Trước hết, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) trân trọng cảm ơn Đại biểu Quốc hội Huỳnh Văn Tiếp, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ đã quan tâm, ủng hộ và đánh giá tích cực đối với những nỗ lực hoạt động của ngành Ngân hàng trong thời gian vừa qua.
Về ý kiến chất vấn của Đại biểu Quốc hội nêu tại văn bản số 16/SYCV-GS ngày 12/8/2014 của Văn phòng Quốc hội:
“Có ý kiến cử tri cho rằng, tăng trưởng tín dụng hiện nay đạt thấp, việc xử lý nợ xấu còn chậm, tiêu cực trong ngành Ngân hàng còn diễn biến phức tạp, gây khó khăn cho quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng nói riêng và tái cơ cấu nền kinh tế nước ta nói chung. Thống đốc có giải pháp gì để tham mưu cho Chính phủ giải quyết khó khăn nêu trên, bảo đảm cho hệ thống ngân hàng phát triển lành mạnh, tạo điều kiện cho nền kinh tế nước ta tiếp tục phát triển ổn định”.
Thống đốc Ngân hàng Nhà nước có ý kiến trả lời như sau:
1. Về tăng trưởng tín dụng
Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, thời gian qua, NHNN đã triển khai nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng tín dụng và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế như: (i) Điều chỉnh giảm mạnh các mức lãi suất điều hành, trần lãi suất cho vay VND đối với một số lĩnh vực ưu tiên góp phần giảm mặt bằng lãi suất hỗ trợ sản xuất kinh doanh; (ii) Ban hành các chính sách tín dụng đặc thù và chính sách đối với các lĩnh vực ưu tiên. Triển khai các chương trình cho vay liên kết như thí điểm cho vay liên kết 4 nhà trong lĩnh vực xây dựng, giao thông và chương trình cho vay thí điểm theo Nghị quyết số 14/NQ-CP ngày 5/3/2014 của Chính phủ trong sản xuất nông nghiệp; (iii) Chỉ đạo các tổ chức tín dụng thực hiện các giải pháp như: Cơ cấu lại thời hạn trả nợ; xem xét cơ cấu lại các khoản vay trên cơ sở đánh giá các biện pháp khắc phục khó khăn trong hoạt động sản xuất-kinh doanh nhằm đảm bảo thời hạn cho vay phù hợp với chu kỳ sản xuất-kinh doanh và khả năng trả nợ của khách hàng vay, nhưng không nhằm mục đích che giấu nợ xấu của TCTD, che giấu thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh và tình hình tài chính không lành mạnh của khách hàng vay; Xem xét, điều chỉnh giảm lãi suất cho vay của các hợp đồng tín dụng đã ký trước đây xuống mức lãi suất cho vay hiện hành; Tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp có triển vọng phát triển, có sản phẩm đáp ứng yêu cầu của thị trường nhưng đang gặp khó khăn về tài chính vay được vốn ngân hàng để phục vụ sản xuất kinh doanh; Đổi mới quy trình cho vay theo hướng đơn giản hóa thủ tục vay vốn, giảm bớt phiền hà cho khách hàng vay vốn, nhưng vẫn đảm bảo an toàn vốn vay và không trái với quy định của pháp luật, nâng cao khả năng thẩm định để rút ngắn thời gian giải quyết cho vay...
Như vậy, trong thời gian qua, ngành Ngân hàng đã triển khai rất quyết liệt các giải pháp nhằm đưa vốn vào nền kinh tế. Tuy nhiên, tăng trưởng tín dụng còn chậm1 do sản xuất kinh doanh còn khó khăn, khả năng hấp thụ vốn của các doanh nghiệp và nền kinh tế còn hạn chế. Do vậy, để thúc đẩy tăng tưởng tín dụng, bên cạnh những giải pháp từ phía NHNN và các TCTD, cần các giải pháp, chính sách đồng bộ khác của các Bộ, ngành, địa phương để tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ thị trường, thúc đẩy phát triển sản xuất - kinh doanh.
