Trước hết, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm của Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thủy, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Kạn đối với hoạt động ngân hàng.
Về ý kiến chất vấn của Đại biểu nêu tại Phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Đại biểu Quốc hội vào sáng ngày 17/11/2017, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước xin trả lời như sau:
1. Về giải pháp căn cơ để hạn chế đến mức thấp nhất các vụ án và các vụ đại án trong thời gian tới
Do lĩnh vực kinh doanh tiền tệ, ngân hàng là lĩnh vực nhạy cảm, hấp dẫn đối với các loại tội phạm bên ngoài và cám dỗ với một bộ phận cán bộ, nhân viên ngân hàng thoái hóa biến chất nên công tác đảm bảo an ninh, an toàn hoạt động ngân hàng nói chung và công tác đấu tranh, phòng, chống các loại tội phạm trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng nói riêng luôn được ngành Ngân hàng coi là nhiệm vụ trọng tâm thường xuyên hàng đầu trong công tác chỉ đạo, điều hành.
Để chủ động đối phó với các loại sai phạm, tội phạm trong ngành Ngân hàng, NHNN đã, đang và sẽ chủ động phối hợp với Bộ Công an triển khai đồng bộ các giải pháp khắc phục nhằm hạn chế đến mức thấp nhất các hành vi sai phạm trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng. Cụ thể:
(1). Rà soát, phân tích, đánh giá và tổng kết các hành vi sai phạm, tội phạm, rủi ro trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng để cảnh báo, quán triệt và chỉ đạo các TCTD có biện pháp ngăn ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời
Thực tiễn công tác quản lý nhà nước về hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng và kết quả xét xử các vụ án kinh tế, dân sự, hình sự liên quan lĩnh vực ngân hàng trong thời gian qua, NHNN đã tổng kết, đánh giá một cách đầy đủ, toàn diện và cụ thể các hành vi vi phạm, nguyên nhân dẫn đến các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực ngân hàng. Trong đó, các hành vi phạm, sai phạm chủ yếu, gồm: (1) Hành vi vi phạm quy định về cấp tín dụng (cho vay và bảo lãnh), cơ cấu nợ, phân loại nợ và trích lập dự phòng; (2) Hành vi vi phạm về huy động vốn và gửi tiền; (3) Hành vi vi phạm về quản trị điều hành, kiểm tra, kiểm soát nội bộ; (4) Hành vi vi phạm quy định về tỷ lệ, giới hạn an toàn; (5) Hành vi vi phạm quy định về hạch toán kế toán, quản lý tài chính; (6) Hành vi vi phạm về hoạt động ngoại hối và kinh doanh vàng; (7) Hành vi vi phạm về vốn điều lệ, cổ đông, cổ phần, cổ phiếu; (8) Hành vi vi phạm về an toàn kho quỹ; (9) Hành vi vi phạm trong hoạt động thanh toán và công nghệ tin học; (10) Các hạn chế, vi phạm, sai phạm khác.
Trên cơ sở đó, NHNN ban hành Chỉ thị số 07/CT-NHNN ngày 11/10/2017 về tăng cường phòng, chống, ngăn ngừa vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, đảm bảo an ninh, an toàn hoạt động ngân hàng, góp phần ổn định tiền tệ, tài chính. Ngày 12/10/2017, NHNN đã tổ chức Hội nghị trực tuyến toàn quốc tăng cường công tác đảm bảo an ninh, an toàn trong hoạt động ngân hàng với sự tham dự của Bộ Công an, các Bộ, Ban, ngành có liên quan, các cán bộ chủ chốt và các cán bộ làm công tác thanh tra, giám sát, kiểm tra, kiểm soát nội bộ trong toàn ngành Ngân hàng nhằm quán triệt và yêu cầu các TCTD phải xây dựng kế hoạch hành động cụ thể để phát hiện, xử lý, ngăn ngừa và hạn chế các hành vi vi phạm mà NHNN đã cảnh báo. TCTD nào còn để xảy ra vi phạm đối với các hành vi đã được cảnh báo được coi là cố tình vi phạm khi đó NHNN sẽ xử lý nghiêm minh theo đúng quy định của pháp luật.
(2). Tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về tiền tệ và hoạt động ngân hàng, đặc biệt là cơ chế, chính sách quản lý, hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng, các quy định an toàn hoạt động ngân hàng, quy định về quản trị, điều hành của TCTD,... theo hướng chặt chẽ, an toàn hơn và phù hợp với thông lệ, chuẩn mực quốc tế
Trong những năm qua, NHNN đã ban hành mới hoặc sửa đổi, bổ sung một số văn bản pháp lý quan trọng như: (i) quy định về cơ cấu lại nợ chặt chẽ hơn, mỗi khoản nợ chỉ được cơ cấu lại một lần nhằm tránh hiện tượng TCTD lợi dụng việc cơ cấu nợ để che giấu nợ xấu; (ii) tạo cơ sở pháp lý xử lý căn bản, hạn chế tình trạng sở hữu chéo, sự thao túng, chi phối của cổ đông lớn, cho vay quá mức đối với cổ đông lớn và người có liên quan; (iii) yêu cầu các TCTD có trách nhiệm phối hợp với cổ đông, nhóm cổ đông có liên quan sở hữu cổ phần vượt giới hạn lập Kế hoạch khắc phục việc sở hữu cổ phần vượt giới hạn; (iv) quy định về hệ số rủi ro đối với khoản phải đòi kinh doanh bất động sản, tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn...; (v) quy định về hoạt động cho vay của TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng; (vi) quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực ngân hàng; (vii) đổi mới từng bước về mô hình tổ chức thanh tra trong NHNN; (viii) trình tự, thủ tục thanh tra chuyên ngành Ngân hàng, giám sát ngân hàng; Sổ tay giám sát ngân hàng...
