State bank of vietnam portal
the state bank of viet nam
|
Ngày 01/01/2012, châu Âu kỷ niệm đồng tiền chung tròn 10 tuổi trong bầu không khí ảm đạm và lo âu do khủng hoảng nợ công đang làm gia tăng nguy cơ tan vỡ khu vực đồng tiền chung này mà nguyên nhân cơ bản là do thiếu vắng sự hợp tác chính sách kinh tế giữa các chính phủ và tập trung quá mức vào việc cân bằng ngân sách cứng nhắc nhưng lại không có quy định hướng dẫn ngân sách chung, điều này đã tạo ra hố ngăn cách giữa các nước lớn và các nước ngoại vi, giữa các nước trong và ngoài khu vực euro.
Cho tới năm 2008, các chuyên gia kinh tế đều thừa nhận những lợi ích của đồng euro như duy trì lãi suất thấp, giảm thiểu các khoản chi phí liên quan đến giao dịch và chuyển đổi tiền tệ, và euro là đồng tiền mạnh. Tuy nhiên, những lợi thế này không được một số nước và doanh nghiệp phát huy, thậm chí khuyến khích một số chính phủ đi vay và chi tiêu vượt quá khả năng trả nợ, dẫn đến khủng hoảng hiện nay.
Từ năm 2009, các công ty xếp hạng quốc tế đã lưu ý về tình hình nợ công tại châu Âu, song những lời nhắc nhở này đã bị bỏ qua. Năm 2010, những dấu hiệu xấu và khủng hoảng nợ công bắt đầu xuất hiện tại Hy Lạp, sau đó đến Ireland và Bồ Đào Nha. Đến năm 2011, cơn bão tài chính tràn sang Tây Ban Nha và Italia, tất cả 5 nhà lãnh đạo đứng đầu chính phủ các nước ngoại vi euro đều bất lực và phải từ chức. Không dừng lại ở đó, khủng hoảng nợ công tại Italia đã đe dọa toàn bộ khu vực euro, trực tiếp là các ngân hàng Pháp, và các công ty xếp hạng hàng đầu đã hạ mức tín nhiệm của hàng loạt ngân hàng châu Âu.
Các nhà đầu tư và người dân đang mất dần niềm tin vào đồng euro, nguy cơ tan vỡ khu vực đồng tiền chung trở thành chủ đề thảo luận tại các hội nghị khu vực và quốc tế, nhiều tập đoàn lớn đã chuẩn bị phương án cho tình huống xấu nhất. Người dân không còn hào hứng với khu vực đồng tiền chung và coi đồng euro là thủ phạm của lạm phát, giá cả hàng lương thực thực phẩm tại Pháp trong thập kỷ qua đã tăng trên 30%.
Tại Hội nghị thượng đỉnh EU tổ chức trong hai ngày 08-09/12/2011 tại Brussels, các nhà lãnh đạo 26 nước thành viên đã thông qua công ước tài chính mới và nhất trí sửa đổi hiệp định châu Âu, nhưng việc này chỉ bắt đầu vào tháng 3/2012 và đến nay vẫn không đưa ra được bất kỳ một biện pháp cụ thể nào để tháo gỡ bế tắc. Ngay cả động thái bơm 489 tỷ euro (641 tỷ USD) từ ECB cho 523 ngân hàng thuộc khu vực euro với lãi suất 1% và thời hạn vay vốn 3 năm chỉ mang tính ngắn hạn, khi các ngân hàng rất hạn chế mua trái phiếu chính phủ mà tăng cường gửi lại ECB với lãi suất rất thấp, phát tín hiệu về tình trạng căng thẳng thanh khoản trong hệ thống ngân hàng châu Âu.
Để giải cứu châu Âu, giải pháp duy nhất được các chuyên gia kinh tế và các nhà tạo lập chính sách đưa ra là phải phục hồi năng lực sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh, nhưng mỗi nước có giải pháp riêng. Trong đó, giải pháp đã được áp dụng tại các nước mắc nợ là tiếp tục cắt giảm chi tiêu để giảm thâm hụt ngân sách nhằm lấy lại uy tín đối với các nhà đầu tư, cần thiết để các chính phủ có thể đi vay với lãi suất 2-3%, như thế mới có thể giảm chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm. Đây là biện pháp mất lòng dân và rất khó thực hiện vào thời điểm thế giới chưa thoát khỏi khủng hoảng do chính sách khắc khổ đồng nghĩa với việc tăng thuế, cắt giảm chi tiêu công, giảm lương và trợ cấp xã hội, trong khi cuộc sống ngày càng đắt đỏ. Ngay từ đầu năm, Thủ tướng Hy Lạp đã vấp phải sự phản đối quyết liệt của tổ chức công đoàn quốc gia khi kêu gọi các nghiệp đoàn và chủ lao động nhanh chóng thống nhất các biện pháp cắt giảm chi phí lao động để nâng cao khả năng cạnh tranh.
Trong bối cảnh thế giới chưa thoát khỏi khủng hoảng, việc cắt giảm chi tiêu và nâng cao năng lực cạnh tranh trong khu vực có đồng tiền mạnh là biện pháp không khả thi và sẽ cản trở năng lực xuất khẩu, một động lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng. Điều này cho thấy, phá giá định lượng có thể là giải pháp cần thiết, nhưng ý tưởng này khó nhận được sự nhất trí của hai nền kinh tế năng động là Đức và Pháp. Hơn nữa, phá giá rất khó phát huy tác dụng tại những nước thâm hụt triền miên do mô hình chính phủ và bất đồng chính trị trong nước, một nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng bế tắc trong nỗ lực giải quyết khủng hoảng nợ châu Âu đã kéo dài từ hơn một năm qua. Nói đúng hơn, khủng hoảng nợ châu Âu không bắt nguồn từ vấn đề tài chính tiền tệ thuần túy.
Trong quý I/2012, Italia sẽ phải vay mượn thêm để thanh toán 72 tỷ euro (94 tỷ USD) nợ và tiền lãi, trong khi Tây Ban Nha dự kiến phát hành 25 tỷ euro (33 tỷ USD) trái phiếu. Nếu các đợt phát hành trái phiếu này diễn ra suôn sẻ với mức lãi suất có thể chấp nhận được, những lo ngại về cuộc khủng hoảng nợ công tại khu vực euro có thể sẽ dịu bớt. Ngược lại, nếu chi phí vay mượn vẫn ở mức cao sẽ gây lo ngại về nguy cơ vỡ nợ và làm tê liệt hệ thống ngân hàng, nhấn chìm các nền kinh tế và có thể dẫn đến sự tan rã của liên minh tiền tệ gồm 17 thành viên này.
Mười năm đã trôi qua, và năm 2012 có thể là năm định đoạt số phận đồng tiền từng được coi là biểu tượng cho sự thống nhất của châu Âu.
Ts. Hoàng Thế Thoả