Trong số báo trước, chúng ta đã có phân tích các khái niệm cơ bản của mô hình Cổng thanh toán trực tuyến cũng như một số Cổng thanh toán điển hình trên thế giới. Bài viết kỳ này sẽ đi sâu tìm hiểu về thực trạng thương mại điện tử tại Việt Nam, trên cơ sở đó lựa chọn mô hình phù hợp cho thị trường Việt Nam.
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thế giới, năm 2007 – 2008 đánh dấu sự ra đời của hàng loạt công ty làm trung gian thanh toán trực tuyến tại Việt Nam như PayNet, VinaPay, Vnpay, Vietpay, Mobivi, Mxnet…, chứng minh tiềm năng và sức hút của lĩnh vực hoạt động mới mẻ này. Sau 2 năm phát triển khá chật vật bởi thói quen chi tiêu tiền mặt vẫn phổ biến, từ năm 2009, hầu hết các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán điện tử đã có những động thái mạnh mẽ trong việc mở rộng phát triển dịch vụ của mình. Đến năm 2011, với số lượng cổng thanh toán nở rộ đã đánh dấu bước phát triển lớn của hoạt động thanh toán trực tuyến tại Việt Nam.
Một trong các Cổng thanh toán ra đời sớm nhất là OnePay (năm 2006) với giải pháp thanh toán cho phép các doanh nghiệp cung ứng hàng hóa dịch vụ chấp nhận thanh toán trực tuyến đối với các loại thẻ tín dụng, ghi nợ nội địa và ghi nợ quốc tế. OnePAY sử dụng chứng chỉ PCI DSS của PCI Security Standards Council để bảo mật thông tin giao dịch của khách hàng khi thực hiện thanh toán. Đến nay, Cổng thanh toán OnePAY đã cung cấp dịch vụ thanh toán trực tuyến tới hơn 100 khách hàng doanh nghiệp. Các đối tác triển khai đều được đăng ký áp dụng những giải pháp xác thực tiên tiến nhất của các tổ chức thẻ quốc tế như Verified by Visa, MasterCard Secure Code, J-Secure, AVS…
Được xây dựng bằng nguồn vốn đầu tư từ các tập đoàn hàng đầu thế giới như IDG(Mỹ), SoftBank(Nhật) và eBay(Mỹ), Ngân lượng là cổng thanh toán hoạt động theo mô hình ví điện tử. Khách hàng đăng ký tài khoản loại cá nhân hoặc doanh nghiệp với 3 chức năng chính là: Nạp tiền, Rút tiền và Thanh toán. Tất cả các giao dịch đều hoàn toàn trực tuyến thông qua thẻ nội địa hoặc quốc tế, tài khoản ngân hàng hoặc các hình thức tiện dụng khác. Để bảo vệ anh toàn cho khách hàng khỏi các rủi ro và nguy cơ lừa đảo trên Internet, Ngân lượng đã xây dựng phương thức “Thanh toán tạm giữ”, theo đó các khoản thanh toán bị treo khỏi tài khoản người mua, người bán chỉ nhận tiền khi người mua đã nhận hàng và phê chuẩn giao dịch hoặc sau tối đa 7 ngày.
Xây dựng theo mô hình hệ thống Paypal, Moneybookers…, Cổng thanh toán Bảo Kim đóng vai trò trung gian thanh toán, cung cấp các dịch vụ: Thanh toán trực tuyến, Chuyển tiền trực tuyến và là cổng thanh toán đầu tiên tại Việt Nam phân phối mã Thẻ thanh toán trả trước Visa. Cũng giống như Ngân lượng, Bảo Kim cung cấp phương thức “Thanh toán an toàn”. Với phương thức này, nếu giao dịch gặp rủi ro hoặc xảy ra mâu thuẫn giữa người bán và người mua, người mua được Bảo Kim hỗ trợ khiếu nại và được hoàn lại 100% số tiền giao dịch.
Ngoài ra, trên thị trường còn có một loạt các Cổng thanh toán trực tuyến khác cũng thu hút được rất nhiều khách hàng tham gia như: Smartlink, Sohapay, Payoo, Mypay... Trước sự ra đời của một số lượng lớn các Cổng thanh toán, câu hỏi đặt ra, mô hình nào sẽ là phù hợp nhất với thực trạng của Việt Nam trong giai đoạn hiện tại?
Mô hình phù hợp nhất là xây dựng một Cổng thanh toán tập trung, cung cấp hạ tầng thanh toán cho tất cả các đơn vị chấp nhận thanh toán trực tuyến (bao gồm các các cổng thanh toán khác). Khi đó, việc phát triển, mở rộng các nhà cung cấp sản phẩm hàng hóa sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào Đại lý, Cổng thanh toán chỉ quan tâm tới hạ tầng phục vụ kết nối với Đại lý và Ngân hàng. Thực tế tìm hiểu các cổng thanh toán trên thế giới trong thời gian vừa qua cho thấy, nhu cầu thanh toán nhiều hay ít phụ thuộc rất nhiều vào nền tảng thanh toán. Một nền tảng thanh toán ổn định sẽ tạo tiền đề vững chắc cho việc thanh toán điện tử phát triển. Banknetvn với vai trò trở thành trung tâm chuyển mạch thống nhất theo định hướng của Ngân hàng nhà nước sẽ có trách nhiệm trong việc xây dựng hạ tầng thanh toán điện tử, có đầy đủ quyền và trách nhiệm đứng ra đảm đương nhiệm vụ xây dựng Cổng thanh toán phục vụ thanh toán thương mại điện tử tại Việt nam.