Trong thời gian tới, để hỗ trợ tăng trưởng tín dụng, khơi thông dòng vốn trong nền kinh tế, NHNN sẽ tiếp tục chỉ đạo quyết liệt các giải pháp mở rộng tín dụng có hiệu quả, tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy sản xuất kinh doanh như: (i) Tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách tín dụng làm cơ sở để các TCTD đẩy mạnh hoạt động tín dụng phục vụ phát triển kinh tế xã hội; (ii) Chỉ đạo các TCTD tiếp tục cơ cấu lại thời hạn trả nợ; giảm lãi suất của các khoản vay cũ, xem xét miễn giảm lãi vốn vay trên cơ sở khả năng tài chính của TCTD và chỉ đạo của NHNN; (iii) Linh hoạt điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng cho một số TCTD trên cơ sở đánh giá tình hình tài chính, khả năng mở rộng tín dụng của các TCTD; (iv) Xem xét chấp thuận đề nghị của các TCTD cho vay vốn bằng ngoại tệ đối với các ngành, lĩnh vực ưu tiên, phù hợp với khả năng cân đối và thanh khoản ngoại tệ của từng TCTD cũng như toàn hệ thống, góp phần thúc đẩy tăng trưởng tín dụng, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp nhưng vẫn đảm bảo phù hợp với mục tiêu là hạn chế tình trạng đô la hóa theo chủ trương của Chính phủ; (v) Triển khai các chương trình gắn kết tín dụng ngân hàng với chính sách ngành kinh tế để đẩy mạnh tín dụng vào các lĩnh vực ưu tiên, công trình cấp bách, dự án trọng điểm quốc gia theo chủ trương của Chính phủ; (vi) Phối hợp với chính quyền địa phương và các bộ, ngành để nắm bắt và kịp thời xử lý các vấn đề vướng mắc trong quan hệ tín dụng ngân hàng, phối hợp với cấp ủy chính quyền địa phương để chỉ đạo các TCTD trên địa bàn triển khai chương trình kết nối ngân hàng - doanh nghiệp, chương trình cho vay liên kết theo chuỗi sản xuất sản phẩm, ứng dụng công nghệ cao...
2. Về xử lý nợ xấu
Nợ xấu của hệ thống ngân hàng hiện nay là hệ quả của thời kỳ dài tăng trưởng tín dụng quá nhanh, sự yếu kém trong quản trị, điều hành của các TCTD và những khó khăn, tồn tại của nền kinh tế. Đánh giá đúng thực trạng đó, từ cuối năm 2011, Thống đốc NHNN đã chỉ đạo việc xây dựng và trình Bộ Chính trị, Chính phủ phê duyệt Đề án “Cơ cấu lại hệ thống các TCTD giai đoạn 2011-2015”. Tiếp sau đó, Đề án “Xử lý nợ xấu của hệ thống các TCTD” và Đề án “Thành lập Công ty quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC)” cũng đã được NHNN trình Chính phủ phê duyệt. Trên cơ sở các đề án đã được Chính phủ phê duyệt, NHNN đã chỉ đạo các đơn vị trong ngành Ngân hàng triển khai quyết liệt và đến nay đã đạt được những kết quả đáng khích lệ. Riêng đối với nợ xấu, trong năm 2012 và năm 2013, toàn ngành ngân hàng đã xử lý được gần 167 nghìn tỷ đồng nợ xấu; 6 tháng đầu năm 2014 các TCTD đã xử lý được 33,64 nghìn tỷ đồng nợ xấu thông qua các biện pháp như: khách hàng trả nợ; bán, phát mại tài sản bảo đảm để thu hồi nợ; bán cho các tổ chức, cá nhân; xử lý bằng dự phòng rủi ro. Từ khi thành lập đến nay, VAMC đã mua được gần 54 ngàn tỷ đồng nợ xấu, góp phần tích cực vào kiềm chế và xử lý nợ xấu.
