Nhìn lại lịch sử mới vài năm gần đây thôi, năm 1999, khi đồng Euro ra mắt với “cảm hứng” từ biểu tượng épsilon (Euro- chính là từ chữ Hy Lạp được gạch đôi bằng hai đường kẻ song song để xác tín tính ổn định của đồng tiền châu Âu). Ý tưởng lớn ban đầu là giảm chi phí thương mại, tăng du lịch, bôi trơn kinh tế…và về lâu dài, có thể làm đối trọng tiềm tàng với đồng tiền thống soái thế giới lâu nay- đó là USD.
Thế nhưng tình hình bỗng trở nên bất lợi nhanh chóng khi mùa hè năm nay, chính phủ Hy Lạp đang phải chống đỡ sự phản đối của dư luận nước này dù đã qua được hai vòng bỏ phiếu tín nhiệm quan trọng tại Quốc hội để thông qua các biện pháp thắt lưng buộc bụng nhằm tránh vỡ nợ.
Nội các của Thủ tướng George Papandreou đưa ra khoản 28 tỷ Euro cắt giảm chi tiêu, tăng thuế, cải cách tài chính và tư hữu hóa, để đổi lấy các khoản cứu trợ khẩn cấp, tránh một sự sụp đổ khôn lường.
Nhưng quan ngại trên hết, bởi câu chuyện Hy Lạp còn nói lên căn bệnh chung của các nền kinh tế thuộc khu vực ngoại vi khối tiền tệ Euro, gồm cả Ireland, Bồ Đào Nha và Italy và tương lai của đồng tiền chung này. Đó là do đa số các Chính phủ có thâm hụt ngân sách chi nhiều hơn thu và con số này luôn có xu hướng gia tăng. Nợ công năm 2010 theo số liệu của BBC new: Tây Ban Nha chiếm khoảng 27% GDP, Ireland 47 %, Bồ Đào Nha 45%,..., trong đó, nước có số nợ công lớn nhất hiện nay là Hy Lạp- trên 90%.
Hiện tại, vấn đề nợ công quá cao và sự yếu kém của nền kinh tế do khủng hoảng tài chính khiến Hy Lạp đang đối diện với rủi ro lớn mà khó có thể giải quyết trong ngắn hạn. Đặc biệt, một tỷ lệ lớn khoản nợ này là các khoản vay từ nước ngoài.
Vậy sai lầm là ở đâu?
Kinh tế Hy Lạp tăng trưởng mạnh, bình quân ở mức 4.2%/năm trong giai đoạn 2002-2007. Lợi tức trái phiếu liên tục giảm nhờ vào việc gia nhập liên minh châu Âu (EU), tạo điều kiện cho chính phủ Hy Lạp tăng cường vay nợ tài trợ cho chi tiêu công. Thêm vào đó, tiết kiệm nội địa của nước này cũng sụt giảm nhanh chóng. Những năm cuối của của thập niên 90 tỷ lệ tiết kiệm trong nước bình quân chỉ ở mức 11%, thấp hơn nhiều so với mức 20% của các nước như Bồ Đào Nha, Ý và Tây Ban Nha. Do vậy, đầu tư trong nước phụ thuộc khá nhiều vào các dòng vốn đến từ bên ngoài.
Chi tiêu kích thích kinh tế sau khủng hoảng năm 2008 làm trầm trọng thêm vấn đề. Năm 2008, khủng hoảng tài chính toàn khối nổ ra đã ảnh hưởng khá mạnh đến các ngành công nghiệp chủ chốt của nước này. Ngành du lịch và vận tải biển, doanh thu đều sụt giảm trên 15% trong năm 2009. Kinh tế Hy Lạp cũng lâm vào tình trạng khó khăn, nguồn thu để tài trợ cho ngân sách nhà nước bị co hẹp mạnh. Trong khi đó Hy Lạp lại phải tăng cường chi tiêu công để kích thích kinh tế. Tính đến tháng 01/2010, nợ công của Hy Lạp ước tính lên tới 216 tỷ Euro và mức nợ lũy kế được dự báo có thể vượt mức 120% GDP (nguồn Eurostat).
Điều gì sẽ xảy ra nếu Hy Lạp vỡ nợ? Xem ra đây không chỉ là chuyện nợ nần của Hy Lạp. Nếu bị vỡ nợ, nước này có thể buộc phải ra khỏi EU và các khoản vay sẽ không còn được Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đảm bảo. Điều này sẽ làm mất ổn định lãi suất liên ngân hàng của đồng Euro, khiến nhà đầu tư mất lòng tin vào đồng tiền chung Euro và có thể liên đới đến các nước có tình trạng nợ công tương tự như Bồ Đào Nha, Ý và Tây Ban Nha. Viễn cảnh một đợt “tháo chạy” với quy mô lớn trên thị trường trái phiếu và cổ phiếu các ngân hàng khu vực châu Âu là hoàn toàn có thể và gây hiệu ứng sụp đổ hàng loạt ở các nền kinh tế khác, mà trước hết là khu vực đồng Euro.
Nước nào sẽ thua thiệt nếu Hy Lạp không trả được nợ. Cũng theo nguồn thông tin trên Eurostat, nhiều nhất là Pháp 56,7 tỷ USD, Đức 33,9 tỷ USD, Anh 14,6 tỷ USD, Hoa Kỳ 7,3 tỷ USD , Ý 4 tỷ USD , Thụy Sỹ 2,8 tỷ , USD Nhật Bản 1,6 tỷ USD, Tây Ban Nha 0,9 tỷ USD .
Và cuối cùng, điều mà các chính phủ lo lắng nhất chính là, nếu một nước bị loại bỏ khỏi khu vực tiền Euro, “cơn rã đám” có nhiều khả năng sẽ lan rộng không thể kiểm soát. Vì vậy, hình ảnh của Hy Lạp sẽ còn tiếp tục “nóng” trên các phương tiện thông tin và truyền thông của thế giới trong thời gian sắp tới.
MT