Với một thị trường tiêu thụ trong nước lên tới gần 100 triệu dân và các thị trường bên ngoài còn gấp hơn thế nhiều lần, dư địa cho nông sản Việt – vốn vẫn được coi là ngành có thế mạnh – còn rất lớn.
Chung tay thúc đẩy thương mại nông sản Việt
Đỗ Phạm
Với một thị trường tiêu thụ trong nước lên tới gần 100 triệu dân và các thị trường bên ngoài còn gấp hơn thế nhiều lần, dư địa cho nông sản Việt – vốn vẫn được coi là ngành có thế mạnh – còn rất lớn. Nhưng có một điều chắc chắn là chỉ khi các DN và hộ nông dân đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao hơn về chất lượng, ATTP của người tiêu dùng (NTD) trong nước, đồng thời chắc chắn phải đáp ứng được các tiêu chuẩn chất lượng gắt gao hơn của các thị trường nước ngoài thì nông sản Việt nói chung, trong từng ngành nói riêng mới có cơ hội thương mại hóa được, nhất là trong bối cảnh hội nhập và mở cửa sâu rộng hiện nay và NTD ngày càng có nhiều lựa chọn hơn. Bên cạnh đó khi các nông sản sạch được sản xuất ra, phải được chế biến tốt, như vậy thì DN và người nông dân mới có được doanh thu, lợi nhuận để tái đầu tư sản xuất.
Đó cũng là một trong những lý do tại Diễn đàn chuyên đề Nông nghiệp trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Việt Nam (ViEF) tổ chức tại Hà Nội ngày 5/6, Ban tổ chức diễn đàn (Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân phối hợp với Báo VnExpress) đã lựa chọn chủ đề “Giải pháp phát triển thương mại cho nông sản Việt”. Các giải pháp, đề xuất tại diễn đàn lần này sẽ được tổng hợp báo cáo, đệ trình lên Thủ tướng Chính phủ tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam phiên toàn thể dự kiến diễn ra vào tháng 12/2018 tới.
Phát biểu tại diễn đàn, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng nhắc lại: 4 tháng đầu năm 2018, kim ngạch xuất khẩu nông nghiệp tăng 11,9% so với cùng kỳ 2017, thặng dư ngành nông nghiệp dự kiến vượt 9 tỷ USD trong năm nay. Nhưng nếu chúng ta chỉ sản xuất ra, song khâu chế biến yếu thì cũng không thể tiêu thụ tốt, đặc biệt là với những bất cập trong quản lý vật tư đầu vào, yếu tố thị trường, chưa tổ chức được thị trường trong nước… “Để giải quyết những bất cập trên, Việt Nam cần phải lấy thị trường làm mục tiêu, tiêu chuẩn thị trường làm thước đo đáp ứng yêu cầu trong và ngoài nước”, Bộ trưởng Mai Tiến Dũng nhấn mạnh.
TS. Đặng Kim Sơn - nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển nông nghiệp nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho rằng, để mở rộng thêm thị trường, Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh hội nhập, tham gia vào các hiệp định thương mại. Nhưng trong quá trình này sẽ có rất nhiều thách thức cho nông sản Việt. Theo lộ trình cắt giảm thuế khi tham gia CPTPP của các nước thành viên, các khoản thuế trong nông nghiệp sẽ giảm đáng kể, nhưng còn rất nhiều hàng rào phi thuế quan phải vượt qua. Theo quá trình hội nhập, DN nước ngoài đang đổ vào thị trường nội địa ngày một nhiều, vì vậy DN trong nước phải vượt lên để cạnh tranh được ngay trong thị trường nội địa.
Diễn đàn đã bàn về vấn đề mở rộng thị trường cho nông sản và nâng cao chuỗi giá trị nông sản thông qua ứng dụng các giải pháp công nghệ. Tiếp cận ở góc độ làm sao để tăng giá trị cho sản phẩm, ông Trần Thanh Hải, Phó chủ tịch điều hành Central Group (Thái Lan) cho rằng, tuy hàng nông sản Việt Nam được khách hàng quốc tế đánh giá cao về khả năng cung ứng nhưng chủ yếu là xuất thô và không có thương hiệu thương mại. “Nếu không tạo ra sự khác biệt, Việt Nam sẽ mất lợi thế xuất khẩu. Chúng ta cần tập trung nhân lực để phát triển giá trị cho sản phẩm và đầu tư một cách bền vững hơn", vị này khuyến nghị.
Trong bối cảnh cuộc CMCN 4.0 diễn ra mạnh mẽ hiện nay, để tăng niềm tin NTD, minh bạch thông tin xuất xứ, chất lượng và mở rộng thị trường, việc ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp là tất yếu. Tại diễn đàn lần này, các diễn giả đã đưa ra các mô hình truy xuất nguồn gốc và quản lý chuỗi giá trị nông sản, mô hình ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp trong và ngoài nước như công nghệ chuỗi khối (Blockchain), Internet vạn vật, Big Data, thúc đẩy thương mại điện tử… để nâng cao chuỗi giá trị nông sản.
Như theo ông Srikanth Mangalam, chuyên gia từ IFC thuộc World Bank, Việt Nam có thể nghiên cứu áp dụng công nghệ Blockchain vì điều này sẽ giúp đảm bảo tăng cường truy xuất nguồn gốc xuất xứ... đồng thời người nông dân có thể sử dụng để tăng uy tín với ngân hàng, có thể vay được vốn nhiều hơn để đầu tư cho sản xuất. Cùng bàn về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Hồng Minh - Chủ tịch Công ty VietTrace Verified cho rằng, vấn đề khó khăn của truy xuất nguồn gốc ở nước ta là thông tin đang đi ngược xu thế hiện nay. Nhiều loại thực phẩm của chúng ta hiện rất mất an toàn, ngay cả mẫu rau lấy từ gia đình hay siêu thị đều vượt ngưỡng thuốc cho phép. “Trong kỹ thuật chế biến, việc truy suất, kết nối thông tin là vấn đề mà nhà cung cấp dịch vụ phải phối hợp với DN mới có thể làm được. Bên cạnh đó, nhận thức của NTD cũng cần thay đổi”, bà Minh nói.
Công nghệ Blockchain được coi như một phương thức có thể được dùng trong các mô hình nông nghiệp và mang lại tính ứng dụng khá cao. Nhưng hiện nay, tính ứng dụng của công nghệ Blockchain vào sản xuất nông nghiệp hầu như chỉ là mô hình Demo chứ chưa được áp dụng rộng rãi. Do đó, cần có một mô hình công nghệ thật tốt để liên kết với nông dân và áp dụng tính thực tiễn của nó vào sản xuất một cách hiệu quả nhất có thể. Ông Đào Ngọc Chiến - Phó Vụ trưởng Vụ Công nghệ cao, Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá, ứng dụng Blockchain trong truy xuất nguồn gốc là cần thiết. Việc áp dụng công nghệ này cũng cần phải kết hợp nhiều yếu tố khác. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ sớm triển khai kế hoạch liên quan và đồng hành cùng DN trong lĩnh vực này.