Tính đến 14/10/2026, toàn ngành Ngân hàng đã đối chiếu thông tin sinh trắc học qua căn cước công dân (CCCD) gắn chip hoặc VNeID đối với hơn 176 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và trên 2,95 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức có tài khoản thanh toán (TKTT), qua đó góp phần bảo đảm tài khoản, thẻ, ví điện tử được mở và sử dụng chính chủ, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm an toàn giao dịch.
Xử lý tình trạng mua bán, sử dụng tài khoản ngân hàng không chính chủ
Theo cơ quan công an, qua đấu tranh cho thấy phần lớn các vụ lừa đảo trực tuyến đều sử dụng tài khoản ngân hàng không chính chủ để nhận, chuyển tiền. Vì vậy, muốn ngăn chặn hiệu quả lừa đảo trên không gian mạng, phải xử lý triệt để tình trạng mua bán, sử dụng tài khoản ngân hàng không chính chủ.
Gần đây, cơ quan công an một số tỉnh qua điều tra đã khởi tố nhiều đối tượng về hành vi liên quan đến mua bán trái phép thông tin tài khoản ngân hàng. Đáng chú ý, các đối tượng bị xác định đã lôi kéo học sinh, sinh viên mở tài khoản để bán với giá từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng/tài khoản. Sau khi thu mua, các đối tượng sử dụng những tài khoản ngân hàng này để tham gia giao dịch trên các sàn ngoại hối (Forex) với số tiền lớn.
Không những thế, một nhóm đối tượng sử dụng mạng xã hội để quảng cáo mua bán thông tin tài khoản ngân hàng, giao dịch thông qua các nền tảng liên lạc trực tuyến. Kết quả điều tra xác định, các đối tượng đã lợi dụng việc thành lập các “công ty ma”, thuê hoặc lôi kéo người khác đứng tên doanh nghiệp để mở hàng loạt tài khoản ngân hàng doanh nghiệp, sau đó chuyển giao quyền quản lý và sử dụng cho các đối tượng khác nhằm phục vụ hoạt động vi phạm pháp luật như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, rửa tiền, đánh bạc… Đáng chú ý, các đối tượng chủ yếu nhắm đến thanh niên trẻ tuổi, thiếu hiểu biết pháp luật, dụ dỗ sử dụng thông tin cá nhân để đăng ký doanh nghiệp, mở tài khoản ngân hàng đổi lấy tiền công. Sau khi hoàn tất thủ tục, các đối tượng thu giữ toàn bộ thông tin đăng nhập, phương thức xác thực giao dịch để kiểm soát và sử dụng tài khoản.
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, tài khoản thanh toán, dữ liệu tài khoản ngân hàng, thông tin định danh của doanh nghiệp và thông tin phục vụ giao dịch điện tử phải được quản lý, sử dụng đúng mục đích, đúng chủ thể và bảo đảm an toàn.
Hành vi thu thập, tàng trữ, trao đổi, mua bán hoặc công khai trái phép thông tin về tài khoản ngân hàng có thể bị xử lý hình sự theo Điều 291 Bộ luật Hình sự. Trường hợp sử dụng doanh nghiệp hoặc tài khoản ngân hàng để che giấu nguồn gốc tài sản bất hợp pháp, thực hiện giao dịch cho tổ chức, cá nhân phạm tội hoặc phục vụ các hành vi lừa đảo, đánh bạc… người vi phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi liên quan theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, việc thành lập doanh nghiệp không nhằm mục đích hoạt động kinh doanh thực chất, cho thuê, cho mượn tư cách pháp nhân, chuyển giao quyền quản lý tài khoản doanh nghiệp hoặc cung cấp thông tin xác thực giao dịch cho người khác sử dụng đều tiềm ẩn nguy cơ phát sinh trách nhiệm pháp lý.
Ngoài ra, theo quy định, các hành vi mua, bán, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn tài khoản thanh toán đều bị xử lý theo pháp luật. Cụ thể, tại Khoản 5 Điều 30 của Nghị định 340/2025/NĐ-CP ngày 25/12/2025 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng: đối với hành vi “Mua, bán, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn tài khoản thanh toán hoặc mua, bán thông tin tài khoản thanh toán với số lượng từ 01 tài khoản thanh toán đến dưới 10 tài khoản thanh toán mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự”: bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng; Tại Khoản 6 Điều 30 của Nghị định 340: đối với hành vi “Mua, bán, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn tài khoản thanh toán hoặc mua, bán thông tin tài khoản thanh toán với số lượng từ 10 tài khoản thanh toán trở lên mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự: mức phạt tiền từ 150.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng”.
