Cần tiếp tục gỡ vướng xử lý tài sản đảm bảo

Cần tiếp tục gỡ vướng xử lý tài sản đảm bảo

Đình Hải

Theo điều 10 Nghị quyết số 42 của Quốc hội, TCTD, tổ chức mua bán, xử lý nợ xấu được phép chuyển nhượng tài sản đảm bảo của khoản nợ xấu là dự án bất động sản để thu hồi nợ khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Tuy nhiên, việc triển khai trên thực tế còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, trong đó có quy định về nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân. Cụ thể, theo quy định tại khoản 2 Điều 15 của Nghị quyết 42 thì việc nộp thuế của bên bảo đảm, bên nhận chuyển nhượng liên quan đến chuyển nhượng tài sản đảm bảo được thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế. Vì vậy, khi xử lý tài sản là bất động sản thì người có tài sản bị xử lý (ở đây chính là người phải thi hành án) thuộc đối tượng phải nộp thuế thu nhập cá nhân.

Thế nhưng theo Điều 12 Nghị quyết 42, số tiền thu được từ xử lý tài sản đảm bảo của khoản nợ xấu, sau khi trừ chi phí bảo quản, thu giữ và chi phí xử lý tài sản đảm bảo được ưu tiên thanh toán cho nghĩa vụ nợ được bảo đảm cho TCTD, tổ chức mua bán, xử lý nợ xấu trước khi thực hiện nghĩa vụ thuế, nghĩa vụ khác không có bảo đảm của bên bảo đảm. Trường hợp một tài sản được dùng để bảo đảm thực hiện nhiều nghĩa vụ thì thứ tự ưu tiên thanh toán giữa các bên cùng nhận bảo đảm thực hiện theo quy định của pháp luật.

Trong khi đó, Công văn số 4606/BTC-TCT ngày 20/4/2018 của Bộ Tài chính về quán triệt thực hiện Nghị quyết 42 cũng không có nội dung hướng dẫn cụ thể về trường hợp này. Vì vậy, hầu hết tại các địa phương, các cơ quan thuế khẳng định nếu không hoàn tất nghĩa vụ nộp thuế thì không thực hiện được thủ tục sang tên cho người mua trúng đấu giá. Vì thế, ngân hàng dù có bán đấu giá tài sản đảm bảo cho khoản nợ xấu thành công thì cũng không thể làm thủ tục đăng ký quyền sở hữu, cập nhật sang tên cho người mua.

Chưa hết, nhiều cơ quan Thi hành án sau khi xử lý tài sản đảm bảo nợ vay, ngay lập tức trích thu luôn tiền án phí, tiền thuế thu nhập cá nhân đối với các tài sản thế chấp ngân hàng đã bán đấu giá thành công trước khi chuyển tiền về cho ngân hàng, dù rằng tài sản thế chấp khoản vay ở ngân hàng sau khi bán xong không trả đủ nợ cho ngân hàng.

Trên đây là hai trường hợp văn bản pháp lý còn vướng mắc trong quá trình xử lý nợ xấu, lãnh đạo nhiều ngân hàng cho rằng sự chồng chéo trong các quy định hiện hành về xử lý tài sản đảm bảo nợ vay làm cho thị trường mua bán nợ xấu theo giá thị trường kém hấp dẫn. Bên cạnh đó, hiện cũng chưa có quy định cụ thể nào hướng dẫn ngân hàng thủ tục sang tên tài sản đảm bảo là phương tiện giao thông như xe máy, ô tô… trong trường hợp bên bảo đảm không hợp tác chuyển quyền sở hữu cho bên mua hoặc bên nhận chuyển nhượng tài sản đảm bảo.

Một NHTM có hội sở tại TP. Hồ Chí Minh còn đề xuất, các khoản nợ xấu có tài sản đảm bảo là các dự án đang dở dang có giá trị lớn, chiếm tỷ trọng cao trong tổng các khoản nợ, khó xử lý để thu hồi nợ vay. Một số đối tác muốn nhận chuyển nhượng lại dự án nhưng đề nghị ngân hàng có cơ chế chính sách về mua trả chậm không lãi suất hoặc được thế chấp lại tài sản để vay vốn với lãi suất ưu đãi. Bên cạnh đó cũng cần hoàn thiện chính sách thuế liên quan đến việc bán tài sản đảm bảo ưu tiên thanh toán các nghĩa vụ trả nợ khác không tài sản đảm bảo, thủ tục sang tên cho bên mua được tài sản không phụ thuộc nghĩa vụ thuế của bên bán tài sản xử lý nợ xấu.

Đơn cử, về áp dụng thủ tục rút gọn trong giải quyết tranh chấp về nghĩa vụ giao tài sản đảm bảo và xử lý tài sản đảm bảo, mặc dù ngày 15/5/2018, Hội đồng Thẩm phán đã ban hành Nghị quyết số 03/2018/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng thủ tục rút gọn trong giải quyết tranh chấp về nghĩa vụ giao tài sản đảm bảo, tranh chấp về quyền xử lý tài sản đảm bảo của khoản nợ xấu... Tuy nhiên, hiện số lượng các vụ việc xử lý nợ xấu thông qua thủ tục rút gọn tại tòa án còn rất hạn chế. Vì vậy, để đảm bảo triển khai tốt các quy định này, NHNN kiến nghị Tòa án Nhân dân tối cao có văn bản chỉ đạo, hướng dẫn Tòa án nhân dân các cấp triển khai đầy đủ, thống nhất các quy định này trong thực tiễn xét xử.

Hay về công tác phối hợp trong hoạt động thi hành án dân sự, hiện tại một số địa phương, hoạt động thi hành án ngân hàng còn chưa thật sự hiệu quả, nhiều vụ việc thi hành án còn tồn đọng thời gian dài, phát sinh nhiều chi phí cho đơn vị xử lý nợ.

Liên quan đến các quy định của pháp luật về tài sản đảm bảo, NHNN cho biết, Thông tư số 33/2017/TT-BTNMT ngày 29/9/2017 chưa có hướng dẫn đối với trường hợp liên quan đến quyền nhận thế chấp, đăng ký thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất hình thành trong tương lai là tài sản đảm bảo cho khoản nợ mà các cá nhân, tổ chức mua lại từ VAMC đã được quy định tại Khoản 1 Điều 9 Nghị quyết 42. Bên cạnh đó, Thông tư số 33/2017/TT-BTNMT cũng chưa có hướng dẫn đối với trường hợp bên mua nợ là cá nhân được đăng ký quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất khi nhận chính tài sản đảm bảo để thay thế cho việc thực hiện nghĩa vụ của bên bảo đảm.

Các quy định về điều kiện chuyển nhượng của Luật Đất đai hiện hành đang gây khó khăn cho bên nhận thế chấp trong dự án bất động sản (đặc biệt đối với trường hợp nhận thế chấp dự án nhà ở) khi xử lý tài sản đảm bảo là dự án bất động sản chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất mà mới chỉ có quyết định giao đất, cho thuê đất. Trong khi Nghị quyết số 42 về thí điểm xử lý nợ xấu của các TCTD đã cho phép chuyển nhượng tài sản đảm bảo của khoản nợ xấu là dự án bất động sản (trong đó bao gồm thủ tục chuyển nhượng quyền sử dụng đất) khi có quyết định giao đất, cho thuê đất…