Cơn bão tín dụng lan ra từ Mỹ, quét qua các châu lục, trong đó có VN. Dù hạn chế được thấp nhất những tác động từ bóng đen suy thoái kinh tế thế giới, nhưng năm nay, kinh tế VN bên cạnh những khúc tráng ca vẫn phải đối diện vô vàn khó khăn. Dưới đây, tác giả đưa ra 10 sự kiện kinh tế tiêu biểu của VN năm 2008.
1. Kiểm soát được lạm phát
Một trong những mục tiêu hàng đầu trong điều hành kinh tế là kiểm soát được lạm phát. Những tháng đầu năm, giá cả tiêu dùng tiếp nối của cơn bão giá cuối năm 2007, cùng những ảnh hưởng của giá xăng dầu, giá tiêu dùng tăng cao chóng mặt đã kéo chỉ số lạm phát lên mức kỷ lục vào quý I là 9%. Chính phủ và các Bộ ngành đã triển khai nhiều biện pháp trong đó các chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước đã phát huy nhiều hiệu quả.
Do tốc độ giảm CPI liên tục trong 3 tháng vừa qua, chỉ số giá cả năm 2008 so với tháng 12/2007 đã tụt xuống dưới 20%, chỉ còn ở mức 19,89% so với con số dự báo lạm phát trước đó là 29%. Theo nhận xét của Tổng cục Thống kê, khác hẳn với quy luật chung, dù là tháng cuối năm nhưng đang có rất nhiều mặt hàng quan trọng giảm giá. Điều này báo hiệu sức mua của người dân cũng như thị trường nói chung đang có hiện tượng suy giảm. Theo đánh giá của các chuyên gia, giải pháp có thể đủ mạnh để kích thích nền kinh tế lúc này phải là giải pháp mua sắm của Chính phủ để kích cầu trong đầu tư hạ tầng, trong lúc đầu tư của tư nhân đang giảm sút.
2. “Sốt ảo” gạo và những biện pháp của Chính phủ bình ổn thị trường
Cơn sốt lúa gạo bắt nguồn từ thị trường trong Nam lan ra ngoài Bắc vào cuối tháng 4 đầu tháng 5 giữa lúc giá thị trường đang ở mức cao. Các chợ và siêu thị rơi vào cảnh “cháy hàng”. Kênh phân phối ách tắc, và xuất hiện yếu tố đầu cơ trục lợi “đục nước béo cò”. Những thông tin không mấy khả quan về sự đói nghèo lan rộng, khủng hoảng lương thực đe doạ toàn cầu, lạm phát leo thang, đã tác động mạnh đến tâm lý người dân.
Nhận định việc "thiếu gạo" chỉ là tin đồn và có hiện tượng đầu cơ, Thủ tướng phát đi công điện khẩn yêu cầu xử lý thật nghiêm những trường hợp mua vét, đầu cơ lúa gạo. Trong công điện gửi tới các Bộ ngành, Thủ tướng khẳng định sản lượng lương thực của Việt Nam năm 2008 hoàn toàn có khả năng bảo đảm đủ cho tiêu dùng trong nước và dành một phần cho xuất khẩu. Thủ tướng yêu cầu các công ty kinh doanh lương thực tiếp tục mua lúa gạo theo kế hoạch bảo đảm tiêu dùng và xuất khẩu; cung ứng gạo ổn định cho các khu vực trong nước, không để xảy ra tình trạng khan hiếm cục bộ. Cùng với sự vào cuộc của các công ty lương thực, chỉ vài ngày sau, thị trường đã được bình ổn trở lại.
3. Giá xăng dầu liên tục được điều chỉnh
Sự lên xuống đỏng đảnh của giá dầu thế giới trong năm qua đã kéo giá xăng dầu trong nước biến động theo. Khi cao nhất, giá nhiên liệu trên thị trường quốc tế vọt lên trên 147 USD một thùng vào 11/7, sau đó là chuỗi ngày đi xuống. Nhu cầu tại các nền kinh tế lớn như Mỹ, châu Âu, Nhật, Trung Quốc… cắt giảm do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế đã khiến giá dầu tuột dốc không phanh, để rồi chạm đáy 33-34 USD mỗi thùng vào giữa tháng 12. Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) như ngồi trên đống lửa, đã phải mạnh tay cắt giảm sản lượng. Khả năng Nga - cường quốc xuất khẩu dầu mỏ lớn trên thế giới sẽ gia nhập vào tổ chức này để hãm đà giảm của giá dầu.
Giá xăng trong nước giữa năm được nâng lên đến 19.000 đồng một lít với mức thuế 0%. Các cây xăng sốt nóng trước thời điểm áp giá mới, nhưng rồi liên tiếp sau đó, giá mặt hàng này đi xuống cùng chiều với thế giới, hiện chỉ còn 11.000 đồng một lít với mức thuế nhập khẩu là 40%. Mỗi lần điều chỉnh giá xăng dầu là một lần Chính phủ phải cân nhắc đảm bảo cân bằng ngân sách và ổn định giá cả tiêu dùng.
