Trao đổi với báo chí bên hành lang Quốc hội, chuyên gia kinh tế Trần Du Lịch - đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh (ảnh trên) cho biết, sở dĩ việc tái cấu trúc DNNN chưa đạt hiệu quả cao bởi lẽ chúng ta đang mâu thuẫn giữa mục tiêu về nhiệm vụ chính trị và mục tiêu kinh tế của các tập đoàn, tổng công ty... Đặc biệt, không nên vì áp lực dư luận mà vội vàng thoái vốn Nhà nước bằng mọi giá. (Dương Công Chiến ghi).
Đây có phải là thời điểm thích hợp để thực hiện thoái vốn đầu tư ngoài ngành của các tập đoàn, DNNN không, thưa ông?
Tôi cho rằng, việc thoái vốn đầu tư ngoài ngành để DNNN tập trung vào những nhiệm vụ trọng điểm nhà nước giao cho là việc cần thiết, đáng lý phải làm lâu rồi. Để giải quyết vấn đề này, trước hết, Chính phủ cần làm rõ mục đích khi lập ra DN, tập đoàn kinh tế nhà nước là gì, từ đó mới đề ra các nhiệm vụ kinh tế của những đơn vị này. Ví dụ, trong phát triển du lịch, những lĩnh vực nào mà khu vực DN tư nhân không có điều kiện hoặc không hấp dẫn họ thì DNNN nào phải làm vì lợi ích chung của đất nước. Nếu đặt cách triển khai như vậy thì tiêu chí đánh giá mỗi loại hình DNNN phải khác, chứ không thể tính vào mục tiêu sinh lời là chính như hiện nay.
Theo quy chế tài chính DNNN, việc tính lương, thưởng cho nhân viên lại dựa trên tiêu chí sinh lời. Điều này cũng có nghĩa là chúng ta đã mâu thuẫn ngay từ đầu khi thành lập DNNN. Như vậy, chưa nói đến chuyện thoái vốn hay không thoái vốn, nhiệm vụ đầu tiên là phải làm rõ nhiệm vụ của từng tập đoàn, tổng công ty là gì. Sau đó mới tính nguồn lực. Thậm chí, nhà nước còn phải đầu tư một số ngành mới, chưa DN nào làm mà đất nước đang cần cho thực hiện công nghiệp hóa.
Hiện chúng ta đang sắp xếp mỗi Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (Vinashin) mà đã phải lập ra cả một ban chỉ đạo, có cả Phó Thủ tướng phụ trách thì không thể nào tái cấu trúc tất cả DNNN mà không có một tổ chức mạnh mẽ, đầy đủ để thực hiện. Tôi cho rằng, Chính phủ cần có kế hoạch tổng thể để thực hiện tái cấu trúc theo lộ trình chứ không thể làm một cách vội vàng, tự phát.
Vậy cụ thể, theo ông chúng ta cần những bước chuẩn bị gì để việc tái cấu trúc DNNN đúng hướng, hiệu quả?
Tái cấu trúc DNNN cần phải xác định rõ nhiệm vụ của từng loại tập đoàn, tổng công ty là gì? Phải xác định rõ lập DNNN nào, để khắc phục những khuyết tật gì của thị trường chứ không phải sinh lời. Thứ hai, phải có bộ máy, tổ chức rõ ràng để chỉ đạo và thực hiện tái cấu trúc. Thứ ba, phải có Đề án tổng thể, có sự góp ý của chuyên gia phản biện cho lộ trình, kế hoạch cụ thể đến năm 2015 và 2020.
Chính phủ không cần phải gấp rút, không nên thoái vốn bằng mọi giá. Hơn nữa, với tình hình thị trường chứng khoán ảm đạm như hiện nay, có một số DN giá cổ phiếu niêm yết trên thị trường chứng khoán còn thấp hơn giá sổ sách… sẽ là thiệt hại đáng kể. Mặt khác, nếu thực hiện tái cấu trúc "ồ ạt", với hàng ngàn tỷ đồng thoái vốn, thị trường cũng không thể hấp thụ được hết trong bối cảnh hiện nay.
Nếu vậy cần tập trung tái cấu trúc những tập đoàn, DNNN nào thưa ông?
Theo tôi, trước tiên phải đi vào nhóm 90 tập đoàn, tổng công ty, những tập đoàn trong những ngành mũi nhọn. Vinashin thực hiện rồi thì sẽ đến lượt các tập đoàn khác. Theo tôi, chúng ta hiện có 10 tập đoàn cần thực hiện thoái vốn trước, như: Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam , Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam … Phải xác định rõ nhiệm vụ chính trị của tập đoàn là gì, để các tập đoàn đó đưa ra chiến lược của ngành mình. Ví dụ, để có được ngành cơ khí mạnh thì phải có lộ trình như thế nào? Chiến lược phát triển ngành công nghiệp phụ trợ ra sao?... Phải có lộ trình, mục tiêu rõ ràng, và Nhà nước sẽ đánh giá hiệu quả hoạt động của tập đoàn trên cơ sở những mục tiêu đã đưa ra trước đó.
Có một thực tế là hiện nhiều tập đoàn có lãi đều do đầu tư ngoài ngành, vậy khi Nhà nước thoái vốn liệu có đổ vỡ?. Tôi vẫn cho rằng, phải xác định mục tiêu nhiệm vụ của tập đoàn là gì. Nếu là mục tiêu tài chính, mà không cho đầu tư ngoài ngành, thì họ sẽ không trụ được. Còn nếu vì mục tiêu kinh tế, chính trị, an ninh thì nhiệm vụ, mục tiêu phải khác và cơ chế tiền lương, tiền thưởng cho cán bộ, công nhân viên của họ cũng phải khác chứ không phải như hiện nay. Chúng ta đang mâu thuẫn ngay ở mục tiêu. Do đó, chúng ta phải thống nhất được giữa mục tiêu mong muốn và mục tiêu đánh giá DNNN cho ăn nhập với nhau.
Xin cảm ơn ông!