Thị trường đấu thầu tín phiếu Kho bạc (TPKB) qua Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có vai trò rất quan trọng không chỉ đối với việc phát triển kinh tế đất nước, mà còn có vai trò quan trọng trong việc phát triển thị trường vốn và thị trường tiền tệ. Sự hình thành và phát triển của thị trường đấu thầu TPKB qua NHNN đã giúp công tác huy động vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế để bù đắp kịp thời thâm hụt Ngân sách Nhà nước, đồng thời NHNN chủ động trong việc nắm giữ thông tin về lượng giấy tờ có giá được phát hành để đưa ra các giải pháp điều hành chính sách tiền tệ phù hợp, đồng thời đã hỗ trợ tích cực cho việc thực hiện các nghiệp vụ thị trường tiền tệ tại NHNN qua vai trò điều tiết của mình; Đồng thời, tạo một kênh đầu tư vốn hiệu quả với độ an toàn, tính thanh khoản cao và chủ động trong việc đảm bảo khả năng thanh toán cho các tổ chức tín dụng (TCTD) thông qua các nghiệp vụ với NHNN.
Trong 5 năm qua, từ 2001 đến 2005, nghiệp vụ phát hành TPKB qua Ngân hàng Nhà nước không ngừng phát triển và đạt được kết quả rất khả quan với khối lượng phát hành không ngừng tăng (năm 2002 tăng 215%; năm 2003 tăng 189% … và trong năm 2005 tăng 14% so với năm 2004). Tính từ năm 2001 đến hết năm 2005, tổng số tiền đã huy động qua NHNN là 85.269,4 tỷ đồng và 14.500.000 USD.
Một trong những nguyên nhân khối lượng phát hành TPKB trong những năm gần đây tăng cao là do nhu cầu chi tiêu của Ngân sách Nhà nước cao hơn để đáp ứng nguồn vốn cho các công trình trọng điểm của Nhà nước, đồng thời Kho bạc Nhà nước cũng phải huy động thêm để hỗ trợ nguồn cho Quỹ Hỗ trợ phát triển. Mặt khác, việc đầu tư vào TPKB là hình thức đầu tư có lãi và an toàn. Hơn nữa, do NHNN đã và đang thực hiện nhiều nghiệp vụ thị trường tiền tệ có sử dụng các giấy tờ có giá như nghiệp vụ thị trường mở, Tái cấp vốn, Chiết khấu GTCG, thấu chi và cho vay qua đêm...
Tuy nhiên, trong 5 năm qua, thị trường đấu thầu TPKB qua NHNN vẫn còn một số tồn tại như thành viên tham gia đấu thầu chủ yếu vẫn là các Ngân hàng thương mại Nhà nước, số lượng các NHTMCP và chi nhánh NH nước ngoài tham gia rất ít. Nguyên nhân chủ yếu là các NHTMCP chưa thực sự quan tâm tới thị trường này do lãi suất TPKB chưa thực sự hấp dẫn so với các loại trái phiếu phát hành qua Uỷ Ban chứng khoán. Mặt khác, lượng vốn khả dụng dư thừa để đầu tư vào TPKB của các NHTMCP vẫn còn hạn chế. Việc đầu tư vào TPKB của các thành viên chủ yếu nhằm mục đích dự phòng an toàn về khả năng thanh toán vào giai đoạn nhạy cảm ( Tết dương lịch và tết âm lịch) do đó việc giao dịch các loại GTCG giữa các TCTD trên thị trường liên ngân hàng với nhau chưa linh hoạt, một phần nguyên nhân do cơ sở hạ tầng (công nghệ, pháp lý) của thị trường thứ cấp chưa phát triển. Quy chế 935/2004/QĐ-NHNN ngày 23/7/2004 tuy đã cho phép việc tổ chức hình thức đấu thầu kết hợp cả cạnh tranh và không canh tranh lãi suất trong một phiên đấu thầu nhưng đến nay vẫn chưa áp dụng.
Nhìn chung, mặc dù vẫn còn những tồn tại trên cần sớm khắc phục trong thời gian tới, việc phát hành TPKB qua NHNN trong 5 năm cũng đã đạt được một số kết quả nổi bật:
- Việc phát hành TPKB qua NHNN đã từng bước giúp cho thị trường vốn ngắn hạn ngày một phát triển. Thông qua thị trường này Kho bạc Nhà nước đã huy động được một khối lượng vốn lớn, tập trung, chi phí thấp để bù đắp thiếu hụt tạm thời của Ngân sách Nhà nước, đáp ứng được nhu cầu chi tiêu của Ngân sách Nhà nước và nhu cầu đầu tư cho các công trình trọng điểm của đất nước.
- Phát hành TPKB đã tạo ra một lượng hàng hoá lớn phục vụ cho hoạt động của nghiệp vụ thị trường tiền tệ, giúp cho NHNN có thể chủ động và linh hoạt trong việc điều hành chính sách tiền tệ của mình thông qua các công cụ gián tiếp.
- Công tác điều hành thị trường của Ban đấu thầu đã có những bước tiến quan trọng trong việc đổi mới phương thức hoạt động đặc biệt chủ động tìm hiểu nguyên nhân và đánh giá thực trạng của các TCTD trong việc tham gia nghiệp vụ đấu thầu TPKB. Thông qua Hội nghị khách hàng hàng năm, ban đấu thầu Liên Bộ đã có tổng kết đánh giá về hoạt động thị trường, tìm biện pháp khắc phục những khó khăn, tồn tại giúp thị trường hoạt động ổn định và hiệu quả.
- Việc hình thành và đưa vào hoạt động nghiệp vụ đấu thầu TPKB trong thời gian qua đã giúp cho các nhà phát hành, tổ chức đấu thầu cũng như các tổ chức bảo lãnh, đại lý phát hành có được những kinh nghiệm thiết thực trong việc đánh giá tiềm năng về vốn, tìm hiểu những tâm lý, tập quán của nhà đầu tư, mức độ nhậy cảm của luồng vốn đối với những thay đổi về lãi suất, cách thức phát hành và khối lượng phát hành.
- Thị trường TPKB đã giúp các TCTD có thêm một kênh đầu tư vốn có hiệu quả với độ an toàn, tính thanh khoản cao và chủ động trong việc quản lý vốn khả dụng thông qua các nghiệp vụ với NHNN như TTM, chiết khấu và vay cầm cố.
- Quy chế và Quy trình đấu thầu TPKB đã được cải tiến theo hướng giảm bớt các khâu để công tác đấu thầu thực hiện nhanh gọn và hiệu quả, cải tiến công nghệ phục vụ đấu thầu TPKB gần đây đã áp dụng công nghệ trang Web trong các phiên đấu thầu.
- Ngân hàng Nhà nước đã chú trọng đầu tư
Việc hình thành và phát triển thị trường đấu thầu TPKB qua NHNN là một chủ trương và hướng đi đúng đắn. Để thị trường đấu thầu TPKB qua NHNN trong thời gian tới hoạt động tốt hơn đòi hỏi sự phối kết hợp chặt chẽ hơn nữa giữa Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước trong việc xác định số lượng phát hành, kỳ hạn phát hành, lãi suất cũng như hình thức phát hành cho mỗi phiên đấu thầu. Ngoài ra, việc nâng cấp hệ thống giao dịch đấu thầu, việc tuyên truyền phổ biến để các tổ chức tín dụng hiểu được vai trò cũng như lợi ích khi tham gia vào đấu thầu TPKB cũng là một trong những nội dung cần được triển khai thường xuyên và rộng rãi.
Sở giao dịch-NHNN