Hiện nay, cả nước có khoảng 118 nghìn tàu cá là nguồn sinh kế của 1 triệu lao động. Lực lượng này mỗi năm đã đóng góp cho GDP quốc gia một giá trị xuất khẩu không hề nhỏ, lên tới 6,7 tỷ USD. Vậy nhưng, nghề khai thác thuỷ sản ở nước ta vẫn còn nhiều hạn chế. Có đến 99% tàu cá được đóng từ vật liệu gỗ, số tàu công suất thấp (dưới 90 mã lực) chiếm tới 2/3. Trong khi nguồn lợi hải sản ven bờ có dấu hiệu suy giảm, nếu ngư dân không được trang bị đội tàu mạnh thì nguy cơ tụt giảm về sản lượng khai thác là điều khó tránh khỏi.
Nguồn lực tổng hợp đưa ngư dân ra khơi
Nhóm PV
Ngư dân khát vốn đầu tư
Hiện nay, cả nước có khoảng 118 nghìn tàu cá là nguồn sinh kế của 1 triệu lao động. Lực lượng này mỗi năm đã đóng góp cho GDP quốc gia một giá trị xuất khẩu không hề nhỏ, lên tới 6,7 tỷ USD. Vậy nhưng, nghề khai thác thuỷ sản ở nước ta vẫn còn nhiều hạn chế. Có đến 99% tàu cá được đóng từ vật liệu gỗ, số tàu công suất thấp (dưới 90 mã lực) chiếm tới 2/3. Trong khi nguồn lợi hải sản ven bờ có dấu hiệu suy giảm, nếu ngư dân không được trang bị đội tàu mạnh thì nguy cơ tụt giảm về sản lượng khai thác là điều khó tránh khỏi.
Song, để đầu tư cho những con tàu công suất mạnh, hiện đại đòi hỏi khoản vốn rất lớn. Trong khi đó, những chính sách nhằm hỗ trợ cho ngư dân từ đóng tàu, cho đến khai thác, đánh bắt và chế biến vẫn đang còn nhiều bất cập. Ngư dân cũng không thể trông chờ mãi vào nguồn lực hỗ trợ gần như duy nhất lúc này được rót về từ ngân sách TW vốn đang hạn hẹp. Việc tiếp cận với các nguồn vốn khác đối với ngư dân vẫn còn nhiều khó khăn, trong đó có vốn vay NH.
Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN), ông Nguyễn Viết Mạnh lý giải thêm việc khó tiếp cận vốn của ngư dân là do giá trị của đội tàu có khả năng ra khơi bám biển dài ngày tương đối lớn, có độ rủi ro cao vì thiếu các hình thức bảo hiểm nên không phù hợp với nguồn vốn tín dụng thương mại mà cần phải có chương trình tín dụng ưu đãi riêng biệt và có tính chất dài hạn. Ví dụ, chi phí đóng mới 1 con tàu vỏ thép với nhiều trang thiết bị thông tin liên lạc hiện đại thì mất khoảng 23 tỷ đồng. Hay tàu gỗ kiên cố phải mất 7 – 10 tỷ đồng. Trong khi mỗi hộ ngư dân tối đa cũng chỉ vay khoảng vài trăm triệu đồng. Ngoài ra, việc cho vay theo chương trình này còn vướng do giá trị con tàu không đủ điều kiện để phòng ngừa rủi ro cho NH vì khách hàng không có tài sản khác để bảo đảm cho khoản vay. Ngay bản thân ngư dân cũng chưa chắc mạnh dạn vay vốn vì ra khơi đối mặt bão tố, đặc biệt khi xảy ra diễn biến phức tạp trên biển có thể nguy hiểm đến tính mạng…
Cần chính sách đồng bộ cho ngư dân
Về phía NH, trong báo cáo kết quả thực hiện nghị quyết của Quốc hội về chất vấn và trả lời chất vấn tại Kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XIII, của Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình nêu rõ: ngư nghiệp là một bộ phận cấu thành trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn nên cũng được hưởng các chính sách ưu đãi chung của NH đối với lĩnh vực này. Tuy nhiên, để hỗ trợ tối đa, tạo thuận lợi phát triển nhanh và bền vững ngành Thủy sản đồng thời nâng cao đời sống ngư dân, gắn liền với bảo vệ chủ quyền, lãnh thổ, biển đảo quốc gia, tại Hội nghị về giải pháp và chính sách phát triển thủy sản ngày 15/4/2014 tại Đà Nẵng, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo và ngành Ngân hàng cam kết sẽ triển khai gói hỗ trợ ngư dân 10.000 tỷ đồng, tập trung vào đóng tàu công suất lớn, cải hoán đánh bắt xa bờ; tàu hậu cần cho nghề cá nuôi trồng thủy sản…
Mặc dù, NHNN tích cực triển khai gói tín dụng 10 nghìn tỷ đồng hỗ trợ ngư dân, nhưng nhiều ý kiến lo ngại sẽ là không đủ để đáp ứng nhu cầu vốn cho ngư dân. Với kinh nghiệm 30 năm tham gia lĩnh vực chế biến thủy hải sản, theo nhận định của Chủ tịch hội nghề cá Đà Nẵng, ông Trần Văn Lĩnh thì vốn không phải là vấn đề duy nhất, mà đã đến lúc Việt Nam cần phải có những giải pháp tổng thể cho nghề biển. Không thể duy trì “nghề cá nhân dân” như hiện nay mà phải công nghiệp hóa, hiện đại hóa nghề cá.
Hỗ trợ ngư dân bám biển là một trong những chủ trương lớn của Chính phủ. Song, lãnh đạo NHNN nhấn mạnh cần có hệ thống chính sách đồng bộ của Chính phủ, các bộ, ngành liên quan. Trong đó có sự hỗ trợ trực tiếp từ nguồn vốn ngân sách do Bộ Tài chính chủ trì cân đối. Ông Mạnh cho biết thêm: ngành NH đang phối hợp với Bộ NN&PTNT triển khai cơ chế chính sách tín dụng cho bà con ngư dân đóng thuyền lớn ra khơi vừa đảm bảo hoạt động kinh tế, vừa đảm bảo an ninh quốc phòng. Mặt khác, NHNN, Bộ NN&PTNT cũng sẽ phối hợp tích cực hơn với Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan tổng kết việc triển khai chương trình thí điểm tại Quảng Ngãi và đề xuất với Chính phủ các giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, góp phần giúp ngư dân phát triển hoạt động đánh bắt cá xa bờ, góp phần bảo vệ chủ quyền vùng biển. Song, ông Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế vẫn lưu ý thêm, chương trình tín dụng mới của NH sẽ hướng bà con ngư dân sản xuất, đánh bắt thủy sản theo mô hình chuỗi liên kết sản xuất để vừa tăng cơ hội tiếp cận vốn lại đảm bảo hiệu quả cho các khoản đầu tư.