Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) ngày 16/9/2026 quyết định nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản, đưa vùng mục tiêu lãi suất liên bang lên 3,75–4,00%. Quyết định đánh dấu lần tăng lãi suất đầu tiên của Fed trong hơn ba năm, trong bối cảnh lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu, giá năng lượng gia tăng và kinh tế Mỹ tiếp tục thể hiện sức chống chịu. Các dự báo mới của Fed đồng thời cho thấy mặt bằng lãi suất có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn so với những kỳ vọng trước đây.
Lạm phát vẫn duy trì ở mức cao
Tại cuộc họp ngày 15–16/9, Ủy ban Thị trường mở Liên bang (FOMC) nhất trí nâng vùng mục tiêu lãi suất liên bang thêm 0,25 điểm phần trăm với tỷ lệ thông qua là 12-0. Theo Fed, mặc dù hoạt động kinh tế Mỹ tiếp tục tăng trưởng tốt, nhưng lạm phát vẫn ở mức cao và việc nâng lãi suất được kỳ vọng hỗ trợ đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2% nhanh hơn.
Bên cạnh đó, các số liệu gần đây cho thấy quá trình giảm lạm phát chưa thực sự vững chắc. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 8 tăng 0,4% so với tháng trước và 3,4% so với cùng kỳ năm trước. Giá năng lượng tăng 2,1%, trong đó giá xăng tăng 3,9% và đóng góp hơn 1/3 mức tăng CPI chung. Lạm phát cơ bản, không bao gồm thực phẩm và năng lượng, cũng tăng 2,4% so với cùng kỳ.
Áp lực giá ở khâu sản xuất còn thể hiện rõ hơn. Chỉ số giá sản xuất (PPI) tháng 8 tăng 0,4% so với tháng trước và 5,4% so với cùng kỳ, trong đó giá năng lượng thuộc nhóm hàng hóa đầu ra cuối cùng tăng 4,2% trong tháng và 24,4% so với một năm trước.
Trong khi đó, chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) – thước đo lạm phát được Fed ưu tiên theo dõi – tăng 3,7% trong tháng 7 so với cùng kỳ, còn PCE lõi tăng 3,3%.
Những diễn biến này cho thấy Fed đang phải đối mặt đồng thời với lạm phát dịch vụ còn dai dẳng và cú sốc giá năng lượng. Trong khi chính sách tiền tệ không thể trực tiếp làm tăng nguồn cung dầu hoặc giảm giá năng lượng, Fed đặc biệt quan tâm đến nguy cơ giá năng lượng cao kéo dài và lan sang chi phí vận tải, sản xuất, tiền lương và kỳ vọng lạm phát.
Kinh tế Mỹ vẫn đủ sức chống chịu
Một yếu tố quan trọng giúp Fed có thêm dư địa thắt chặt là kinh tế Mỹ vẫn đang tăng trưởng với tốc độ bền vững, chi tiêu nội địa, năng suất tăng và đầu tư vốn duy trì tích cực. Việc làm cũng tăng tương ứng với quy mô lực lượng lao động và tỷ lệ thất nghiệp ít thay đổi.
Dự báo kinh tế mới của FOMC thậm chí được điều chỉnh theo hướng tích cực hơn, với GDP thực tăng 2,3% năm 2026, cao hơn mức dự báo 2,2% đưa ra hồi tháng 6. Tăng trưởng năm 2027 cũng dự kiến đạt 2,4% và ở mức 2,2% và 2,1% tương ứng cho các năm 2028 và 2029. Tỷ lệ thất nghiệp trung vị được dự báo duy trì quanh 4,1% trong giai đoạn 2026–2029.
Điều này cho thấy trong kịch bản cơ sở, Fed chưa dự báo việc thắt chặt hiện tại sẽ đẩy nền kinh tế vào suy thoái. Thay vào đó, nhà hoạch định chính sách dường như kỳ vọng có thể làm giảm sức cầu vừa đủ để kiểm soát lạm phát mà không gây suy giảm nghiêm trọng đối với thị trường lao động.
Khả năng còn một lần tăng lãi suất trong năm 2026
Bộ dự báo tháng 9 cho thấy quan điểm của các thành viên FOMC về lộ trình lãi suất đã thay đổi đáng kể so với tháng 6.
Trung vị dự báo mức lãi suất liên bang cuối năm 2026 là 4,1%, tăng từ mức 3,8% trong dự báo tháng 6. Với vùng mục tiêu hiện tại 3,75–4,00%, mức dự báo này phù hợp với khả năng Fed còn nâng lãi suất thêm khoảng 25 điểm cơ bản trước cuối năm nay.
Các dự báo cho năm 2027, 2028 và 2029 cũng cho thấy đường đi lãi suất đã được điều chỉnh rõ rệt theo hướng cao hơn. Điều này cho thấy thông điệp chính sách hiện tại không đơn thuần là “tăng thêm bao nhiêu lần”, mà quan trọng hơn là “lãi suất sẽ duy trì ở mức cao trong bao lâu”. Dự báo mới của Fed cho thấy quá trình đưa lạm phát về mục tiêu được đánh giá sẽ diễn ra tương đối chậm.