4. Thị trường chứng khoán có một năm đầy sóng gió
Cơn bão tài chính tín dụng tại Mỹ để lại những dấu vết tàn phá nặng nề không dễ gì khắc phục được trên thị trường chứng khoán toàn cầu và thị trường chứng khoán VN. Tuy đã có sự cố gắng gượng dậy, song dường như phải mất một thời gian khá lâu nữa, thị trường chứng khoán VN mới hồi sinh, trở lại sức mạnh vốn có.
Tại Mỹ, chỉ số Dow Jones từ mức đỉnh 14.164,53 điểm ngày 9/10/2007 xuống dưới 8.000 điểm vào ngày 20/11. Tại VN, VN-Index có những ngày dài ngập trong sắc đỏ, khi từ mức trên 1.100 điểm hồi tháng 10/2007 đã xuyên thủng đáy 300 điểm vào đầu tháng 12/2008. Những diễn biến bất lợi từ thị trường thế giới, cùng sự lao dốc của nhiều ngành nghề trong xã hội, biến động tỷ giá, sụt giảm nhu cầu tiêu dùng…tác động đến tâm lý của các nhà đầu tư đã khiến Vn-Index có một năm diễn biến đầy kịch tính.
Theo ông Phạm Kim Luân, chuyên gia nghiên cứu đầu tư chứng khoán, tại Công ty Kenanga VN, các yếu tố vĩ mô, đặc biệt là kết quả sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp sẽ là yếu tố quyết định đến xu thế thị trường. Sự phân hoá các loại cổ phiếu trên thị trường chứng khoán sẽ rõ nét hơn. Đó cũng là cơ hội để các nhà đầu tư lựa chọn cho mình những cổ phiếu tốt nhất, hợp lý nhất. Thị trường đang trở về giá trị thực của nó và sẽ không có bước đột phá nếu không có sự xuất hiện những chứng khoán mới chất lượng cao và sự gia tăng vốn từ nước ngoài.
5. Bất động sản “nóng” đầu năm, “lạnh” cuối năm
Thị trường bất động sản sốt cao cuối năm 2007 rồi lan sang đầu năm 2008, giá tăng vùn vụt vượt xa giá trị thực của nó. Đến giữa năm, quả bong bong bất động sản nổ tung. Giá cả nhiều mặt hàng vật liệu tăng cao, nhu cầu chững lại, các ngân hàng siết chặt tín dụng để kiềm chế lạm phát, thị trường rơi vào cảnh chợ chiều, giá rớt thảm hại tới 50% mà vẫn không có người mua. Tình trạng đóng băng kéo dài đến cuối năm nay.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, điểm sáng trong bức tranh bất động sản chính là hứa hẹn sự tăng trưởng mạnh ở những phân khúc thị trường tiềm năng, ví dụ thị trường văn phòng cho thuê và nhà cho người thu nhập thấp. Thị trường dịch vụ cũng sẽ phát triển, vì đây là nơi đầu tư ít, phát triển nhanh và phù hợp xu hướng phát triển chung của thế giới và chuyển đối cơ cấu ở VN. Một số quỹ đầu tư nước ngoài coi mức giá thời điểm này là hợp lý để rót vốn đầu tư.
6. Thị trường tài chính tiền tệ biến động mạnh
Lãi suất ngân hàng những tháng đầu năm chạy đua cùng lạm phát. Lãi suất cơ bản tăng lên đến 13% còn lãi suất huy động của các ngân hàng có lúc lên 21% một năm. Những tháng cuối năm, Ngân hàng Nhà nước liên tục phải điều chỉnh hạ lãi suất cơ bản xuống mức thấp nhất là 8,5% một năm. Nhờ đó, các tổ chức tín dụng đã hạ được lãi suất đầu ra, giúp doanh nghiệp có điều kiện tiếp cận vốn với chi phí thấp hơn để phục vụ sản xuất kinh doanh, thuận lợi cho xuất khẩu. Tuy nhiên, các doanh nghiệp có điều kiện để tiếp cận vốn nhưng số doanh nghiệp có khả năng trả nợ và các dự án khả thi chưa nhiều do chịu những tác động từ suy thoái kinh tế thế giới, thị phần bị thu hẹp, hoạt động chưa hiệu quả.
Cùng với quyết định cắt giảm lãi suất, Ngân hàng Nhà nước cũng điều hành linh hoạt chính sách tỷ giá, nhằm kiểm soát nhập siêu, hỗ trợ xuất khẩu, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ổn định thị trường…Thông qua việc nới biên độ mua bán ngoại tệ của các ngân hàng thương mại so với tỷ giá giao dịch bình quân liên ngân hàng từ +/-1% lên +/-2% và sau đó là +/-3%. Đến cuối tháng 12, để các ngân hàng có thể kinh doanh với giá trần, đồng thời giãn căng thẳng về cung ngoại tệ, Ngân hàng Nhà nước nâng tỷ giá ngoại tệ liên ngân hàng lên 3%. Thị trường ngoại tệ không chính thức cũng theo đó đi vào khuôn phép hơn, ngăn chặn được nguy cơ tái sốt USD như hồi tháng 6 khi mỗi USD chạm mốc 19.500 đồng, rồi đột ngột rơi xuống 17.500 đồng.
