Thận trọng với tài chính phái sinh

Thận trọng với tài chính phái sinh

TS. Nguyễn Thị Kim Thanh

Thị trường phái sinh trên thế giới ban đầu được hình thành với mục tiêu phòng ngừa rủi ro biến động giá trong hoạt động mua đi, bán lại các sản phẩm, được coi là công cụ phái sinh. Trong giai đoạn đầu khi mới xuất hiện, sản phẩm phái sinh là các hợp đồng phái sinh hàng hóa dựa trên hàng hóa cơ sở là nông sản như: ngô, gạo, bông, cà phê… Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, những biến động khó lường trên thị trường tài chính quốc tế, thị trường tài chính phái sinh ngày càng phát triển mạnh mẽ với các sản phẩm thông dụng, như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng hoán đổi, quyền mua cổ phần, chứng quyền...

Hiện nay, trên thị trường tài chính quốc tế, các nghiệp vụ phái sinh rất đa dạng, doanh số giao dịch lên tới hàng tỷ USD mỗi ngày. Thị trường phái sinh đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính toàn cầu, bởi ngoài việc phòng ngừa rủi ro cho các thành viên thị trường, nó còn cung cấp các thông tin giá cả cho thị trường đáng tin cậy, ngăn chặn được tình trạng độc quyền hay lũng đoạn giá. Có thể nói sử dụng nghiệp vụ phái sinh đem lại lợi ích cho các thành viên thị trường, đó chính là nền tảng cho sự phát triển của thị trường này.

Đến nay, ở Việt Nam đã xuất hiện các sản phẩm tài chính phái sinh, nhưng chưa nhiều, nên có thể nói chưa thực sự có thị trường tài chính phái sinh. Với sự hội nhập ngày càng sâu rộng của nền kinh tế, những biến động khó lường sẽ tiếp tục chi phối và tác động lên bức tranh tài chính chung. Điều đó, đòi hỏi sự cần thiết phải xây dựng những phương thức quản lý rủi ro hiệu quả hơn, trong đó hình thành và phát triển thị trường phái sinh là một nhu cầu rất cần thiết. Các chuyên gia cho rằng nền kinh tế Việt Nam đang tiến tới những bước phát triển về chiều sâu, có độ mở ngày càng lớn. Quá trình phát triển của thị trường trên cơ sở tái cấu trúc nền kinh tế, đã tạo nền tảng cơ bản cho việc phát triển thị trường tài chính phái sinh trong thời gian tới. Theo đó, hình thành thị trường chứng khoán phái sinh trong thời gian tới sẽ là nền tảng cho sự phát triển thị trường tài chính phái sinh ở Việt Nam trong tương lai.

Tuy nhiên, cần thận trọng cho quá trình phát triển này, bởi ngoài những lợi ích của thị trường phái sinh đem lại, thì những rủi ro hệ thống có thể xảy ra từ các giao dịch phái sinh do thiếu sự giám sát chặt chẽ các hoạt động của thị trường. Cuộc khủng hoảng năm 2007-2008 là một minh chứng, bởi các giao dịch phái sinh được coi là nguyên nhân chính của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu này. Chính vì vậy để thị trường tài chính phái sinh của Việt Nam phát triển lành mạnh, bên cạnh nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật điều chỉnh các hoạt động liên quan đến phái sinh và thị trường phái sinh. Cần nâng cao hiệu quả hoạt động của các thị trường cơ sở như thị trường trái phiếu, thị trường cổ phiếu, thị trường tiền tệ. Hình thành cơ sở hạ tầng cho thị trường phái sinh trên nền tảng công nghệ thông tin đủ mạnh. Đáp ứng nhu cầu cho cả việc định giá, quản trị rủi ro và các thủ tục hành chính. Đồng thời phải truyền thông đi cùng với đào tạo các thành viên thị trường, các nhà đầu tư hiểu rõ về các sản phẩm phái sinh. Từ đó,cần thiết lập một hệ thống giám sát thị trường phái sinh phù hợp, hiệu quả.