Lý do thâu tóm công ty tài chính

Lý do thâu tóm công ty tài chính

Thông qua CTTC để cho vay tiêu dùng, nhưng nếu hoạt động này thua lỗ

sẽ chỉ ảnh hưởng đến CTTC, không tác động đến NH

 

Dương Công Chiến

 

Theo Nghị định 79/2002/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của Công ty tài chính (CTTC), chức năng của mô hình hoạt động này được định hình rất rõ. Mục tiêu quan trọng nhất của các CTTC là quản trị nguồn vốn của tập đoàn, tổng công ty.

Ví dụ như, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam mỗi năm chi tiêu cho đầu tư, phát triển khoảng từ 3 - 4 tỷ USD. Nhưng để có nguồn vốn đủ cho đầu tư phát triển thì phải huy động bằng nhiều hình thức khác nhau và luôn phải có nguồn tiền dự phòng lớn, đủ đảm bảo nhu cầu giải ngân của tập đoàn. Do vậy, yêu cầu tất yếu phải có định chế tài chính quản trị toàn bộ nguồn tiền này. Kinh nghiệm rất lớn từ Petronas - Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Malaysia - cho thấy, riêng hoạt động quản trị tài chính đã giúp Petronas có được khoảng 40% lợi nhuận.

Chức năng thứ hai là các CTTC phải đảm bảo toàn bộ nguồn vốn đầu tư của tập đoàn, tổng công ty. Khi có thế mạnh tài chính, lại được quyền thay mặt tập đoàn, tổng công ty thì việc huy động vốn của CTTC cho đầu tư phát triển của tập đoàn cũng rất thuận lợi. Không làm tốt chức năng thứ nhất thì không thể thực hiện được chức năng thứ hai và ngược lại.

Khi trở thành định chế tài chính mạnh của tập đoàn, tổng công ty, CTTC phải giải quyết được chức năng thứ ba là công cụ tài chính thực hiện chính sách nhân viên của tập đoàn, tổng công ty… Trong khi đó ở Việt Nam, một số tập đoàn, tổng công ty vẫn chỉ xem CTTC chỉ đơn thuần là một đơn vị kinh doanh tiền tệ để kiếm lãi.

Nghị quyết của Chính phủ bắt buộc tập đoàn, tổng công ty Nhà nước phải thoái vốn đầu tư ngoài ngành. Đề án tái cấu trúc DNNN đang thắt lại mô hình CTTC mà các tập đoàn Nhà nước nắm cổ phần chi phối. Kỳ vọng mở rộng thị trường tín dụng tiêu dùng chỉ là một trong những lý do mua công ty này bởi hầu hết các CTTC trước đây không cho vay tiêu dùng mà chủ yếu thu xếp vốn cho các DN trong tập đoàn.

Kế hoạch cho vay tiêu dùng chỉ bắt đầu mở ra từ năm 2014, trong kế hoạch kinh doanh. Tuy nhiên cũng chỉ ghi cho có, khi các DN này đang cố thu gọn mô hình xử lý nợ xấu để sáp nhập. Vì vậy, đằng sau mục tiêu này chính là mong muốn sở hữu hệ thống các khách hàng từ những công ty này.

Trên thực tế, thị trường cũng đã hình thành khá rõ xu hướng các NHTM mua lại các CTTC. Tiếp nối thương vụ HDBank mua lại CTTC Việt Société Générale (SGVF) trong năm 2013, ngay đầu năm 2014, một số thương vụ khác cũng đã được công bố, bao gồm: SHB đã xin ý kiến cổ đông về việc mua lại CTTC Vietel – Vinaconex (VVF). Tháng 5/2014, Maritime Bank trở thành cổ đông lớn nhất của CTTC Dệt may, sau khi mua lại toàn bộ số cổ phần của Tập đoàn Dệt may tại công ty này (64,1%). Tháng 6/2014, VPBank cho biết sẽ mua lại Công ty TNHH MTV Tài chính Than - Khoáng sản (CMF) từ Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin), sau khi được Thủ tướng Chính phủ và NHNN chấp thuận về mặt nguyên tắc.

Theo bà Quách Thuỳ Linh (VCBS), xu hướng này được thúc đẩy bởi việc các NH muốn phát triển cơ sở khách hàng và đẩy mạnh hoạt động bán lẻ thông qua thâu tóm CTTC. Đối tượng cho vay của các CTTC khá riêng biệt, phục vụ chủ yếu các khách hàng cá nhân nhỏ lẻ với các sản phẩm cho vay tiêu dùng. Đây là phân khúc mà các NHTM đang muốn đẩy mạnh và điều này có thể thực hiện được thông qua mua lại CTTC.

Thêm nữa, Nghị định 39/2014/NĐ-CP đã cho phép CTTC được thực hiện các hoạt động NH như phát hành thẻ tín dụng, huy động vốn của các tổ chức, bảo lãnh, bao thanh toán. Theo đó, các NH có thể tận dụng kênh này để cung cấp các sản phẩm bán lẻ và tiện ích thanh toán.

Bên cạnh đó, đây còn là thời điểm thích hợp cho các NH mua lại các CTTC. Phía “cung” đang ở giai đoạn tăng khi các tập đoàn Nhà nước được yêu cầu gấp rút hoàn thành thoái vốn đầu tư ngoài ngành, trong đó có phần đầu tư vào các CTTC. Phía “cầu” cũng khởi sắc khi các NH có nhiều động lực để mua lại CTTC nhằm phát triển bán lẻ và cho vay tiêu dùng.

Theo đánh giá của một số chuyên gia tài chính, NH, hiện nay do đầu ra đang khó khăn nên các NH cũng phải đẩy mạnh tín dụng tiêu dùng, lấn sân sang lĩnh vực của các CTTC. Vì vậy, mục đích của quy định mà NHNN dự kiến áp dụng sẽ giúp giảm bớt rủi ro cho hoạt động NH, các lĩnh vực rủi ro cao hơn dành để các CTTC thực hiện.

Theo đó, song song với nghiệp vụ cho vay tiêu dùng đang thực hiện, các NH có thể thành lập CTTC với một số vốn điều lệ nhất định để cho vay tiêu dùng. Khi đó, nếu CTTC này kinh doanh thua lỗ, không thu hồi được vốn thì chỉ ảnh hưởng đến CTTC mà không ảnh hưởng đến NH. Tuy nhiên, việc thâu tóm các CTTC được xem là giải pháp khôn ngoan hơn, khi các NH sẽ được thừa hưởng một lượng khách hàng lớn và dịch vụ nhất định, có sẵn mà các CTTC đang sở hữu, thay vì phải làm một đề án rất phức tạp, tốn kém và mất thời gian.

“Điều 108 Luật Các TCTD về hoạt động NH của CTTC quy định, CTTC chỉ được nhận tiền gửi của tổ chức, không được nhận tiền gửi của cá nhân nên rủi ro nếu có sẽ không ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng của hệ thống NH. Tuy nhiên, việc thành lập mới là rất khó, bởi chủ trương của Chính phủ và NHNN là tái cơ cấu, thu gọn hoạt động của các tổ chức tài chính để nâng cao chất lượng”, một chuyên gia phân tích.