Trình Quốc hội, Chính phủ thông qua và ban hành nhiều văn bản quan trọng như: Nghị quyết số 42/2017/NQ14 về thí điểm xử lý nợ xấu của các TCTD, Luật sửa đổi, bổ sung Luật Các TCTD năm 2010; Đề án "Cơ cấu lại hệ thống các TCTD gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2016-2020”; Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật TCTD … qua đó góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý theo hướng chặt chẽ, an toàn hơn và phù hợp với thông lệ, chuẩn mực quốc tế, hạn chế tình trạng TCTD hoặc các cá nhân, tổ chức có liên quan lợi dụng những sơ hở về quy định pháp lý trong hoạt động ngân hàng để có những hành vi tiêu cực, sai phạm; tạo cơ sở pháp lý để cơ quan quản lý cảnh báo, phát hiện sớm những rủi ro có thể dẫn đến vi phạm pháp luật trong ngành ngân hàng.
Trong thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung Luật NHNN và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về cơ cấu lại các TCTD, xử lý các TCTD yếu kém, xử lý nợ xấu và các cơ chế, chính sách bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng.... Tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động tiền tệ, ngân hàng, bao gồm việc xây dựng, thực thi pháp luật, điều hành chính sách và các vấn đề tài chính, hoạt động, quản trị của các TCTD.
(3). Tiếp tục tăng cường đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, giám sát ngân hàng phù hợp với yêu cầu thực tiễn của Việt Nam và các thông lệ, chuẩn mực quốc tế; hoàn thiện mô hình tổ chức và hoạt động của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng; nâng cao khả năng cảnh báo sớm đối với những rủi ro tiềm ẩn mang tính hệ thống và ngăn ngừa nguy cơ vi phạm pháp luật của các TCTD; nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát an toàn vi mô và giám sát an toàn vĩ mô; tăng cường đẩy mạnh thanh tra trên cơ sở rủi ro, thanh tra toàn diện, pháp nhân TCTD; theo dõi sát sao việc TCTD khắc phục, chỉnh sửa các tồn tại, vi phạm, yếu kém theo kiến nghị thanh tra, giám sát ngân hàng.
(4). Thường xuyên chỉ đạo các TCTD tăng cường công tác quản trị, điều hành, kiểm tra, kiểm soát nội bộ; chấn chỉnh công tác nhân sự, có các biện pháp để nâng cao phẩm chất, năng lực cán bộ, kiểm điểm trách nhiệm, xử lý nghiêm đối với các cán bộ, nhân viên vi phạm các nguyên tắc, quy trình nghiệp vụ, để xảy ra sai phạm, tiêu cực; yêu cầu TCTD thường xuyên rà soát, hoàn thiện các quy trình, quy chế, chính sách quy định nội bộ, mô hình tổ chức từ Hội sở chính đến các đơn vị thành viên; tăng cường công tác kiểm toán, kiểm soát nội bộ.
(5). Tăng cường hơn nữa sự phối hợp công tác, chia sẻ thông tin giữa NHNN và các cơ quan bảo vệ pháp luật, cơ quan chức năng trong việc phát hiện và xử lý các vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng. Tích cực chủ động và xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật đối với các sai phạm, vi phạm pháp luật, tham nhũng của các tập thể và cá nhân.
Trong thời gian qua, các đơn vị trong ngành Ngân hàng đã tăng cường và chủ động phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng các cấp, đặc biệt là Ban Nội chính Trung ương, Bộ Công An, Tòa án Nhân dân, Viện Kiểm sát Nhân dân, Kiểm toán Nhà nước, Thanh tra Chính phủ để phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, tăng cường đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tội phạm trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng.
(6). Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tiền tệ, ngân hàng và chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và ngành ngân hàng đối với công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tội phạm; tích cực bồi dưỡng, nâng cao trình độ nghiệp vụ và tư tưởng chính trị, đạo đức nghề nghiệp cho cán bộ để đáp ứng với tốc độ phát triển của hệ thống tài chính - ngân hàng trong bối cảnh mới...