Đảm bảo an toàn trong mở và sử dụng tài khoản thanh toán
Về phía ngành Ngân hàng đã triển khai nhiều giải pháp để làm sạch dữ liệu khách hàng, xóa bỏ tài khoản thanh toán (TKTT) không chính chủ, góp phần ngăn chặn hành vi lợi dụng tài khoản rác, tài khoản ảo cho mục đích lừa đảo, gian lận. NHNN đã ban hành Thông tư 17/2024/TT-NHNN hướng dẫn việc mở và sử dụng TKTT tại tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán (TCCUDVTT), trong đó quy định: phải thực hiện đối chiếu khớp đúng thông tin sinh trắc học của chủ tài khoản hoặc người đại diện khi mở TKTT bằng phương thức điện tử; chỉ được thực hiện rút tiền, giao dịch thanh toán bằng phương tiện điện tử trên TKTT khi đã hoàn thành việc đối chiếu khớp đúng giấy tờ tùy thân và thông tin sinh trắc học của chủ tài khoản hoặc người đại diện (có hiệu lực từ ngày 01/01/2025 đối với khách hàng cá nhân và từ ngày 01/07/2025 đối với khách hàng tổ chức); xây dựng Bộ tiêu chí nhận diện các TKTT có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo, vi phạm pháp luật.
Bên cạnh đó, Thông tư 25/2025/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 17/2024/TT-NHNN quy định: yêu cầu ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải gặp mặt trực tiếp và đối chiếu khớp đúng thông tin sinh trắc học người đại diện hợp pháp đối với khách hàng tổ chức, loại trừ một số trường hợp theo quy định. Còn tại Thông tư số 50/2024/TT-NHNN (đã sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 77/2025/TT-NHNN) quy định: Áp dụng xác thực sinh trắc học đối với: cá nhân thực hiện giao dịch trực tuyến trên 10 triệu đồng/giao dịch hoặc tổng trên 20 triệu đồng/ngày và các giao dịch quan trọng như đăng nhập lần đầu, thiết bị lạ hoặc sau khi đổi/quên mật khẩu; tổ chức mới thành lập hoặc mới thiết lập quan hệ trong vòng 12 tháng; giao dịch trực tuyến của tổ chức trên 50 triệu đồng hoặc khi tổng các giao dịch dưới 50 triệu đồng/ngày vượt 100 triệu đồng.
Tại Thông tư 30 quy định từ ngày 01/4/2026, tên TKTT phải đồng nhất với thông tin trên Căn cước công dân (CCCD) hoặc Thẻ căn cước (không được đặt nickname cho tài khoản).
NHNN cũng thường xuyên chỉ đạo các tổ chức tín dụng (TCTD) phải triển khai các giải pháp theo dõi giao dịch, kiểm soát, đánh giá rủi ro trong và sau khi khách hàng mở TKTT để kịp thời phát hiện các tài khoản có dấu hiệu đáng ngờ; đồng thời yêu cầu các TCTD tăng cường các biện pháp quản lý rủi ro đối với việc mở, sử dụng TKTT của tổ chức.
Ngoài ra, triển khai Quyết định số 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 của Thủ tướng Chính phủ, NHNN đã phối hợp với Bộ Công an ban hành Kế hoạch phối hợp số 01/KHPH-BCA-NHNNVN (KH01) ngày 24/4/2023, trong đó bao gồm các nội dung về khai thác, kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (CSDLQGvDC), căn cước công dân (CCCD) gắn chíp, ứng dụng VNeID để làm sạch dữ liệu, nhận biết, xác minh chính xác khách hàng nhằm phòng chống, ngăn ngừa việc tội phạm mạo danh, sử dụng giấy tờ tùy thân giả mạo đăng ký sử dụng dịch vụ ngân hàng cho mục đích bất hợp pháp. Tiếp nối KH01, ngày 23/06/2026, NHNN và Bộ Công an đã ký kết Kế hoạch phối hợp số 513/KHPH-BCA-NHNNVN về công tác phòng, chống lừa đảo trực tuyến. Theo đó, hai cơ quan thống nhất tập trung triển khai các nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm: tăng cường trao đổi, chia sẻ thông tin phục vụ phát hiện, ngăn chặn, điều tra, xử lý tội phạm lừa đảo trực tuyến; phối hợp rà soát, nhận diện các phương thức, thủ đoạn mới; nâng cao hiệu quả xác minh, phong tỏa, truy vết dòng tiền liên quan đến hành vi phạm tội.
Sau một thời gian triển khai đồng bộ các giải pháp nêu trên đã mang lại hiệu quả tích cực: Tính đến hết ngày 14/10/2026, cả ngành Ngân hàng đã có hơn 176,1 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và trên 2,95 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức có TKTT đã được đối chiếu thông tin sinh trắc học qua CCCD gắn chip hoặc ứng dụng VneID, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm an toàn giao dịch. Nhìn chung, tổng số lượng hồ sơ khách hàng được đối chiếu sinh trắc học hiện đã vượt mức số lượng TKTT có phát sinh giao dịch trên các kênh số.