Trong mô hình này, Cổng thanh toán trực tuyến Banknetvn sẽ hoạt động như một cổng thanh toán cho các website bán hàng. Các website bán hàng có thể gửi thông điệp thanh toán đến Cổng thanh toán Banknetvn, sau đó thông qua một số bước xử lý nhận về thông báo giao dịch có thành công hay không, cùng với một số thông tin chi tiết về giao dịch. Các thông tin được truyền tải giữa các website bán hàng và Banknetvn sẽ được bảo mật ở mức độ cao nhất nhằm tránh rủi ro có thể xảy ra.
Các bước xử lý thanh toán qua Cổng thanh toán Banknetvn được mô tả chi tiết như trong hình:
Mô tả quy trình:
Bước 1: Khách hàng đặt mua hàng hóa, dịch vụ trực tuyến
- Khách hàng truy cập vào website của Đại lý để đặt mua hàng hóa/dịch vụ
- Khách hàng lựa chọn hình thức thanh toán. Đại lý nhận đơn hàng điện tử và tự động chuyển khách hàng tới giao diện Cổng thanh toán Banknetvn Ecom
Bước 2: Khách hàng nhập thông tin chủ thẻ
- Trên giao diện Cổng thanh toán Banknetvn Ecom, khách hàng được yêu cầu nhập các thông tin chủ thẻ (họ tên, số thẻ, ngày hiệu lực…) để xác thực thông tin chủ thẻ
Bước 3: Banknetvn gửi thông tin giao dịch cho Ngân hàng để xác thực
- Banknetvn gửi thông tin về chủ thẻ, thông tin về giao dịch mua hàng tại Đại lý tới Ngân hàng để Ngân hàng xác thực
Bước 4: Ngân hàng xác thực và thông báo cho Banknetvn
- Nếu thông tin chủ thẻ hợp lệ, Ngân hàng sẽ gửi OTP cho khách hàng
- Ngân hàng thông báo cho Banknetvn về tính hợp lệ của thông tin chủ thẻ
Bước 5: Khách hàng gửi thông xác thực lần 2 bằng mật khẩu OTP
- Khách hàng nhập OTP do Ngân hàng gửi tại Cổng thanh toán Banknetvn Ecom
- Banknetvn gửi thông tin xác thực lần 2 cho Ngân hàng
- Ngân hàng xác thực OTP do Banknetvn Ecom gửi đến
Bước 6: Ngân hàng thực hiện hạch toán trừ tiền trong tài khoản thẻ của khách hàng và thông báo cho Banknetvn
Bước 7: Banknetvn chuyển thông báo giao dịch thành công hoặc không thành công cho Đại lý và hiển thị kết quả giao dịch trên màn hình cho khách hàng
Bước 8: Đại lý dựa trên thông báo về kết quả giao dịch Banknetvn gửi để quyết định việc giao hàng hóa, dịch vụ cho khách hàng.
Để vận hành Cổng thanh toán, Banknetvn sẽ xây dựng quy trình thanh quyết toán để đảm bảo cho luồng tiền quyết toán được chuyển giữa các tổ chức tham gia thanh toán điện tử. Đồng thời, quy trình tra soát khiếu nại sẽ giúp giải quyết các sai lệch, không đồng nhất khi thực hiện thanh toán giữa các đơn vị tham gia triển khai dịch vụ.
Ngay sau khi hệ thống Cổng thanh toán đã hoàn thiện về mặt kỹ thuật và nghiệp vụ, để đảm bảo việc triển khai hệ thống diễn ra thuận lợi và tránh được rủi ro, việc triển khai thí điểm sẽ thực hiện đối với các ngân hàng quy mô vừa và nhó. Mục đích là tạo nền tảng kết nối ban đầu để có cơ sở đi tiếp thị, giới thiệu dịch vụ với các ngân hàng, đối tác quy mô lớn hơn. Cũng giống như đối với Ngân hàng, việc phân loại và đưa các Đại lý vào hợp tác trong giai đoạn ban đầu phải được tính toán kỹ lưỡng. Mục đích vừa là để đảm bảo an toàn, vừa là để tạo dựng thương hiệu trên thị trường. Thời gian triển khai dự kiến làm song song cùng với giai đoạn kết nối thí điểm với ngân hàng.
Sau khi đã thực hiện việc kết nối thí điểm thành công, đánh giá được độ ổn định và an toàn của hệ thống, bước tiếp theo là thực hiện triển khai mở rộng, nhằm kết nối các Ngân hàng và Đại lý có quy mô lớn hơn và thuộc nhiều lĩnh vực. Mục đích của triển khai mở rộng là thu hút lượng khách hàng đông đảo của các ngân hàng để tăng doanh thu và uy tín cho dịch vụ. Thời gian dự kiến triển khai khi các Ngân hàng và Đại lý trong giai đoạn thí điểm đã ký kết xong hợp đồng và kiểm thử ổn định về mặt kỹ thuật và nghiệp vụ.
Với mô hình hoàn thiện và phù hợp với thực trạng phát triển thương mại điện tử tại Việt Nam, cùng quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ đảm bảo chất lượng dịch vụ, Cổng thanh toán Banknetvn chắc chắc sẽ trở thành Cổng thanh toán Quốc gia phục vụ thanh toán thương mại điện tử, là công cụ thanh toán quen thuộc, đáng tin cậy của khách hàng mua sắm trực tuyến. Khả năng thanh toán trực tiếp trên môi trường Internet sẽ từng bước thay đổi thói quen tiêu dùng và sử dụng tiền mặt của khách hàng sang sử dụng các công cụ thanh toán điện tử theo đúng chủ trương phát triển thanh toán không dùng tiền mặt của Chính Phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Cổng thanh toán trực tuyến phục vụ thanh toán thương mại điện tử tại Việt Nam (Kỳ 1)