Nhìn lại kết quả xuất, nhập khẩu 6 tháng đầu năm 2007

Theo công bố của Tổng Cục Thống kê 6 tháng đầu năm 2007 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam khoảng 50 tỷ USD tăng 25%, cao hơn so với mức tăng 21,4% của cùng kỳ năm 2006. Đây là một con số khá ấn tượng. Tuy nhiên, điều đáng phải bàn ở đây là trong khi xuất khẩu có mức tăng 19,4% thấp hơn nhiều so với mức tăng 25,7% của cùng kỳ năm 2006 thì nhập khẩu lại có mức tăng cao đột biến 30,4%, cao hơn gấp đôi so với mức tăng 14,1% của cùng kỳ năm 2006 và do đó giá trị nhập siêu lên đến 4,75 tỷ USD hay xuất khẩu ròng 6 tháng đầu năm giảm mạnh từ mức 43,8% năm 2006 xuống còn -154,5% năm 2007. Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến nhập khẩu tăng mạnh và xuất khẩu giảm mạnh như vậy. Hãy cùng xem xét một số nguyên nhân sau:
Nếu nói về các nguyên nhân mang tính cục bộ thì nhập khẩu tăng mạnh 30,4% ở hầu khắp tất cả các mặt hàng, ngoại trừ hai mặt hàng có mức tăng giảm so với cùng kỳ năm 2006 là giấy và xăng dầu. Trong các nhóm tăng thì nhóm hàng máy móc thiết bị phụ tùng chiếm khoảng 16,1% tăng 46% (năm 2006: 16%), sắt thép tăng 71,1% (cùng kỳ 2006: giảm -15,2%), vải, sợi dệt và nguyên phụ liệu phục vụ cho hàng xuất khẩu may mặc và giày dép đều có mức tăng cao so với mức tăng của cùng kỳ năm 2006. Trong các nguyên nhân khiến nhập khẩu gia tăng ngoài nguyên nhân do tốc độ tăng trưởng kinh tế 6 tháng đầu năm tăng cao còn phải kể đến nguyên nhân do nhiều mặt hàng giảm thuế theo lộ trình gia nhập WTO, theo đó các mặt hàng có mức thuế suất cao trên 30% sẽ phải giảm thuế nên sẽ có 1812 dòng thuế, mức cắt giảm bình quân là 44% so với mức hiện hành và chủ yếu là hàng tiêu dùng. Ngoài ra còn do việc nhập khẩu máy móc thiết bị cho nhà máy lọc dầu dung quất và thiết bị cho khu vực có vốn đầu tư nước ngoài nên khu vực này cũng có mức nhập khẩu tăng trên 30,7%.
Còn xuất khẩu lại giảm từ mức 25,7% của 6 tháng đầu năm 2006 xuống còn 19,4% của 6 tháng đầu năm 2007 và cũng giảm ở hầu hết các mặt hàng. Đặc biệt là xuất khẩu dầu thô là mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất giảm mạnh từ mức 23,5% cùng kỳ năm 2006 xuống còn -10,1% năm 2007 mà nguyên nhân là do sản lượng khai thác dầu thô giảm mạnh; Thuỷ sản cũng giảm mạnh từ mức 25,7% của cùng kỳ năm 2006 xuống còn 15,5% năm 2007 chủ yếu do vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm; Nông sản cũng là mặt hàng chiếm tỷ trọng 17% lớn thứ ba cũng giảm từ 4,2% năm 2006 xuống còn -5,6% năm 2007 chủ yếu do chính phủ áp dụng hạn mức xuất khẩu gạo năm 2007 là 4,7 triệu tấn nhằm thực hiện an ninh lương thực và kiểm soát lạm phát.
Tuy nhiên trước hiện tượng hầu khắp các mặt hàng nhập khẩu đều tăng còn các mặt hàng xuất khẩu đều giảm khiến người ta có thể nghĩ tới một nguyên nhân chung, đó là việc VND lên giá một cách tương đối đã khiến nhập siêu gia tăng. Cụ thể: nếu theo tỷ giá VND/USD bán ra của ngân hàng ngoại thương công bố được tính bình quân trong 6 tháng đầu năm thì VND có mức giảm nhẹ so với USD là -0,26%, trong khi cùng kỳ năm 2006 VND có mức giảm cao hơn gần gấp đôi là -0,51%. Như vậy, nếu so sánh 6 tháng đầu năm 2007 với 6 tháng đầu năm 2006 thì VND đã lên giá một cách tương đối so với USD nhưng USD lại lên giá tương đối so với 5 loại đồng tiền của các đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam nên VND lại càng bị lên giá so với các đồng tiền này. Cụ thể: VND lên giá so với EUR (6 tháng 2006: -6,81% so với mức -1,94% của 6 tháng 2007), Yên Nhật (6 tháng 2006: -3,66% so với mức 4,19% của 6 tháng 2007), Đô la Singapore SGD (6 tháng 2006: -5,38% so với mức -0,52% của 6 tháng 2007), Đô la Đài loan (6 tháng 2006: -2,42% so với mức 1,23% của 6 tháng 2007). Một trong những nguyên nhân khiến VND lên giá là do luồng ngoại tệ vào Việt Nam thông qua đầu tư trực tiếp, chuyển tiền, đầu tư gián tiếp trong 6 tháng đầu năm tăng mạnh so với cùng kỳ năm 2006. Do đó điều dễ hiểu là sức cạnh tranh của hàng hoá Việt Nam sẽ kém đi và tình trạng nhập siêu gia tăng. Ngoài ra, phải kể đến lạm phát 6 tháng của Việt Nam ở mức 5,2%, cao hơn hẳn so với lạm phát của Mỹ là 2,69%, EU là 1,87% và của Nhật Bản là 0% khiến VND còn lên giá hơn nữa.
Nguyễn Thị Thu - Phòng PTKT&DB - Vụ CSTT