Một trong những mục tiêu sửa đổi Luật Đầu tư lần này là nhằm đáp ứng tinh thần Hiến pháp: mọi công dân được tự do kinh doanh ngành nghề mà pháp luật không cấm. Tuy nhiên, tại Hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách cho ý kiến về dự án Luật Đầu tư (sửa đổi) ngày 9/9/2014, nhiều đại biểu cho rằng, để xác định được thế nào là ngành nghề cấm đầu tư, kinh doanh hay ngành nghề nào kinh doanh có điều kiện là rất khó.
Luật Đầu tư (sửa đổi):
Liệu đã tạo được bước đột phá?
Dương Công Chiến
Một trong những mục tiêu sửa đổi Luật Đầu tư lần này là nhằm đáp ứng tinh thần Hiến pháp: mọi công dân được tự do kinh doanh ngành nghề mà pháp luật không cấm. Tuy nhiên, tại Hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách cho ý kiến về dự án Luật Đầu tư (sửa đổi) ngày 9/9/2014, nhiều đại biểu cho rằng, để xác định được thế nào là ngành nghề cấm đầu tư, kinh doanh hay ngành nghề nào kinh doanh có điều kiện là rất khó.
Quyền tự do kinh doanh chỉ có thể hạn chế bằng Luật
Riêng quy định về ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh hoặc cần có điều kiện (các Điều 4, 5 và 6), Luật Đầu tư (sửa đổi) đã được Quốc hội cho ý kiến lần đầu tại kỳ họp thứ 7. Lúc đó, có ý kiến đã đề nghị Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi ban hành danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Ý kiến khác lại đề nghị giao cho Chính phủ quy định về ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện để đảm bảo tính ổn định, lâu dài của Luật. Song tại hội nghị lần này, đa số ý kiến đề nghị quy định rõ ngay trong Luật để tạo sự nhất quán, minh bạch của hệ thống pháp luật.
Ông Nguyễn Văn Giàu, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội - đại diện cơ quan thẩm tra - cho biết, trong 51 lĩnh vực, ngành, nghề, hàng hóa, dịch vụ cấm đầu tư, kinh doanh và 386 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện được quy định tại các văn bản pháp luật hiện nay, sau khi xem xét, cân nhắc đã thu hẹp lại còn 11 ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh và 326 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng cho rằng, đúng là luật pháp của chúng ta phức tạp nhất thế giới. Quyền lớn nhất của con người là quyền dân chủ. Tự do kinh doanh. Quốc hội đã dày công quy định không biết bao nhiêu luật nhưng lại để cản trở quyền này. “Đã đến lúc phải rà soát lại để thay đổi. Tuy nhiên, chúng ta phải hiểu đúng các câu từ đã được quy định trong Hiến pháp như: quyền tự do được đầu tư, kinh doanh đối với ngành nghề pháp luật không cấm và quyền kinh doanh là quyền con người, chỉ có thể hạn chế quyền này bằng luật”, Chủ tịch Nguyễn Sinh Hùng nói.
Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng cũng nhấn mạnh thêm, nói như vậy không có nghĩa là ai cũng có thể buôn gian bán lậu, lừa đảo… Các doanh nghiệp và doanh nhân kinh doanh phải có đạo đức kinh doanh. Vấn đề là kiểm tra như thế nào. Tinh thần Luật này là không cải tiến một cách vội vàng, cẩu thả. Nếu kỳ họp tháng Mười tới không thông qua được thì để năm sau.
Nhiều điều cấm cần xem lại
Trên tinh thần của Chủ tịch Quốc hội nêu trong lời phát biểu gợi mở, đã có nhiều ý kiến thẳng thắn được nêu ra. Đại biểu Trần Ngọc Vinh (Hải Phòng) cho rằng, Ban soạn thảo cần rà soát lại xem luật đã thể hiện được quyền tự do dân chủ và tự do kinh doanh hay chưa. “Sau khi xem xét, chúng ta còn 11 ngành nghề cấm đầu tư, kinh doanh. Như vậy chúng ta đã loại trừ được 40 ngành nghề trước đây cấm. Vậy số lượng rà soát này đã hết hay chưa cần rà soát tiếp”, ông Vinh nói.
