Thực hiện mục tiêu của Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001-2010, Chính phủ đã ban hành Nghị định 10/2002/NĐ-CP về chế độ tài chính áp dụng cho các đơn vị sự nghiệp có thu; Thủ tướng Chính phủ cũng có Quyết định số 192/2001/QĐ-TTg về mở rộng thí điểm khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính nhà nước. Đây là những đổi mới quan trọng trong cơ chế quản lý tài chính công nhằm tạo sự chủ động về tài chính cho các cơ quan, đơn vị, tạo động lực cho việc nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước.
Nhận thức được ý nghĩa thiết thực của cơ chế khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính nhà nước, trong hơn 3 năm qua đã có khá nhiều cơ quan, đơn vị ở địa phương triển khai áp dụng cơ chế này. Theo số liệu thống kê của Ban chỉ đạo cải cách hành chính của Chính phủ, tính đến 30/6/2005 có 52% địa phương đã triển khai cơ chế khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính nhà nước. Kết quả thực hiện bước đầu cho thấy, cơ chế khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong hoạt động của các cơ quan, đơn vị. Các đơn vị thực hiện khoán đã chủ động sắp xếp lại tổ chức, bộ máy trên cơ sở xác định lại chức năng, nhiệm vụ của từng phòng, ban, khắc phục tình trạng trùng lắp, chồng chéo kéo dài trong nhiều năm trước đây. Cơ chế khoán đã tạo không khí thi đua lành mạnh trong cơ quan, đơn vị; ý thức thực hành tiết kiệm, chống lãng phí của từng cán bộ, công chức được nâng lên rõ rệt; thái độ thờ ơ, vô cảm của một bộ phận cán bộ, công chức được khắc phục dần. Có sự thay đổi tích cực này bởi vì cơ chế khoán đã đem lại những lợi ích thiết thực cho cán bộ, công chức, viên chức. Chẳng hạn, nhờ thực hiện khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính, từ năm 2002 đến nay, thành phố Hồ Chí Minh đã tiết kiệm được khoảng 56 tỷ đồng (nếu tất cả các đơn vị đều thực hiện khoán thì chắc chắn số kinh phí tiết kiệm được sẽ còn lớn hơn ). Các đơn vị thực hiện khoán đã sử dụng từ 70-80% kinh phí tiết kiệm được để phân phối cho cán bộ, công chức, nhờ đó thu nhập của người lao động tăng, động viên cán bộ, công chức gắn bó hơn với công việc.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là, mới chỉ có một số ít cơ quan, đơn vị ở cấp Trung ương triển khai thí điểm khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính nhà nước theo Quyết định 192/2001/QĐ-TTg. Tính đến cuối tháng 6/2005, mới có 6 đơn vị thuộc 3 Bộ và 3 cơ quan thuộc Chính phủ triển khai cơ chế này. Bộ Tài chính là cơ quan đi đầu với 3 cơ quan trực thuộc đã triển khai cơ chế khoán là Tổng cục Thuế, Tổng cục Hải quan và Kho bạc nhà nước. Tại sao một chủ trương rất thiết thực của Thủ tướng Chính phủ lại chưa được nhiều Bộ, ngành hưởng ứng ? Không khó để tìm ra một trong những nguyên nhân của sự chậm trễ này. Triển khai cơ chế khoán buộc các cơ quan, đơn vị phải rà soát, sắp xếp lại tổ chức, bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu quả hơn; việc này tất yếu sẽ nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp do đụng chạm tới một số cá nhân, đụng chạm tới nhiều mối quan hệ; vì vậy, nhiều cơ quan, đơn vị chưa muốn triển khai. Chỉ một thực trạng này cũng cho thấy: Cải cách, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước không phải là chuyện giản đơn.
Đặng Văn Tới (Văn phòng NHNN )