Thanh toán doanh nghiệp (B2B) đang bước vào một giai đoạn phát triển mới. Theo Báo cáo thanh toán toàn cầu (World Payments Report) 2027 của Capgemini Research Institute, bên cạnh sự phát triển của thanh toán tức thời, stablecoin, tiền gửi được token hóa (tokenized deposits) và tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) đang mở rộng khả năng của các công cụ thanh toán. Cùng với trí tuệ nhân tạo (AI), những xu hướng này có thể làm thay đổi cách thức thực hiện thanh toán, quyết toán và quản lý thanh khoản trong các giao dịch B2B.
Thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng nhanh
Thanh toán toàn cầu tiếp tục xu hướng số hóa mạnh mẽ. Theo Capgemini, khối lượng giao dịch không dùng tiền mặt trên thế giới đã tăng gần 5 lần trong một thập kỷ qua và đang trên đà gần gấp đôi một lần nữa vào năm 2030. Châu Á – Thái Bình Dương được dự báo tiếp tục là một trong những khu vực có tốc độ tăng trưởng cao.
Thanh toán số ngày càng giữ vị trí trung tâm trong hoạt động kinh tế, kéo theo những yêu cầu cao hơn về tốc độ, tính minh bạch, an toàn và khả năng tương tác. Cùng với sự gia tăng về quy mô, trọng tâm đổi mới trong thanh toán cũng đang thay đổi. Trong những năm qua, thanh toán tức thời giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuyển tiền. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp, tốc độ của giao dịch mới chỉ là một phần của quá trình thanh toán.
Đáng chú ý, quá trình đổi mới đang mở rộng từ thanh toán tiêu dùng sang thanh toán B2B, nơi giá trị giao dịch lớn hơn và yêu cầu thanh toán phức tạp hơn. Theo khảo sát của Capgemini, 60% ngân hàng đã ưu tiên đổi mới thanh toán B2B trong ba năm gần đây, nhưng chỉ 32% khách hàng doanh nghiệp cho biết hài lòng với ngân hàng giao dịch chính.
Khoảng cách này phản ánh một thay đổi quan trọng trong nhu cầu của doanh nghiệp. Vấn đề không còn đơn thuần là tiền được chuyển nhanh đến đâu. Doanh nghiệp ngày càng yêu cầu khả năng theo dõi tốt hơn, kết quả quyết toán có thể dự đoán được, kiểm soát thanh khoản, tích hợp tuân thủ và đối soát trong toàn bộ vòng đời thanh toán.
Những hình thức tiền mới đang mở rộng khả năng của thanh toán
Trong bối cảnh đó, Capgemini sử dụng khái niệm các hình thức tiền thông minh thế hệ mới (“accelerated intelligent money”) để mô tả sự phát triển của ba nhóm công cụ gồm stablecoin, tokenized deposits (tiền gửi được token hoá) và CBDC.
Theo báo cáo, điểm đáng chú ý của các công cụ này không chỉ nằm ở việc chuyển tiền nhanh hơn. Chúng có khả năng kết hợp chuyển giao giá trị, logic quyết toán và các quy tắc nghiệp vụ trong cùng một lớp thực thi, qua đó đưa các chỉ dẫn và cơ chế kiểm soát ngày càng trực tiếp vào giao dịch.
Đây là điểm khác biệt so với thanh toán tức thời. Capgemini nhận định thanh toán tức thời đã làm thay đổi tốc độ di chuyển của tiền, trong khi stablecoin, tokenized deposits và CBDC có thể tiến thêm một bước bằng cách thay đổi những gì tiền có thể thực hiện thông qua khả năng lập trình và thực thi.
Tuy nhiên, báo cáo không cho rằng một công cụ duy nhất sẽ chiếm ưu thế. Mỗi công cụ có những đặc điểm khác nhau về tổ chức phát hành, tài sản bảo đảm, khả năng tiếp cận và thực thi. Vì vậy, đối với ngân hàng, lựa chọn công cụ được Capgemini xem là một quyết định mang tính danh mục, thay vì lựa chọn một công nghệ duy nhất.
Trong số các công cụ mới, khảo sát lãnh đạo ngân hàng của Capgemini xác định tokenized deposits là ưu tiên gần hạn cao nhất. Báo cáo lý giải rằng loại tiền gửi này vẫn nằm trên bảng cân đối ngân hàng và phù hợp với khuôn khổ quản lý ngân hàng hiện hành, cho phép ngân hàng mở rộng sản phẩm tiền gửi sang môi trường có khả năng lập trình trong khi vẫn giữ thanh khoản trong hệ thống ngân hàng.
Capgemini ước tính stablecoin, tokenized deposits và CBDC có thể chiếm khoảng 4% tổng khối lượng thanh toán B2B và B2C toàn cầu vào năm 2030.
Thanh toán xuyên biên giới có nhiều dư địa đổi mới
Thanh toán B2B xuyên biên giới được Capgemini xác định là một trong những lĩnh vực có tiềm năng ứng dụng rõ nét.