Bước sang năm 2014, NHNN tiếp tục tích cực triển khai đồng bộ các giải pháp để đẩy nhanh xử lý nợ xấu, như: (i) Yêu cầu các TCTD thực hiện nghiêm quy định tại Thông tư số 02/2013/TT-NHNN về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng rủi ro trong hoạt động của TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài; (ii) Triển khai thanh tra, kiểm toán độc lập về chất lượng tín dụng đối với các NHTM theo chuẩn mực phân loại nợ mới để đánh giá chính xác hơn nợ xấu và có giải pháp xử lý phù hợp; (iii) Làm việc trực tiếp và có văn bản chỉ đạo đến từng TCTD yêu cầu xây dựng phương án và kế hoạch xử lý nợ xấu năm 2014 theo hướng đẩy mạnh xử lý nợ xấu và bán nợ xấu cho VAMC; (iv) Có biện pháp xử lý đối với trường hợp TCTD không tích cực xử lý nợ xấu (như: hạn chế tăng trưởng tín dụng, mở chi nhánh, phòng giao dịch và cung ứng dịch vụ ngân hàng mới).
Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đã đạt được, việc xử lý nợ xấu của hệ thống các TCTD vẫn còn nhiều khó khăn do: thiếu nguồn lực tài chính công để hỗ trợ cho việc xử lý nợ xấu; thị trường bất động sản chưa phục hồi, sản xuất kinh doanh còn nhiều khó khăn, tiêu thụ hàng hóa chậm; năng lực tài chính và khả năng trả nợ của doanh nghiệp còn thấp; cơ chế, chính sách xử lý tài sản bảo đảm còn nhiều bất cập, làm kéo dài thời gian thu hồi nợ, xử lý nợ xấu… Do vậy, để đẩy nhanh và nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu trong thời gian tới, bên cạnh những nỗ lực, cố gắng của hệ thống ngân hàng, cần có các cơ chế, chính sách hỗ trợ đồng bộ và sự phối hợp tích cực, hiệu quả của các Bộ, ngành liên quan, chính quyền địa phương.
Để tiếp tục triển khai có hiệu quả Đề án tái cơ cấu các TCTD và Đề án xử lý nợ xấu, trong thời gian tới, NHNN sẽ tập trung chỉ đạo triển khai các nội dung sau:
- Chỉ đạo, theo dõi, đôn đốc và giám sát chặt chẽ việc triển khai thực hiện phương án cơ cấu lại, kế hoạch xử lý nợ xấu của các TCTD theo đúng mục tiêu, lộ trình đã đề ra. Tăng cường công tác thanh tra, giám sát và kiểm toán độc lập về chất lượng tín dụng, nợ xấu theo kế hoạch đề ra. Kiên quyết xử lý đối với TCTD cố tình che giấu nợ xấu, không thực hiện nghiêm túc các giải pháp xử lý nợ xấu. Tiếp tục đánh giá, phân loại và nhận diện nhóm các TCTD yếu kém, tiềm ẩn nhiều rủi ro trên cơ sở số liệu giám sát, kết quả thanh tra và kiểm toán độc lập để có các biện pháp cơ cấu lại phù hợp, kịp thời;
- Xây dựng thể chế hỗ trợ cơ cấu lại, xử lý nợ xấu và hoàn thiện các thiết chế an toàn hoạt động ngân hàng; Tập trung đẩy mạnh phối hợp và triển khai đồng bộ 06 nhóm giải pháp xử lý nợ xấu đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Đề án “Xử lý nợ xấu của hệ thống TCTD” ban hành kèm theo Quyết định số 843/QĐ-TTg;
- Phối hợp các Bộ, ngành liên quan đẩy nhanh việc hoàn thiện khung pháp lý về mua, bán, xử lý nợ, tài sản đảm bảo, cơ chế hoạt động của VAMC nhằm đẩy mạnh hoạt động mua, bán, xử lý nợ xấu và tài sản bảo đảm để VAMC thực sự trở thành công cụ đặc biệt của Nhà nước nhằm góp phần xử lý nhanh nợ xấu;
- VAMC từng bước triển khai phương thức mua, bán nợ xấu theo cơ chế thị trường. Nghiên cứu bổ sung nguồn lực tài chính cho VAMC để thực hiện mua, bán nợ xấu theo cơ chế thị trường và triển khai các hoạt động bảo lãnh, đầu tư, hỗ trợ tài chính cho khách hàng vay hoàn thiện dự án đầu tư có tính khả thi;