7. Giá vàng tăng mạnh
Năm 2008 cũng chứng kiến sự biến động khôn lường của giá kim loại quý. Khi khủng hoảng kinh tế thế giới diễn biến theo chiều hướng xấu, 17/ 3, giá mặt hàng này đã vọt qua mốc 1.033 USD một ounce trên thị trường quốc tế. Giá vàng tại VN cũng ăn theo, và sớm chạm ngưỡng 19 triệu đồng một lượng. Đến 13/11, vàng thế giới chỉ còn dưới 700 USD một ounce do nhu cầu sử dụng và sức mua tại nhiều nước của người tiêu dùng và các nhà đầu tư đã “teo” lại trước áp lực giảm phát và suy thoái kinh tế.
Những ngày “nguyệt tận” của tháng 10/1008 khi bùng nổ tài chính tại Mỹ và châu Âu, giá vàng chạm đỉnh 932 USD một ounce. Nhưng sau khi, chính phủ các nước liên tục đề ra các biện pháp giải cứu thị trường tài chính và kích thích kinh tế, giá vàng từ một con ngựa bất kham đã tỏ ra hiền hoà hơn. Và hiện chỉ dao động dưới ngưỡng 850 USD một ounce.
8. Vốn FDI vào Việt Nam phá kỷ lục
Theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), tính chung cả năm, lượng vốn FDI đạt 64,01 tỷ USD, trong đó 60,2 tỷ USD là cấp mới. Số vốn kỷ lục của năm 2007 là 20,3 tỷ USD. Vốn giải ngân trong năm nay đạt 11,5 tỷ USD. Điều này khẳng định thị trường VN vẫn hứa hẹn nhiều tiềm năng với nhà đầu tư nước ngoài trong bối cảnh vốn đầu tư rót vào các nền kinh tế đều thu hẹp lại do tác động của khủng hoảng tài chính.
9. Tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng
Trong bối cảnh kinh tế thế giới chao đảo vì cơn bão tín dụng, nhiều quốc gia chỉ đạt mức tăng trưởng bằng không hoặc âm hai quý liền, đánh dấu chính thức rơi vào suy thoái, tốc độ tăng trưởng kinh tế của VN vẫn đạt 6,23% so với năm 2007.
Đây là con số rất ấn tượng mặc dù tốc độ tăng trưởng kinh tế không đạt như kế hoạch ban đầu (7%). Trên thế giới, rất ít quốc gia đạt được mức tăng trưởng kinh tế hơn 5%. Tổng kim ngạch xuất khẩu của VN năm 2008 đạt 62,9 tỷ USD, song nhập siêu khoảng 17 tỷ USD. Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch đầu tư, 2008 kinh tế VN đối mặt với những khó khăn, thách thức rất lớn do bị ảnh hưởng trực tiếp của cuộc khủng hoảng tài chính, tiền tệ và suy thoái kinh tế thế giới, cũng như hậu quả nặng nề của thiên tai, lũ lụt.
10. Gói kích cầu trị giá 6 tỷ USD
Trong bối cảnh các quốc gia trên thế giới đề ra hàng loạt các biện pháp để kích thích tăng trưởng kinh tế, đẩy mạnh tiêu dùng, trong đó có việc phải bơm hàng núi tiền vào nền kinh tế, VN cũng có những chính sách để hỗ trơ sản xuất và đảm bảo an sinh xã hội. Chính phủ VN dự kiến sẽ công bố một gói kích thích kinh tế trị giá 6 tỷ USD (tương đương gần 110.000 tỷ đồng). Số tiền này sẽ không phải là một gói tài chính cụ thể bơm trực tiếp vào nền kinh tế, mà là các khoản từ giảm thuế, phát hành thêm trái phiếu, bảo lãnh doanh nghiệp vay vốn quốc tế, an sinh xã hội…
Theo Tiến sĩ Nguyễn Đức Thành, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu kinh tế và chính sách hiện vấn đề không phải là xem có cần thiết tung gói kích cầu không hay tính xem hiệu quả, mà là làm cách nào để bơm tiền vào nền kinh tế và giúp nó lan tỏa đến các đối tượng cần thiết. Việc phân bổ gói kích cầu 6 tỷ USD cần được đặt trong một chiến lược phát triển tổng thể.
Phương Trâm - TTBC
---------------
(Bình chọn các sự kiện trên là ý kiến của tác giả, không nhất thiết đại diện cho quan điểm của Ngân hàng Nhà nước)