Một điểm đáng chú ý là tốc độ của mạng lưới thanh toán đã được cải thiện đáng kể nhưng toàn bộ quy trình mà doanh nghiệp trải qua vẫn có thể kéo dài.
Capgemini dẫn lại SWIFT cho biết 90% thanh toán xuyên biên giới đến ngân hàng người nhận trong vòng một giờ. Tuy nhiên, Capgemini ước tính toàn bộ hành trình thanh toán mà doanh nghiệp trải nghiệm mất trung bình khoảng 3,5 ngày.
Khoảng cách này xuất phát từ việc một giao dịch B2B không kết thúc khi tiền đến ngân hàng người nhận. Doanh nghiệp còn phải thực hiện nhiều công đoạn như phê duyệt, kiểm tra tuân thủ, xác nhận, đối soát và cập nhật hệ thống quản lý.
Vì vậy, hướng đổi mới tiếp theo không chỉ là làm cho “đường ray” thanh toán nhanh hơn mà còn là kết nối các khâu trước, trong và sau thanh toán thành một quy trình xuyên suốt.
Các công nghệ mới có thể hỗ trợ thanh toán 24/7, tăng khả năng quan sát dòng tiền theo thời gian thực, tự động hóa một số khâu đối soát và nâng cao tính chắc chắn của quyết toán. Đây là những yếu tố có ý nghĩa đặc biệt đối với doanh nghiệp hoạt động tại nhiều quốc gia và có nhu cầu quản lý thanh khoản xuyên biên giới.
AI ngày càng gắn với quá trình vận hành thanh toán
Song song với sự phát triển của các hình thức tiền mới, AI được Capgemini xác định là một thành phần quan trọng trong hạ tầng thanh toán tương lai.
Vai trò của AI không chỉ nằm ở phân tích dữ liệu. Khi các giao dịch ngày càng được thực hiện theo thời gian thực và hoạt động liên tục 24/7, AI có thể hỗ trợ điều phối nhiều khâu như kiểm soát giao dịch, tuân thủ, quản lý thanh khoản và quản trị rủi ro.
Theo báo cáo, để triển khai các hình thức thanh toán mới ở quy mô lớn, ngân hàng cần đồng thời phát triển năng lực về token hóa, khả năng tương tác giữa các hệ thống, quản trị hợp đồng thông minh và các công cụ ra quyết định dựa trên AI.
Điều này cho thấy AI và công nghệ tiền số không phải hai xu hướng tách biệt. Trong hệ sinh thái thanh toán mới mà Capgemini mô tả, các hình thức tiền số cung cấp phương tiện chuyển giao và quyết toán giá trị, trong khi AI có thể hỗ trợ điều phối quá trình thực hiện.
Hệ sinh thái thanh toán đang dần thay đổi
Mặc dù các công nghệ mới nhận được nhiều sự quan tâm, quá trình chuyển đổi vẫn ở giai đoạn đầu. Theo khảo sát của Capgemini, chỉ 21% ngân hàng đang tích cực mở rộng quy mô ít nhất một công cụ thuộc nhóm “accelerated intelligent money”; phần lớn các ngân hàng còn lại vẫn trong quá trình đánh giá, thử nghiệm hoặc theo dõi.
Tuy nhiên, nhu cầu từ phía doanh nghiệp có thể thúc đẩy quá trình này diễn ra nhanh hơn. Gần 60% doanh nghiệp được khảo sát cho biết sẵn sàng sử dụng dịch vụ stablecoin của các tổ chức phi ngân hàng nếu ngân hàng hiện tại không cung cấp được các năng lực mới.
Điều này cho thấy sự phát triển của công nghệ thanh toán không chỉ tạo ra những phương thức giao dịch mới mà còn có thể làm thay đổi cấu trúc cạnh tranh trên thị trường, với sự tham gia ngày càng lớn của các tổ chức công nghệ và các nhà cung cấp dịch vụ ngoài ngân hàng.
Nhìn tổng thể, World Payments Report 2027 cho thấy thanh toán B2B đang chuyển sang một giai đoạn phát triển mới. Thanh toán tức thời tiếp tục đóng vai trò quan trọng, nhưng xu hướng đổi mới đang mở rộng từ mục tiêu “nhanh hơn” sang khả năng kết nối thanh toán với quyết toán, quản lý thanh khoản, tuân thủ và quy trình nghiệp vụ.
Stablecoin, tiền gửi được token hóa và CBDC hiện vẫn ở những mức độ phát triển khác nhau và chưa thay thế các phương thức thanh toán hiện hữu. Tuy nhiên, cùng với AI và hạ tầng thanh toán thời gian thực, các công cụ này đang mở ra những khả năng mới cho thanh toán doanh nghiệp, đặc biệt trong giao dịch xuyên biên giới. Xu hướng đáng chú ý vì vậy không chỉ là sự xuất hiện của những hình thức tiền mới, mà là sự chuyển dịch hướng tới một hệ sinh thái thanh toán ngày càng tức thời, kết nối và thông minh hơn.
MN (Nguồn: WPR 2027)