(7). Tổ chức thực hiện nghiêm túc Kế hoạch hành động của ngành Ngân hàng triển khai Nghị quyết số 88/NQ-CP ngày 14/9/2017 của Chính phủ thực hiện Chỉ thị 12-CT/TW về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo đảm an ninh kinh tế trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế”.
Với sự kiên quyết của NHNN trong việc siết chặt kỷ cương, kỷ luật trong hoạt động của các TCTD; sự vào cuộc của các cơ quan, Bộ, ngành trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm, cùng với việc tăng cường nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của TCTD, NHNN tin tưởng rằng thời gian tới, hoạt động tiền tệ, ngân hàng sẽ trở nên an toàn và lành mạnh hơn nữa, góp phần giữ vững an ninh kinh tế, trật tự an toàn xã hội.
2. Về những biện pháp để siết chặt bộ máy của công tác thanh tra, giám sát ngân hàng trong thời gian tới.
Ngay từ trước khi Thanh tra Chính phủ tiến hành thanh tra việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ trong công tác thanh tra, giám sát, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng của NHNN, NHNN đã nhận diện được các tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý nói chung, công tác thanh tra, giám sát ngân hàng nói riêng và đã chủ động xây dựng, triển khai các biện pháp cụ thể để tự khắc phục, chấn chỉnh. Trên cơ sở nhận diện và đánh giá các tồn tại, hạn chế trong công tác thanh tra, giám sát, NHNN đã và đang chỉ đạo các đơn vị, cá nhân liên quan:
- Thực hiện nghiêm túc các kiến nghị của Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước đối với hoạt động quản lý của NHNN nói chung và công tác thanh tra, giám sát ngân hàng nói riêng. Tập trung rà soát, đánh giá các tồn tại, hạn chế; tiến hành kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của từng tập thể và cá nhân, nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế để có biện pháp khắc phục một cách căn bản, toàn diện, bảo đảm chất lượng, hiệu quả, hiệu lực của công tác thanh tra, giám sát cũng như vai trò quản lý nhà nước của NHNN đối với hoạt động ngân hàng. Căn cứ mức độ, tính chất và trách nhiệm đối với các tồn tại, hạn chế, NHNN sẽ xử lý nghiêm đối với từng tập thể và cá nhân có sai phạm, khuyết điểm.
Hiện nay, NHNN đã chỉ đạo kiểm điểm nghiêm túc, làm rõ trách nhiệm của từng tập thể và cá nhân, nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế để có biện pháp khắc phục một cách căn bản, toàn diện, bảo đảm chất lượng, hiệu quả, hiệu lực của công tác thanh tra, giám sát cũng như vai trò quản lý nhà nước của NHNN đối với hoạt động ngân hàng. Căn cứ mức độ, tính chất và trách nhiệm đối với các tồn tại, hạn chế, NHNN sẽ xử lý nghiêm đối với từng tập thể và cá nhân có sai phạm, khuyết điểm.
- Tiếp tục tăng cường đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, giám sát ngân hàng phù hợp với yêu cầu thực tiễn của Việt Nam và các thông lệ, chuẩn mực quốc tế; hoàn thiện mô hình tổ chức và hoạt động của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng; nâng cao khả năng cảnh báo sớm đối với những rủi ro tiềm ẩn mang tính hệ thống và ngăn ngừa nguy cơ vi phạm pháp luật của các TCTD; nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát an toàn vi mô và giám sát an toàn vĩ mô; tăng cường thanh tra toàn diện, pháp nhân TCTD; tăng cường chất lượng cán bộ…
Trong đó, NHNN đã trình Chính phủ cho phép sửa đổi Nghị định số 26/2014/NĐ-CP ngày 07/4/2014 về tổ chức và hoạt động của Thanh tra, giám sát ngành Ngân hàng theo hướng tăng cường việc phân cấp, phân quyền trong việc ban hành quyết định thanh tra; thành lập đoàn thanh tra; thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của người ra quyết định thanh tra; phê duyệt báo cáo giám sát an toàn vi mô, vĩ mô; quyết định các biện pháp xử lý như khuyến nghị, cảnh báo, xử phạt vi phạm hành chính... Việc đổi mới mô hình tổ chức như trên sẽ tạo sự chủ động và nâng cao tính trách nhiệm cho các đơn vị, cán bộ thanh tra, giám sát trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao; giải quyết, xử lý kịp thời những vướng mắc phát sinh trong quá trình quản lý nhà nước, giảm bớt thủ tục hành chính. Đồng thời, việc tăng cường tính chủ động trong xử lý công việc sẽ tăng tính gắn kết giữa các bộ phận, chức năng thực hiện nhiệm vụ thanh tra, giám sát, cấp phép, xây dựng chính sách an toàn... Từ đó, góp phần siết chặt, tinh gọn bộ máy nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả, duy trì kỷ cương, kỷ luật trong hoạt động tiền tệ, ngân hàng.
Trên đây là ý kiến trả lời của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về nội dung chất vấn của Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thủy. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước mong tiếp tục nhận được sự quan tâm của Đại biểu đối với hoạt động ngân hàng.