- Phối hợp với các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước tái cơ cấu các công ty con là công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính yếu kém gắn với thực hiện thoái vốn đầu tư trong lĩnh vực ngân hàng nhằm thúc đẩy sáp nhập, hợp nhất và tăng cường quy mô, năng lực tài chính của TCTD. Những TCTD phi ngân hàng có tình hình tài chính yếu kém, chi phí tái cơ cấu quá lớn so với lợi ích đem lại, không có triển vọng phục hồi có thể xem xét áp dụng biện pháp phá sản theo quy định của pháp luật;
- Thúc đẩy, tạo điều kiện thuận lợi cho việc sáp nhập, hợp nhất, mua lại các TCTD và nhà đầu tư tham gia vào quá trình cơ cấu lại các TCTD. Những ngân hàng thương mại cổ phần yếu kém không có triển vọng phục hồi và phát triển thì kiên quyết xử lý theo quy định của pháp luật song vẫn bảo đảm sự an toàn của hệ thống ngân hàng;
- Giám sát chặt chẽ việc thực hiện phương án cơ cấu lại của các TCTD đã được phê duyệt; đề xuất, triển khai các giải pháp hỗ trợ, xử lý kịp thời các vướng mắc phát sinh trong quá trình cơ cấu lại các TCTD;
- Tiếp tục tập trung xử lý vấn đề sở hữu chéo, đầu tư chéo trong lĩnh vực ngân hàng. Triển khai áp dụng Basel II theo lộ trình đã phê duyệt.
3. Về tiêu cực trong ngành Ngân hàng
NHNN luôn xác định phòng, chống tội phạm và các hành vi tiêu cực trong lĩnh vực ngân hàng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, liên tục nhằm giữ vững ổn định, an toàn hoạt động và phát triển lành mạnh hệ thống các TCTD. Thời gian qua, cùng với việc tăng cường, hoàn thiện cơ chế, chính sách về tiền tệ và hoạt động ngân hàng, NHNN đã chỉ đạo các đơn vị trong toàn Ngành thực hiện nghiêm túc các quy định của pháp luật về thanh tra, kiểm tra, siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong điều hành, quản lý hoạt động ngân hàng để phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi tiêu cực trong hoạt động của đơn vị. Nhiều sai phạm trong ngành Ngân hàng đã được phát hiện và xử lý nghiêm minh, đúng pháp luật. Riêng trong năm 2013 và 7 tháng đầu năm 2014, qua công tác thanh tra, kiểm tra của các đơn vị toàn ngành Ngân hàng đã phát hiện 44 vụ việc tiêu cực, tham nhũng, với số tiền vi phạm 257,5 tỷ đồng; đã thu hồi 41,8 tỷ đồng, xử lý 84 cán bộ.
Để nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm và các hành vi tiêu cực trong lĩnh vực ngân hàng, trong thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục triển khai các giải pháp như: (i) Tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước; chú trọng công tác giáo dục chính trị tư tưởng, nâng cao phẩm chất đạo đức nghề nghiệp của cán bộ, đảng viên và người lao động trong ngành Ngân hàng; (ii) Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về tiền tệ - ngân hàng và cơ chế quản lý, điều hành, kiểm tra, kiểm soát nội bộ trong hệ thống ngân hàng nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, tội phạm và tiêu cực trong lĩnh vực ngân hàng; (iii) Tăng cường và tiếp tục đổi mới tổ chức, hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng để phát hiện, cảnh báo, xử lý kịp thời các hành vi sai phạm, góp phần phòng ngừa, hạn chế tham nhũng và vi phạm pháp luật trong lĩnh vực ngân hàng; (iv) Tạo điều kiện thuận lợi cho sự giám sát của nhân dân đối với hoạt động tiền tệ, ngân hàng...
Trên đây là ý kiến trả lời của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về nội dung chất vấn của Đại biểu Quốc hội Huỳnh Văn Tiếp. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trân trọng cảm ơn và mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, ủng hộ của Đại biểu Quốc hội đối với hoạt động của ngành Ngân hàng.