Đáng chú ý, NHNN đã triển khai Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) nhằm thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin cảnh báo rủi ro giữa các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán (TCCUDVTT), tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán (TCCUDVTGTT). Hệ thống cho phép các tổ chức báo cáo, cập nhật, tra cứu thông tin cảnh báo đối với TKTT, ví điện tử có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo, vi phạm pháp luật, qua đó hỗ trợ các các ngân hàng, TCCUDVTGTT chủ động cảnh báo khách hàng trước khi thực hiện giao dịch. Đến ngày 09/10/2026, hệ thống đã cảnh báo cho hơn 5,7 triệu lượt khách hàng của 16 ngân hàng và 05 tổ chức TGTT tham gia thí điểm; trong đó có hơn 1,9 triệu lượt khách hàng đã chủ động tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận cảnh báo, với tổng giá trị giao dịch được ngăn ngừa đạt trên 6,9 nghìn tỷ đồng.
Tuy nhiên, tội phạm công nghệ cao, tội phạm trên không gian mạng ngày càng tinh vi với các thủ đoạn phức tạp và thay đổi liên tục. Một bộ phận người dân thiếu thông tin, chưa ý thức được hậu quả của hành vi cho thuê, cho mượn, mua bán thông tin tài khoản, chưa ý thức bảo quản thông tin cá nhân trong sử dụng dịch vụ tài khoản, dịch vụ ngân hàng...
Thời gian tới, ngành Ngân hàng tiếp tục tập trung nâng cấp hệ thống, hoàn thiện quản trị rủi ro và ứng dụng công nghệ để giám sát, phát hiện, ngăn chặn kịp thời các giao dịch, tài khoản có dấu hiệu gian lận; tiếp tục triển khai mở rộng dịch vụ truy vấn thông tin nghi ngờ gian lận, lừa đảo cho toàn bộ các TCCUDCTT, TCCUDVTGTT. Bên cạnh việc tăng cường đầu tư công nghệ bảo mật, các ngân hàng cần tiếp tục đẩy mạnh công tác truyền thông, hướng dẫn khách hàng kỹ năng nhận diện thủ đoạn lừa đảo và giao dịch an toàn khi thực hiện giao dịch thanh toán trên môi trường điện tử; tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng liên quan trong công tác phòng chống tội phạm, phát hiện và ngăn chặn các hành vi gian lận, lừa đảo, bất hợp pháp.
Với người dân cần lưu ý: Tuyệt đối không mở hộ, cho thuê, cho mượn hoặc bán thông tin cá nhân, CCCD, tài khoản ngân hàng hay ví điện tử cho bất kỳ ai. Không mua bán SIM rác, chỉ sử dụng SIM chính chủ đã đăng ký thông tin chuẩn định danh để tạo các tài khoản trực tuyến. Tuân thủ quy định sinh trắc học của ngân hàng khi thực hiện các giao dịch trực tuyến để bảo vệ tài khoản khỏi nguy cơ bị chiếm quyền từ xa. Áp dụng quy tắc nằm lòng trên không gian mạng: "Không cung cấp mã OTP - Không truy cập đường link lạ - Xác minh trực tiếp trước khi chuyển tiền".
Đặc biệt, phụ huynh và nhà trường cần thường xuyên cảnh báo học sinh, sinh viên về những lời mời mở tài khoản ngân hàng để nhận tiền. Một khoản tiền từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng có thể là lý do khiến người trẻ đồng ý mở, bán tài khoản, nhưng sau đó tài khoản có thể bị người khác sử dụng cho những hoạt động vi phạm pháp luật mà chính chủ tài khoản không kiểm soát được.
Đối với doanh nghiệp và hộ kinh doanh, người đại diện theo pháp luật cần trực tiếp quản lý việc mở và sử dụng tài khoản thanh toán; quản lý chặt chẽ chữ ký số, thư điện tử, thiết bị xác thực giao dịch; không giao khoán hoặc chuyển quyền kiểm soát tài khoản cho tổ chức, cá nhân không có thẩm quyền. Để chủ động phòng ngừa vi phạm pháp luật, bảo vệ hoạt động sản xuất, kinh doanh an toàn trên môi trường số, các doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh: Tuyệt đối không cho thuê, cho mượn, mua bán giấy tờ cá nhân, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, thông tin pháp nhân hoặc tài khoản ngân hàng dưới mọi hình thức; Không đứng tên thành lập doanh nghiệp, mở tài khoản ngân hàng theo đề nghị của người khác khi không trực tiếp quản lý, điều hành hoạt động; Không bàn giao sim điện thoại, email, mã OTP, chữ ký số, thông tin đăng nhập tài khoản cho bất kỳ cá nhân nào; Chủ động rà soát, kiểm tra định kỳ hoạt động tài khoản ngân hàng doanh nghiệp, nhật ký giao dịch điện tử và phân quyền truy cập hệ thống…
PL