Ông Vinh cũng cho rằng, điều 4,5,6 dự thảo Luật vô cùng quan trọng, giống như linh hồn Luật Đầu tư. Tại điều 4 quy định là các ngành nghề cấm đầu tư, kinh doanh, nhưng theo ông đã cấm thì không được kinh doanh nhưng lại có quy định thêm “trừ trường hợp Nhà nước quy định khác”. Ông Vinh cho rằng: “Quy định như vậy là không nghiêm”. Về kinh doanh có điều kiện ông cho rằng, khoảng cách giữa cấm và kinh doanh có điều kiện ở một số ngành lĩnh vực rất mong manh. Do vậy đề nghị Ban soạn thảo cần đưa ra tiêu chí xác định ngành nghề kinh doanh có điều kiện.
Sau khi nghiên cứu danh mục ngành nghề cấm đầu tư, kinh doanh, đại biểu Hồ Trọng Ngũ (Ninh Thuận) cho rằng, Ban soạn thảo đã không tính đến một tư tưởng chiến lược cho sự phát triển. Ví dụ khi quy định cấm kinh doanh vũ khí, khí tài quân trang, quân dụng cho lực lượng vũ trang… là chưa phù hợp với chủ trương phát triển. Bởi, trong khi Nghị quyết 27 của Bộ Chính trị đã thống nhất phát triển công nghiệp quốc phòng, an ninh là một bộ phận của công nghiệp Quốc gia. “Vậy chúng ta nên tạo điều kiện để khai thác năng lực Quốc gia để tham gia vào việc phát triển năng lực an ninh, quốc phòng mới đúng. Nên bây giờ cấm thì làm sao phát triển được trong khi năng lực trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh hiện nay rất hạn chế. Vì vậy, nếu dùng từ cấm là không chính xác, mà nên coi đó là những lĩnh vực kinh doanh có điều kiện”, ông Ngũ lý giải.
Ở một góc nhìn khác, đại biểu Trần Du Lịch tán thành nhiều ý kiến cho rằng phải thiết kế nội dung Luật này cùng với Luật DN để tạo bước đột phá cho môi trường kinh doanh, nhưng cũng phải nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước. Bởi theo ông, nếu quản lý Nhà nước không tốt, thì chính nó sẽ là nguyên nhân tạo môi trường kinh doanh không tốt.
Ông Lịch đơn cử, nước Mỹ có Luật liên bang, luật tiểu bang, phức tạp đến mức không người kinh doanh nào mà không phải nhờ đến luật sư. Nhưng tại sao người ta không kêu ca mà Việt Nam lại kêu ca rất nhiều. Có hai nguyên nhân rất cơ bản, thứ nhất, đó là bởi Luật của họ quy định cụ thể, rõ ràng, minh bạch và không ai có thể hiểu khác về một điều luật. Còn ta ai hiểu thế nào cũng được. Đây chính là “chỗ dựa” để không ít người lách luật trong đầu tư, kinh doanh.
Thứ hai, là bộ máy hành chính của họ làm việc rất công tâm. Họ dùng quy định để hỗ trợ nhà đầu tư, bảo vệ lợi ích đất nước chứ không phải để “làm ăn kiểu chụp giật”. Hai nguyên nhân này thì nội dung Luật không “với tới” được bởi nó là vấn đề liên quan đến phẩm chất con người, hiệu lực bộ máy điều hành. “Chỉ sửa Luật mà vẫn giữ bộ máy thế này sẽ không thể cải thiện được môi trường đầu tư. Tôi dám cam đoan như vậy”, ông Lịch nhấn mạnh.