Trong hầu hết các chỉ tiêu tài chính, DN tư nhân đều “đội sổ” với chiều hướng xấu đi theo thời gian. Với kỳ vọng là động lực phát triển của nền kinh tế, thì “thể trạng” yếu ớt của lực lượng này đặt ra nhiều lo ngại, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế khiến cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Giật mình trước bức tranh tài chính DN
Trong hầu hết các chỉ tiêu tài chính, DN tư nhân đều “đội sổ”
Ngọc Khanh
Tổng cục Thống kê vừa công bố khảo sát về Kết quả sản xuất kinh doanh của DN Việt Nam giai đoạn 2010-2014, qua đó phác thảo nên bức tranh chung đáng lo ngại về tình hình tài chính của khối DN ngoài Nhà nước. Trong hầu hết các chỉ tiêu tài chính, DN tư nhân đều “đội sổ” với chiều hướng xấu đi theo thời gian. Với kỳ vọng là động lực phát triển của nền kinh tế, thì “thể trạng” yếu ớt của lực lượng này đặt ra nhiều lo ngại, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế khiến cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Sử dụng vốn kém hiệu quả
Giai đoạn 2010-2014, tổng doanh thu thuần của các DN tăng gần 1,8 lần, với tốc độ tăng bình quân 15,1%/năm. Trong đó, khu vực DN FDI có tốc độ tăng trưởng doanh thu thuần cao nhất, bình quân 26%/năm, tiếp đến là khu vực DN ngoài Nhà nước 13,7%/năm và thấp nhất là khu vực DNNN với 9,1%/năm.
Tuy nhiên, do khu vực DN ngoài Nhà nước có số lượng DN tăng cao hơn các khu vực khác nên doanh thu thuần bình quân trên 1 DN chỉ tăng trung bình 3,7%/năm và là khu vực có mức doanh thu thuần bình quân trên 1 DN thấp nhất, chỉ dưới 1 tỷ đồng/năm.
Xét về lợi nhuận trước thuế bình quân 1 DN, trong khi tính chung cả 3 khu vực, con số này đã tăng gần 1,1 lần từ 1,3 tỷ đồng năm 2010 lên 1,4 tỷ đồng năm 2014, thì DN ngoài Nhà nước lại là khu vực duy nhất có mức độ tăng lợi nhuận bình quân giảm. Cụ thể, con số này giảm từ 0,4 tỷ đồng năm 2010 xuống còn 0,3 tỷ đồng năm 2014, trong khi khu vực DNNN và DN FDI đều tăng.
Bên cạnh đó, hiệu suất sinh lời trên vốn kinh doanh (tính bằng tổng lợi nhuận trước thuế/tổng nguồn vốn kinh doanh) của các DN ngoài Nhà nước luôn thấp nhất trong số 3 khu vực DN và ngày càng giảm, từ mức 1,9% năm 2010 xuống 1,2% năm 2014. Con số này càng trở nên nhỏ bé hơn khi đặt trong tương quan so sánh với khối DN FDI (đạt tới 4,4% vào năm 2011-2012 và tăng lên 6,2% vào năm 2014), hay khu vực DNNN, tuy có giảm từ mức 2,9% năm 2010 xuống 2,8% năm 2014.
Hiệu suất sinh lời trên doanh thu (tính bằng tổng lợi nhuận trước thuế/tổng doanh thu) của các DN ngoài Nhà nước cũng thấp nhất trong số 3 khu vực DN, mặc dù đã có cải thiện nhẹ từ mức 1,1% năm 2012 lên 1,7% năm 2014. Trong cùng giai đoạn, DNNN có hiệu suất sinh lời trên doanh thu tăng từ 5,3% năm 2010 lên 6% năm 2014; trong khi khu vực DN FDI đạt hiệu suất cao nhất ở mức 7% vào năm 2014.
Cả hiệu suất sinh lời trên vốn kinh doanh và trên doanh thu đều nhỏ và kém cải thiện, cho thấy đây là khu vực tạo ra hiệu quả tài chính kém nhất trong giai đoạn 2010-2014.
Thiếu điểm tựa tài chính
Hiệu quả tài chính kém cải thiện đã kéo theo chỉ số nợ của DN ngoài Nhà nước cũng tăng nhẹ trong giai đoạn 2010-2014, trong khi 2 khu vực còn lại đều giảm. Cụ thể, chỉ số này tăng từ mức 1,95 lần vào năm 2010 lên 2,06 lần vào năm 2014, cho thấy ở khu vực DN ngoài Nhà nước, DN có xu hướng “dựa dẫm” nhiều hơn vào vốn vay.
Cùng với đó, chỉ số quay vòng vốn phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn vốn của DN lại giảm dần trong giai đoạn khảo sát, cho thấy khả năng sử dụng hiệu quả đồng vốn của DN giảm. Khảo sát cho thấy, chỉ số này chỉ tăng ở DN FDI, trong khi giảm ở cả 2 khu vực DNNN và DN ngoài Nhà nước. Riêng DN ngoài Nhà nước được “chấm điểm” thấp nhất (0,48 lần) vào thời điểm năm 2014.
Với khả năng sử dụng đồng vốn kém hiệu quả nhất, nên trong cùng giai đoạn 2010-2014, quy mô vốn bình quân của DN ngoài Nhà nước có tốc độ tăng chậm chạp nhất trong 3 khu vực DN. Cụ thể, tốc độ tăng quy mô vốn bình quân của khu vực này đạt 3,1%/năm, thấp hơn đáng kể so với tốc độ của khu vực FDI là 8,4%/năm và khu vực DNNN là 15,4%/năm.
Sức khỏe tài chính có phần bết bát của khối DN tư nhân đã phần nào lý giải cho việc các DN này thường xuyên lâm vào cảnh khó huy động vốn trên thị trường và cho tới nay vẫn phải phụ thuộc nhiều vào vốn NH. Các chuyên gia tài chính đã nhiều lần khuyến cáo, DN chỉ nên tìm đến NH để có nguồn vốn ngắn hạn phục vụ cho mục tiêu sản xuất mang tính thời vụ, còn để đầu tư dài hạn thì cần huy động từ các nguồn khác như TTCK, quỹ đầu tư, hay phát hành trái phiếu DN…
Ông Nguyễn Thành Long, Phó chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng, điều quan trọng là nhận thức của DN phải thay đổi, làm sao DN có thể am hiểu về thị trường tài chính, ngoài sử dụng kênh huy động vốn truyền thống thì có thêm kênh TTCK, phát hành trái phiếu DN. Muốn hấp dẫn các quỹ đầu tư trong và ngoài nước thì bản thân DN phải cố gắng nâng cao năng lực của mình.
Trong khi đó, tình hình phân đoạn vốn trên thị trường hiện nay cho thấy vẫn chưa có nhiều cải thiện tích cực. Bởi theo Uỷ ban Giám sát tài chính quốc gia, trong 8 tháng đầu năm 2016, vốn cung ứng của khu vực NH vẫn chiếm 74,9%, còn lại thị trường vốn (gồm cổ phiếu và trái phiếu) đóng góp xấp xỉ 25,1% tổng cung ứng vốn. Trong số này, riêng trái phiếu DN chỉ chiếm khoảng 3%.
Việc thiếu điểm tựa vững chắc về tài chính sẽ tiếp tục là cảnh báo đối với hoạt động của DN trong thời gian tới. Bởi “phần lớn những DN phải dừng hoạt động hoặc giải thể, phá sản trong năm 2015 là DN quy mô nhỏ có vốn đăng ký dưới 10 tỷ đồng”, theo Tổng cục Thống kê.