Kiều hối là kênh huy động vốn ngoại tệ rất quan trọng để phát triển đất nước đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, vì vậy Chính phủ cũng đã rất quan tâm để thu hút nguồn lực ngoại tệ này. Trong giai đoạn từ 2011-2015, lượng kiều hối chuyển về nước bình quân khoảng 11 tỷ USD/năm và có xu hướng tăng qua các năm. Tuy nhiên, năm 2016 lượng kiều hối chuyển về có sự sụt giảm mạnh, ước chỉ khoảng 9 tỷ USD, giảm đáng kể so với mức 15,2 tỷ USD năm 2015. Vậy đâu là nguyên nhân của sự suy giảm này?
Băn khoăn kiều hối giảm
TS. Nguyễn Thị Kim Thanh
Kiều hối là kênh huy động vốn ngoại tệ rất quan trọng để phát triển đất nước đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, vì vậy Chính phủ cũng đã rất quan tâm để thu hút nguồn lực ngoại tệ này. Trong giai đoạn từ 2011-2015, lượng kiều hối chuyển về nước bình quân khoảng 11 tỷ USD/năm và có xu hướng tăng qua các năm. Tuy nhiên, năm 2016 lượng kiều hối chuyển về có sự sụt giảm mạnh, ước chỉ khoảng 9 tỷ USD, giảm đáng kể so với mức 15,2 tỷ USD năm 2015. Vậy đâu là nguyên nhân của sự suy giảm này?
Thông thường, kiều hối chảy vào một quốc gia nhiều hay ít, ngoài yếu tố số lượng người di cư, di chuyển lao động, sự phát triển của dịch vụ kiều hối, còn phụ thuộc vào môi trường đầu tư của quốc gia nhận kiều hối và tương quan so sánh về môi trường đầu tư giữa quốc gia gửi kiều hối. Từ khía cạnh này có thể thấy, dòng kiều hối chảy về Việt Nam năm 2016 thấp hơn nhiều so với năm 2015, không phải do từ yếu tố di cư, di chuyển lao động và chất lượng dịch vụ kiều hối, bởi hai yếu tố này so với 2015 ít nhiều đã được cải thiện hơn, mà nó liên quan trực tiếp tới môi trường đầu tư của Việt Nam trong mối tương quan với các quốc gia có nhiều người Việt Nam sinh sống và lao động, điển hình là Mỹ, Pháp, Nhật, Canada, Úc, Nhật, Hàn Quốc, Nga… Trong đó, khoảng gần 60% kiều hối chuyển về từ Mỹ.
Nhìn tổng quan, năm 2016, nền kinh tế của một số nước có nguồn kiều hối chuyển về Việt Nam không mấy khả quan so với năm 2015. Riêng kinh tế Mỹ, 6 tháng đầu năm ảm đạm, tăng trưởng bình quân chỉ khoảng 1%, đến quý III mới có sự phục hồi mạnh đạt mức tăng trưởng 3,5% so với quý trước đó, nhưng tính chung cả năm, con số này chỉ khoảng 1,7%, thấp hơn mức 2% của năm 2015. Thị trường lao động được cải thiện không đáng kể, tuy tỷ lệ thất nghiệp có giảm đôi chút, chính sách nhập cư cơ bản được cởi mở hơn so với 2015.
Theo kết quả nghiên cứu của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) với giả định các yếu tố khác không đổi, nếu tốc độ tăng trưởng kinh tế thế giới tăng thêm 1 điểm phần trăm, tốc độ tăng trưởng kiều hối vào Việt Nam có thể giảm đi 0,39 điểm phần trăm, bởi môi trường đầu tư của các nước sở tại tốt hơn, sẽ hạn chế dòng kiều hối về nước. Trong đó có yếu tố một dòng đầu tư của công dân các quốc gia này sẽ chảy ngược về chính quốc, thay vì mang tiền đầu tư ra nước ngoài. Như vậy, môi trường kinh tế thế giới không phải là nhân tố làm giảm lượng kiều hối chuyển về Việt Nam.
Đối với Việt Nam, tăng trưởng kinh tế năm 2015 đạt mức 6,7%, cao nhất so với 5 năm liền kề (2010-2014), còn năm 2016 mức tăng trưởng chỉ đạt khoảng 6%, mặc dù mức này được đánh giá là hợp lý, có yếu tố hiệu quả và bền vững hơn. Song sự suy giảm trong tăng trưởng cũng đang phản ánh một môi trường kém thuận lợi hơn trong việc thu hút kiều hối. Xét trong mối tương quan lợi ích về đầu tư, thì cũng kém hấp dẫn hơn.
Có thể thấy, một trong những nguyên nhân làm suy giảm lượng kiều hối năm 2016 xuất phát từ tình hình trong nước. Vấn đề này đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách tiền tệ, quản lý ngoại hối, cần có sự nhìn nhận, xem xét các chính sách đã ban hành. Cần phân tích đánh giá kỹ lưỡng, có sự đánh đổi hợp lý, lựa chọn “mục tiêu” chính sách có lợi nhất. Việc thu hút kiều hối trong những năm tiếp theo cần được đặt ra như một giải pháp chiến lược trong ổn định vĩ mô và phát triển kinh tế đất nước.