Tuy nhiên, Fed nhấn mạnh các dự báo dựa trên thông tin hiện có và đánh giá về chính sách phù hợp tại thời điểm dự báo. Nếu lạm phát giảm nhanh hơn hoặc tăng trưởng và thị trường lao động suy yếu đáng kể, đường đi của lãi suất có thể thấp hơn. Ngược lại, nếu cú sốc năng lượng kéo dài và áp lực giá lan rộng, chính sách có thể cần duy trì chặt chẽ hơn.
Theo Reuters, thị trường hiện đang tranh luận về việc liệu cú sốc giá dầu có đủ dai dẳng để tạo ra một chu kỳ tăng lãi suất kéo dài hay không. Một số phân tích cho rằng nếu lạm phát năng lượng không lan đáng kể sang tiền lương và lạm phát cơ bản, việc thắt chặt quá mạnh có thể tạo chi phí không cần thiết cho tăng trưởng.
Tác động tới lạm phát chủ yếu thông qua giảm sức cầu
Mục tiêu chính khi Fed tăng lãi suất là làm giảm sức cầu trong nền kinh tế. Khi lãi suất cao hơn, chi phí vay trên thị trường có xu hướng tăng. Điều này có thể khiến người dân trì hoãn một số khoản mua sắm lớn và doanh nghiệp thận trọng hơn với các dự án đầu tư mới. Cầu tín dụng giảm, đầu tư và tiêu dùng chậm lại sẽ làm tổng cầu trong nền kinh tế giảm bớt, từ đó hạn chế khả năng doanh nghiệp tiếp tục tăng giá.
Tuy nhiên, tác động của chính sách tiền tệ thường có độ trễ. Một đợt tăng lãi suất hôm nay không ngay lập tức làm CPI giảm trong tháng tiếp theo mà có thể mất nhiều quý mới truyền đầy đủ qua chi phí vốn, nhu cầu tiêu dùng, thị trường lao động và giá cả.
Đây cũng là nguyên nhân Fed phải cân nhắc rủi ro thắt chặt quá mức. Nếu tiếp tục tăng lãi suất trong khi các đợt tăng trước chưa phát huy hết tác động, kinh tế có thể giảm tốc mạnh hơn dự kiến trong những quý sau.
Lãi suất cao không trực tiếp xử lý những nguyên nhân từ phía cung như giá dầu hoặc gián đoạn chuỗi cung ứng. Vai trò của chính sách tiền tệ là ngăn các cú sốc ban đầu biến thành một quá trình tăng giá kéo dài. Khi nhu cầu tiêu dùng và đầu tư giảm, doanh nghiệp sẽ khó chuyển toàn bộ phần tăng chi phí đầu vào sang khách hàng. Thị trường lao động bớt căng thẳng cũng có thể làm tăng trưởng tiền lương chậm lại, từ đó hạn chế áp lực giá dịch vụ.
Quan trọng hơn, chính sách tiền tệ thắt chặt gửi tín hiệu rằng Fed quyết tâm duy trì mục tiêu lạm phát 2%. Nếu người dân, doanh nghiệp và thị trường tin rằng Fed sẽ đưa lạm phát trở lại mục tiêu, kỳ vọng lạm phát dài hạn có khả năng tiếp tục được kiểm soát. Đây là lý do Fed có thể chấp nhận chi phí tăng trưởng thấp hơn trong ngắn hạn để tránh kịch bản lạm phát cao trở nên ăn sâu hơn vào hành vi định giá và tiền lương.
Bài toán cân bằng ngày càng khó
Quyết định tháng 9 cho thấy Fed đã chuyển từ giai đoạn giữ nguyên lãi suất sang một giai đoạn thắt chặt trở lại, nhưng chưa có dấu hiệu cho thấy Fed sẽ thực hiện một chu kỳ tăng nhanh và liên tục.
Diễn biến hiện nay buộc Fed hiện phải cân bằng giữa hai rủi ro. Nếu thắt chặt chưa đủ, lạm phát có thể duy trì cao, đặc biệt nếu giá năng lượng tiếp tục lan sang các nhóm hàng hóa, dịch vụ và tiền lương.
Khi đó, Fed có thể phải hành động mạnh hơn trong tương lai. Ngược lại, nếu thắt chặt quá mức, chi phí vay cao cùng với lợi suất trái phiếu dài hạn đang ở mức cao có thể gây sức ép lớn hơn lên đầu tư, nhà ở, tiêu dùng và thị trường tài chính.
Vì vậy, xu hướng hiện nay có thể được mô tả là “lãi suất cao hơn và duy trì lâu hơn”, nhưng Fed sẽ tiếp tục điều chỉnh từng bước dựa trên dữ liệu.
MN (Nguồn: Fed, BLS, Reuters)