Quản lý chặt chẽ, hiệu quả
Dương Công Chiến
Báo cáo gửi tới Quốc hội về lĩnh vực đầu tư công, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho biết, trong 2 năm 2016, 2017 đã tổ chức 16 cuộc thanh tra tại 16 tỉnh, kiến nghị xử lý về mặt kinh tế với tổng số tiền là 1.511,2 tỷ đồng.
Bộ trưởng cho biết, công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong đầu tư công đã được Thanh tra Bộ Kế hoạch và Đầu tư triển khai trong nhiều năm qua, trong đó chú trọng tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong đầu tư công.
Tính riêng trong 2 năm 2016 và năm 2017, đã tổ chức kế hoạch thanh tra 16 cuộc thanh tra việc lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư và điều chỉnh tổng mức đầu tư; quá trình thực hiện dự án; việc xử lý nợ đọng vốn xây dựng cơ bản các tỉnh Thái Bình, Hòa Bình, Trà Vinh, Phú Yên, Tuyên Quang, Nghệ An, Sơn La, Thái Nguyên, Ninh Bình, Quảng Nam, Bắc Ninh, Khánh Hòa, Đắk Nông, Quảng Ngãi, Sóc Trăng và Cà Mau. Tính đến tháng 9/2017, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã và đang triển khai 13 cuộc thanh tra, trong đó đã kết thúc thanh tra tại 11 địa phương, đang tiến hành thanh tra tại 2 địa phương.
Qua thanh tra, kiểm tra, đã kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước, các đơn vị, tổ chức có liên quan nghiêm túc kiểm điểm, rút kinh nghiệm, kịp thời chấn chỉnh những hạn chế, sai sót trong việc triển khai và chấp hành pháp luật trong đầu tư công, đồng thời kiến nghị xử lý về mặt kinh tế với tổng số tiền là: 1.511,2 tỷ đồng. Trong đó: kiến nghị giảm trừ khi thanh toán, quyết toán 32 tỷ đồng; xuất toán, thu hồi về ngân sách 17 tỷ đồng; kiến nghị xử lý khác về mặt kinh tế 1.461,3 tỷ đồng.
Tại phiên chất vấn vừa qua, một số đại biểu cũng đã rất quan tâm về hiệu quả công tác đầu tư công. Đại biểu Nguyễn Quang Tuấn (TP. Hà Nội) đề nghị, song song với kìm hãm phát triển nợ công thì cần đánh giá thêm hiệu quả của đầu tư công, bởi vì không đầu tư được thì không phát triển được, nhưng đầu tư không hiệu quả thì lại làm cho kinh tế xấu hơn. Đại biểu Nguyễn Tiến Sinh (Hoà Bình) thì cho rằng, giai đoạn 2005-2010 được cho là phát triển mạnh về đầu tư công, cùng lúc, xuất hiện rất nhiều nguy cơ về vỡ nợ công ngày càng rõ. Hàng ngàn công trình quốc kế dân sinh trong cả nước rơi vào đình đốn và giãn hoãn. Giai đoạn 2015-2020 mặc dù Quốc hội đã có nghị quyết về đầu tư công cho cả giai đoạn tổng mức khoảng độ 2 triệu tỷ đồng, tuy nhiên, Chính phủ vẫn trình Quốc hội những đề án, dự án quốc gia và vùng với phần vốn rất lớn, trong đó khả năng cân đối gặp rất nhiều khó khăn.
Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho rằng, trước đây chúng ta chưa có Luật Đầu tư công thì việc quyết định đầu tư của chúng ta đang còn tùy tiện và vượt so với khả năng cân đối của ngân sách cả của Trung ương lẫn địa phương. Trong các khoảng thời gian 2005 - 2010 và 2011 - 2015, mỗi giai đoạn chúng ta có khoảng hơn 20.000 dự án cả lớn lẫn bé, cả của địa phương, cả bộ, ngành quyết định đầu tư mà không rõ nguồn vốn ở đâu và không rõ khả năng giải ngân. Việc đầu tư dàn trải dẫn đến thất thoát, dừng, giãn, hoãn rất lớn.
Khi đó Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 1792 và sau đó đã luật hóa lên thành Luật Đầu tư công. Trong giai đoạn 2016 - 2020, chỉ còn hơn 1.000 dự án, đã giảm đi rất nhiều so với giai đoạn trước đây và đã bám sát vào khả năng cân đối của ngân sách. Phần nợ đọng và ứng của các giai đoạn trước đã được tập trung ở giai đoạn 2016 - 2020 để xử lý dứt điểm.
Một nguyên nhân khác được bộ trưởng nhắc tới là nhiều dự án được phê duyệt có tổng mức đầu tư không sát với tình hình thực tế, vượt lên rất nhiều so với tính toán và chúng ta chưa có các biện pháp kiểm soát. Về vấn đề này, vừa qua Chính phủ đã giao cho Bộ Xây dựng, các bộ, ngành liên quan phải xây dựng các định mức tính toán làm cơ sở để xây dựng tính toán khi phê duyệt quyết định đầu tư.
Còn một lý do dẫn đến hiệu quả của dự án đầu tư công chưa cao, là do thời gian triển khai đầu tư. Để triển khai đầu tư, hiện nay phải thực hiện nhiều các thủ tục như giải phóng mặt bằng, đấu thầu, đền bù giải phóng mặt bằng, tất cả đã làm cho thời gian kéo dài, vốn đầu tư vượt lên, buộc phải điều chỉnh, không có nguồn để bố trí lại phải dừng, hoãn. “Những vấn đề này liên quan, ảnh hưởng lớn đến hiệu quả đầu tư công trong thời gian qua”, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cho hay.
Để giải quyết vấn đề này, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cho biết, Chính phủ sẽ trình Quốc hội kế hoạch tái cơ cấu đầu tư công. Đồng thời, Chính phủ giao cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổng hợp rà soát lại toàn bộ bất cập trong thực hiện Luật Đầu tư công để trình Chính phủ và Quốc hội cho sửa Luật Đầu tư công theo hướng vẫn phải đảm bảo quản lý chặt chẽ, hiệu quả đầu tư công, nhưng thủ tục phải thật thuận lợi, nhanh gọn cho các đối tượng được điều chỉnh.