Gói kích cầu của Chính phủ trong thời gian qua đã góp phần duy trì được tốc độ tăng trưởng dương cho nền kinh tế trong bối cảnh kinh tế toàn cầu suy giảm. Phóng viên Thời báo Ngân hàng đã có cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan - nguyên thành viên Ban nghiên cứu của Thủ tướng Chính phủ về hiệu ứng từ gói kích cầu. (Huyền Thanh thực hiện).
PV: Đánh giá của bà về gói kích cầu của Chính phủ sau gần nửa năm triển khai thực hiện?
Bà Phạm Chi Lan: Mỗi nền kinh tế có điều kiện riêng của nó. Có những biện pháp ở các nước khác, cụ thể như ở Mỹ là tốt nhưng chưa hẳn đã làm được ở Việt Nam . Bởi trình độ của họ khác chúng ta, quy mô khủng hoảng cũng khác chúng ta. Hệ thống ngân hàng của họ đang bị tác động rất mạnh nhưng chúng ta thì lại không bị. Do vậy khó có thể nói được là nên làm theo hướng nào. Theo tôi, các biện pháp của Chính phủ đưa ra cũng đã trúng và hợp lý.
PV: Vừa rồi có nhiều chuyên gia kinh tế, cả HSBC cho rằng kinh tế Việt Nam thoát khỏi đáy suy giảm và đi theo hình chữ V, bà nhận định về vấn đề này thế nào?
Bà Phạm Chi Lan: Ở các nước, trong tiêu chí khủng hoảng thì có những tiêu chí tăng trưởng âm hay dương, nếu tăng trưởng âm thì được coi là khủng hoảng. Thứ hai là tiêu chí về thất nghiệp: nếu người thất nghiệp nhiều lên, tăng liên tục thì đó cũng là dấu hiệu rất rõ rệt của khủng hoảng. Thứ ba là mức độ về tiêu dùng, đời sống hàng ngày của dân. Còn ở Việt Nam , trong thời gian qua, chúng ta mới chỉ giảm tăng trưởng chứ chưa âm. Nếu xét theo tiêu chí thất nghiệp, thì hiện nay Việt Nam vẫn chưa thể công bố con số chính thức bởi chưa có sự thống nhất giữa lao động chính thức và lao động trong làng nghề. Sự không minh bạch cũng là nguyên nhân cản trở việc thống kê con số chính xác. Ví như, vừa qua Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đưa ra con số dự báo khoảng 300 - 400 nghìn người mất việc làm. Thế nhưng Hiệp hội làng nghề lại đưa ra con số khoảng 5 triệu người làng nghề mất việc làm.
Duy chỉ có rõ nhất là những chỉ số, vốn được xem là động lực của nền kinh tế như chỉ số đầu tư, xuất khẩu đều giảm xuống khá mạnh. Tuy nhiên, để kết luận đâu là một cái đáy của một thời điểm cụ thể thì cũng rất khó khăn, bởi hiện nay người ta thường quan niệm đáy theo nghĩa rộng, trải đều trên nhiều mặt khác nhau và trong một thời gian dài. Nếu nói kinh tế Việt Nam phục hồi trở lại theo mô hình chữ V cũng không chắc bởi như thế chỉ xảy ra ở một thời điểm nhất định. Các nước khác lại cho rằng kinh tế thế giới có thể theo hình chữ U, như vậy đáy có thể dài hơn, rộng hơn và lâu hơn so với mô hình chữ V.
PV: Theo bà khủng hoảng hiện nay thiên về tính chu kỳ nhiều hơn hay thiên về tính cơ cấu?
Bà Phạm Chi Lan: Có lẽ cả hai. Đối với chúng ta thì có lẽ về vấn đề cơ cấu là quan trọng bởi qua mấy lần xảy ra khủng hoảng chúng ta chưa có thay đổi. Theo tôi, khủng hoảng cũng là một thời cơ để cho thị trường thực hiện quy luật đào thải của nó. Nếu doanh nghiệp nào quá yếu kém thì phải chấp nhận ra khỏi thị trường để dành phần đó cho những người khác giỏi hơn vào làm ăn, như vậy là có lợi chung cho tất cả. Nhưng, nếu mà cố tung thật nhiều tiền để cứu một số yếu kém thì đồng tiền đó sẽ không có hiệu quả.
PV: Bà có nói điều quan trọng thoát ra khỏi khủng hoảng không phải nhanh hay chậm mà là thoát ra bằng cách nào. Vậy, theo bà cách Việt Nam đang làm đã hợp lý chưa?
Bà Phạm Chi Lan: Điều tôi băn khoăn, chúng ta đã có những nhóm giải pháp mà mục tiêu của nó bao gồm cả mục tiêu trước mắt và dài hạn. Nhưng tiếc là những giải pháp đó lại chưa được thực hiện đầy đủ hoặc chưa nhận được sự quan tâm đồng bộ của các ban, ngành khác nhau. Ví như trong 5 nhóm giải pháp của Chính phủ đưa ra chống suy giảm kinh tế thì số 1 là tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh. Thế nhưng, chúng ta lại chưa làm được nhiều cho mục tiêu này. Hầu hết là chúng ta chỉ tập trung vào kích cầu và chỉ đề cập đến tiền, trong khi hiện Việt Nam còn rất nhiều vấn đề cần giải quyết. Do vậy, theo tôi giải pháp số một là tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh, cải thiện môi trường kinh doanh. Nếu tập trung làm thật tốt cái đó, sẽ giúp rất nhiều cho sự phát triển doanh nghiệp. Ngoài sự trợ giúp trực tiếp từ phía Nhà nước, cái mà doanh nghiệp cần nhất hiện nay là một cơ chế tốt, một môi trường kinh doanh tốt để phát triển. Đây mới là cơ sở để phát triển cho tương lai, để nền kinh tế nước ta ra khỏi khủng hoảng với tư thế sẵn sàng để phát triển bền vững, theo đó doanh nghiệp yên tâm làm ăn.
PV: Vậy, trong điều hành cần thay đổi thế nào, thưa bà?
Bà Phạm Chi Lan: Tôi rất mừng khi thấy cách xử lý của Chính phủ trong cuộc khủng hoảng lần này kịp thời và linh hoạt. Tuy nhiên, cái cần thiết nhất là các bộ, các ngành phải cụ thể hóa chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Đó là phải bám vào cả 5 giải pháp chứ không chỉ 1 giải pháp.
PV: Xin cảm ơn bà!