Tin TTXVN cho biết, Cục Điều tiết Điện lực đang cân nhắc việc trình Chính phủ cơ chế giá điện riêng cho lĩnh vực sản xuất sắt, thép và xi măng. Nếu đề xuất được chấp thuận, sẽ là một "đòn chí tử" đối với doanh nghiệp 2 ngành này vốn đang chìm sâu trong khó khăn.
Không thể đổ cho giá rẻ
Theo tin TTXVN, lý giải cho vấn đề này, Cục Trưởng Cục Điều tiết Điện lực Đặng Huy Cường cho biết, "do không khuyến khích người dân sử dụng quá nhiều điện nên giá điện sinh hoạt cao hơn giá điện sản xuất. Nếu để giá điện bán cho sản xuất thấp, trong đó có thép và xi măng sẽ khiến nhiều nhà đầu tư vào Việt Nam đầu tư sản xuất thép, xi măng để xuất khẩu. Đây lại là lĩnh vực sản xuất tiêu tốn rất nhiều điện năng...".
Phóng viên Thời báo Ngân hàng đã tham khảo ý kiến của đại diện hai ngành thép và xi măng về thông tin này. "Chúng tôi chưa nhận được thông tin chính thức về đề xuất này của Cục Điều tiết Điện lực và chỉ được biết qua báo chí. Nếu đúng lý do cần tăng giá như Cục nêu thì không thuyết phục và thiếu căn cứ", ông Phạm Chí Cường - Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam cho biết. Theo ông Cường, không thể nói vì giá điện rẻ mà nhà đầu tư đầu tư ồ ạt vào nhà máy thép để xuất khẩu. Thứ nhất, trong sản xuất phôi thép, giá điện chỉ chiếm 6-7% giá thành, tính chung các sản phẩm thép giá điện chưa đến 1% giá thành nên không thể nói vì điện rẻ mà đầu tư ồ ạt. Thứ hai, những doanh nghiệp xuất khẩu được thép đều là doanh nghiệp lớn và hầu hết họ đã sản xuất điện, phần vì đây là một phần liên hoàn trong công nghệ mới họ đang áp dụng, phần vì để chủ động trước tình trạng hay mất điện của Việt Nam. Ông cũng cho rằng chỉ tăng giá điện bán cho ngành thép và xi măng thì không khách quan, thiếu công bằng.
Trong khi đó, ông Phạm Văn Điện - Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần Xi măng và Xây dựng Quảng Ninh cũng tỏ ra rất bức xúc: "Thông tin giá điện tăng lúc này làm nản lòng doanh nghiệp xi măng. Tại sao chỉ chọn xi măng và thép? Đề xuất của Cục không khách quan, không nhìn hết tác động đến tổng thể nền kinh tế". Ông Điện đề nghị, nên cân nhắc kỹ việc tăng giá vì sắt thép và xi măng là 2 ngành sản xuất cung cấp vật liệu cơ bản cho việc xây dựng kết cấu hạ tầng của đất nước. Hơn thế, hiện doanh nghiệp cả hai ngành đều đang trong tình thế "chới với". Đơn cử như sản phẩm clanke, đang được bán với giá thấp hơn giá thành đến 10% nhưng lượng tồn kho vẫn rất lớn. Trong khi đó giá điện chiếm tới 20% trong giá thành sản phẩm xi măng.
Minh bạch mới tạo được đồng thuận
Mặc dù cả ông Điện và ông Cường đều ủng hộ chủ trương "thực hiện giá điện theo cơ chế thị trường", vì cùng là doanh nghiệp cả nên cần phải có được mức giá phù hợp để bù đắp được chi phí đầu tư, chi phí sản xuất và hướng đến có lãi, thu hút đầu tư; nhưng tăng giá như thế nào, cách tính toán giá thành và giá bán như thế nào... cần phải minh bạch.
Đây cũng là quan điểm của đại đa số lãnh đạo các doanh nghiệp cũng như các nhà khoa học. Tuy nhiên, câu chuyện minh bạch của giá điện vẫn luôn tạo ra bức xúc vì "một doanh nghiệp lớn là EVN đang nắm giữ và chi phối hầu hết các khâu từ sản xuất đến phân phối và bán lẻ là một trong những nguyên nhân làm cho không thể minh bạch được chi phí của từng khâu sản xuất và bán điện, dẫn đến không thể đưa yếu tố cạnh tranh vào và làm cho hoạt động của ngành điện kém hiệu quả".
Lúc này, không chỉ các doanh nghiệp ngành thép và xi măng bàn về giá điện bởi các doanh nghiệp và người dân đều biết rằng EVN vẫn tiếp tục đề nghị tăng giá điện, chỉ chưa biết khi nào đề nghị được chấp thuận và mức tăng giá sẽ là bao nhiêu. Hơn nữa cũng phần lớn lãnh đạo doanh nghiệp đều cho rằng, với cung cách quản lý ngành điện như hiện nay, chưa có hy vọng trong tương lai gần tăng được tính cạnh tranh trong sản xuất phân phối điện do tính chất độc quyền trong kinh doanh điện vẫn chi phối nội dung điều chỉnh giá điện cũng như cách thức quản lý ngành điện.
Phát biểu chính thống trong Hội thảo về Quản lý, điều hành giá điện theo cơ chế thị trường ở Việt Nam (ngày 14/3/2012), lãnh đạo Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) đã nêu quan điểm "tiếp tục thực hiện lộ trình giá thị trường đối với giá điện vào thời điểm thích hợp, phù hợp với mục tiêu lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và đảm bảo an sinh xã hội". Với các DN ngành thép và xi măng, một số nhà nghiên cứu khoa học đã nêu câu hỏi: thông tin tăng giá điện đưa ra lúc này có làm nản lòng doanh nghiệp và người dân hay không khi tất cả đều đang rất chật vật khôi phục sản xuất, chống đỡ với lạm phát, trong khi các thông tin về giá của ngành điện vẫn "chưa minh bạch".
Giá điện theo cơ chế thị trường tức là giá sẽ có tăng, có giảm theo thị trường. Việc tăng giá điện trước mắt sẽ gây khó khăn cho DN, nhất là DN sản xuất công nghiệp tiêu thụ lượng điện lớn. Đưa giá điện theo đúng cơ chế thị trường để thị trường điều tiết là việc nên làm để bảo đảm tính minh bạch cho nền kinh tế. Nhưng Chính phủ cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ để minh bạch khi đề xuất tăng theo cơ chế thị trường để DN yên tâm ổn định sản xuất kinh doanh và yên tâm tính việc đầu tư phát triển.
(Ông Lê Mạnh Hùng - Giám đốc Công ty cổ phần May Phú Thọ)
Mặc dù cơ chế, chính sách quản lý và điều hành giá điện đã có những thay đổi theo hướng thị trường. Tuy nhiên, đó là thị trường gì? Độc quyền hay cạnh tranh?... vẫn chưa được giải thích rõ ràng, minh bạch dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau. Chính sự không rõ ràng minh bạch này đã dẫn đến trên thực tế nhiều bất động trong đàm phán về giá bán điện của các nhà máy phát điện độc lập với EVN trong nhiều năm qua vẫn chưa được giải quyết.
Thị trường độc quyền nhưng chính sách giá cạnh tranh là hoàn toàn không phù hợp. Ngược lại, thị trường cạnh tranh mà áp đặt giá cũng không đúng quy luật.
(Ông Phạm Minh Thụy - Viện Kinh tế - Tài chính)
PV