Tạo môi trường
tài chính ban đầu
Tín dụng ngân hàng là loại hình kinh doanh có điều kiện nên
đến nay các NHTM không dám mạnh tay đầu tư cho khởi nghiệp
Đình Hải
Sản phẩm khởi nghiệp dễ lỗi thời
Năm ngoái 3 ngân hàng: HDBank, OCB, SHB góp lại 30 tỷ đồng tạo quỹ khởi nghiệp nhưng cho đến nay quỹ này vẫn chưa hoạt động được do vướng mắc cơ chế đầu tư, lãnh đạo một trong ba ngân hàng này nói. Trước đó, UBND TP.HCM cũng công bố dành ra 1.000 tỷ đồng tạo môi trường cho khởi nghiệp bao gồm đào tạo, nghiên cứu, vườn ươm, tài chính… Nhưng đến nay TP.HCM vẫn chưa xây dựng được quỹ khởi nghiệp, nguyên nhân chưa có đơn vị nào làm đầu mối để quản lý quỹ này. Những người làm ngân hàng cho rằng, ngay sau khi Chính phủ phát động tinh thần khởi nghiệp, các NHTM là một trong những tổ chức sẵn sàng tham gia nếu mô hình quỹ được hình thành trên cơ sở nhà nước bảo lãnh. Thế nhưng, đến nay vẫn chưa có một quỹ khởi nghiệp nào đi vào hoạt động do chưa có cơ chế cho mô hình quỹ khởi nghiệp, đặc biệt là con người đam mê xây dựng quỹ khởi nghiệp.
Trong khi đó các đại biểu quốc hội ở các tỉnh, thành cũng sốt sắng về vấn đề khởi nghiệp, chủ trương đã có nhưng chưa thực sự bật dậy như mong muốn của Chính phủ. Trong một cuộc đối thoại giữa Đoàn Đại biểu quốc hội TP.HCM với các NHTM, nhiều đại biểu quốc hội cũng đặt vấn đề khởi nghiệp với các ngân hàng là sao không cho vay vốn? Tổng giám đốc một NHTMCP ở TP.HCM cho rằng, tín dụng ngân hàng là một loại hình kinh doanh có điều kiện, nên cần phải có tài sản đảm bảo nợ vay. Trong khi những dự án khởi nghiệp đa phần của những người trẻ mới có ý tưởng, không có tài sản thế chấp để vay vốn, sản phẩm chưa có thị trường…
Ông Võ Tấn Hoàng Văn, Tổng giám đốc SCB cho biết, các nhà khởi nghiệp đến với ngân hàng ông đều có chung một điểm, phương án kinh doanh có tính tuân thủ rất cao. Đặc điểm của chu kỳ sản phẩm ngắn, có thể dễ dàng bị thị trường thay thế bằng sản phẩm khác nên rất khó cho vay các DN khởi nghiệp. Trong khi đó bộ tiêu chí cho vay của các NHTM xây dựng thì yêu cầu hàng đầu là phải có phương án sản xuất kinh doanh rõ ràng, có tài sản đảm bảo mới có thể cho vay.
NHTM tham gia lập quỹ khởi nghiệp
TS. Giáp Văn Dương cho rằng, “người kinh doanh điều hành một công ty thường chỉ vạch ra kế hoạch cho một năm, nhưng người khởi nghiệp phải mất ít nhất 5 năm theo đuổi ý tưởng sáng tạo của mình mới hy vọng thấy kết quả”. Thực tế cộng đồng khởi nghiệp Việt Nam hiện nay chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Trong thế giới phẳng thì những sản phẩm công nghệ mới nhất trên thị trường hôm nay, ngày mai có thể đã lỗi thời do bị một sản phẩm khác tốt hơn thay thế. Thậm chí nhiều DNNVV hiện nay còn thuê các gói thiết bị công nghệ thông tin của các công ty công nghệ, như một cách giảm thiểu chi phí đầu tư hạ tầng và luôn được sử dụng thiết bị mới nhất.
Thực tế, những ý tưởng sáng tạo của những người khởi nghiệp Việt Nam hiện nay rất nhiều, nhưng điểm yếu nhất của họ là thiếu vốn, ngoại ngữ để kết nối với những người cùng ý tưởng với mình trên thế giới để có thể liên kết hiện thực hóa ý tưởng ra sản phẩm kinh doanh. Bên cạnh đó, các quỹ đầu tư, các tổ chức phi chính phủ ở nước ngoài, gần đây đang đổ vào Việt Nam để tổ chức các chương trình hội thảo nhằm tìm kiếm các ý tưởng sáng tạo Việt để nuôi dưỡng. Những ý tưởng phục vụ cho sản xuất, kinh doanh nông sản, tổ chức sản xuất và quản lý trong nông nghiệp được các tổ chức nước ngoài săn đón nhiều nhất, để phục vụ ngay cho DN FDI đang hoạt động ở trong nước và có thể mang ra nước ngoài ghép nối với những ý tưởng khác để tạo thành sản phẩm hoàn chỉnh.
Mới đây Quỹ đầu tư tư nhân Fami của Úc đã vào Việt Nam để tìm kiếm và kêu gọi những doanh nhân Việt đến đất nước của họ đầu tư. Theo đó, Quỹ này thu phí mỗi dự án 50.000 đô la Úc trong bốn năm đầu bao gồm cả phí định cư, họ sẽ tìm kiếm những người kinh doanh có cùng ý tưởng kết nối cho các doanh nhân Việt cùng kinh doanh và tận dụng nguồn vốn từ nước ngoài. Hoặc trước đây Công ty Tài chính quốc tế (IFC) đã từng tài trợ cho OCB và ABBank xây dựng Quỹ hỗ trợ DNNVV để nâng cao năng lực tài chính và khả năng tiếp cận vốn cho loại hình DN này. Khó khăn lớn nhất của cộng đồng khởi nghiệp Việt hiện nay là các ý tưởng sáng tạo chưa được thương mại hóa trên thị trường. Chưa có một chính sách nào đỡ đầu cho những ý tưởng kinh doanh, những công ty định giá tài sản chủ yếu làm về bất động sản. Các ý tưởng sáng tạo trong kinh doanh cũng chưa có thanh khoản.
Để tạo môi trường tài chính cho cộng đồng khởi nghiệp có vốn hiện thực hóa các ý tưởng sáng tạo, ông Võ Tấn Hoàng Văn cho rằng, Nhà nước có thể tạo ra các quỹ đầu tư mạo hiểm với vốn mồi ban đầu. Trên cơ sở đó các NHTM có thể tham gia sâu hơn vào những mô hình quỹ khởi nghiệp này để đầu tư vốn cho DN. Tuy nhiên, quy định hiện hành cũng đang ràng buộc các NHTM không được đầu tư quá 11% vốn tự có vào một tổ chức kinh tế khác. Theo đó, NHNN xem xét nghiên cứu có thể cho phép các NHTM được tham gia thành lập các quỹ đầu tư cho khởi nghiệp. Từ đó tạo hành lang pháp lý hỗ trợ DN khởi nghiệp có vốn kinh doanh.