.
Từ đầu năm 2013, chính sách kinh tế “ba mũi tên” của Thủ tướng Shinzo Abe đã được thực thi. Mũi tên ban đầu là chỉ định ông Kuroda Haruhiko làm Thống đốc NHTW Nhật Bản từ cuối tháng 3/2013, và tăng mạnh cung ứng tiền vào nền kinh tế. Mũi tên thứ hai là kích thích chi tiêu, đặc biệt là đưa ra các công trình đầu tư công. Hai mũi tên này dễ tạo ra những chuyển biến tích cực nhờ sự tăng tốc của thị trường chứng khoán trong những tháng đầu năm, và làm giảm giá đồng yên nhằm hỗ trợ xuất khẩu.
Mũi tên thứ ba là tái cơ cấu nền kinh tế một cách toàn diện, xóa bỏ các rào cản về cơ cấu. Đây là những giải pháp dài hạn, đảm bảo tăng trưởng bền vững. Trong đó, một số mục tiêu chính bao gồm: tăng vốn đầu tư hàng năm của các doanh nghiệp Nhật Bản lên 70.000 tỉ yên (709,87 tỉ USD) trong vòng ba năm, từ mức vốn 63.000 tỉ yên vào năm 2012; tăng vốn đầu tư nước ngoài trực tiếp lên 35.000 tỉ yên vào năm 2010 từ 17.800 tỉ yên vào năm 2012; tăng gấp đôi giá trị nông sản xuất khẩu vào năm 2020; tăng gấp đối số lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ lên 1,4 triệu doanh nghiệp vào năm 2020 từ con số 0,7 triệu doanh nghiệp hiện nay.
Liên quan đến mũi tên thứ ba nêu trên, Chính phủ đang gấp rút hoàn thành hàng loạt dự thảo luật để trình Quốc hội trong tháng 12 tới đây, bao gồm ưu đãi thuế nhằm khuyến khích đầu tư của doanh nghiệp, thay đổi các ngành điện tại các vùng trong nước và xây dựng các khu kinh tế chiến lược với nhiều ưu đãi nhằm thu hút sự tham gia của các nhà đầu tư trong nước và ngoài nước.
Các chuyên gia đều có chung nhận định, các biện pháp cải cách của Nhật Bản đang tiến triển tốt, nhưng còn khập khiễng và nhiều việc phải làm.
Quang Hải – Nguồn: Bloomberg, WS Journal