Phòng vệ thương mại (PVTM) được coi là công cụ hữu hiệu nhằm thực thi hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), hướng tới việc bảo vệ hợp pháp sản xuất và lao động trong nước trước hành vi bán phá giá, trợ cấp đối với hàng hóa nhập khẩu. Đó là quan điểm được các chuyên gia cũng như nhà hoạch định chính sách đồng thuận tại hội thảo “Phòng vệ thương mại: Công cụ bảo vệ lợi ích ngành sản xuất nội địa trong bối cảnh hội nhập” do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Cục Phòng vệ thương mại - Bộ Công thương tổ chức.
Phòng vệ thương mại - lá chắn bảo vệ doanh nghiệp
Quỳnh Trang
Phòng vệ thương mại (PVTM) được coi là công cụ hữu hiệu nhằm thực thi hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), hướng tới việc bảo vệ hợp pháp sản xuất và lao động trong nước trước hành vi bán phá giá, trợ cấp đối với hàng hóa nhập khẩu. Đó là quan điểm được các chuyên gia cũng như nhà hoạch định chính sách đồng thuận tại hội thảo “Phòng vệ thương mại: Công cụ bảo vệ lợi ích ngành sản xuất nội địa trong bối cảnh hội nhập” do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Cục Phòng vệ thương mại - Bộ Công thương tổ chức.
Công cụ hữu hiệu trong bối cảnh hội nhập
Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại Lê Triệu Dũng cho biết: Hiện nay, Việt Nam đang trong quá trình hội nhập sâu rộng và tham gia vào 13 FTA, trong đó có nhiều FTA thế hệ mới. Với nhiều hàng nhập khẩu có mức thuế thấp, có loại về 0%, khiến sức ép cạnh tranh giữa các ngành sản xuất nội địa và hàng nhập khẩu gia tăng. Trong bối cảnh đó, cần chủ động nghiên cứu các biện pháp hợp pháp như PVTM để bảo vệ ngành sản xuất trong nước.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang - Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập, VCCI, nhất là trong bối cảnh dịch Covid-19 xảy ra, càng khiến chúng ta có nhiều lý do để lo ngại. Từ đó nhu cầu sử dụng PVTM để bảo vệ ngành sản xuất trong nước càng cần thiết.
Nói về thực hiện các biện pháp PVTM tại Việt Nam, theo bà Phạm Châu Giang - Phó Cục trưởng Cục PVTM, Bộ Công thương, từ vụ đầu tiên Việt Nam điều tra về chống bán phá giá là năm 2013, cho đến nay, đã có 13 vụ việc về lĩnh vực này. Riêng về chống trợ cấp, cho đến nay, Việt Nam mới có vụ việc điều tra đầu tiên với mặt hàng đường mía nhập khẩu từ Thái Lan nhận định.
Mặt khác, số liệu từ Bộ Công thương cho thấy, hiện cơ quan này đang tham gia 20 vụ án PVTM để bảo vệ các ngành sản xuất khác nhau. “Đó là con số khiêm tốn so với 200 cuộc điều tra về PVTM nhằm vào hàng xuất khẩu của Việt Nam trên thế giới” - bà Nguyễn Thị Thu Trang nhận định.
Ngoài ra, cũng theo bà Giang, còn một số hạn chế như về năng lực mà cơ quan PVTM cần nâng cao, hành lang pháp lý cũng chưa hoàn thiện. Bên cạnh đó, nhận thức của cộng đồng DN dù đã tốt hơn nhưng vẫn còn nhiều DN chưa có khái niệm về vấn đề này và thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý.
Các biện pháp PVTM hiện không chỉ là chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ… mà được phát triển dưới nhiều hình thức khác nhau, đòi hỏi các cơ quan quản lý phải luôn theo sát tình hình và phối hợp đồng bộ với các bên liên quan trong quá trình xử lý. Đồng thời, cần có những thay đổi cả về pháp luật và thể chế để phù hợp với bối cảnh hội nhập hiện tại.
Nỗ lực bảo vệ ngành sản xuất trong nước
Trước bối cảnh đó, Chính phủ đã giao Bộ Công thương xây dựng Đề án nâng cao năng lực về PVTM trong bối cảnh Việt Nam tham gia các FTA. Đồng thời bộ cũng đang xây dựng Thông tư hướng dẫn thực hiện EVFTA về PVTM nhằm đảm bảo phù hợp với quy định trong các FTA thế hệ mới và đảm bảo lợi ích của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập quốc tế; tạo môi trường cạnh tranh công bằng, bảo vệ sản xuất trong nước và người lao động một cách hợp lý.
Đề án nói trên hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu về 5 ngành sản xuất trọng điểm của Việt Nam có khả năng bị thiệt hại trong quá trình thực thi các FTA từ nay đến năm 2025; Xây dựng cơ chế hỗ trợ, tư vấn DN đặc biệt là DNNVV trong quá trình nộp hồ sơ yêu cầu áp dụng các biện pháp PVTM hoặc ứng phó với các vụ việc PVTM nước ngoài.
Bên cạnh đó, cũng xây dựng hệ thống một cửa liên thông giữa cơ quan về PVTM và cơ quan hải quan trong việc giám sát hàng hóa nhập khẩu bị điều tra PVTM theo hướng đơn giản, không phát sinh thủ tục hành chính. Đặc biệt, Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ điện tử hóa các quy trình tiếp nhận, điều tra áp dụng biện pháp PVTM, tính toán biên độ trợ cấp, biên độ bán phá giá và thiệt hại của ngành sản xuất trong nước. Đồng thời tuyên truyền, đào tạo cho các DN, xây dựng chiến lược chủ động và tăng cường hợp tác quốc tế về PVTM.
Còn về Thông tư hướng dẫn thực hiện EVFTA về PVTM, theo bà Phạm Hương Giang - Trưởng phòng Pháp chế, Cục PVTM, điểm khác biệt về quy định PVTM trong EVFTA và pháp luật Việt Nam đó là bổ sung các cam kết chi tiết về đảm bảo tính minh bạch; Quy định nguyên tắc áp dụng mức thuế thấp hơn, tức là thuế chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp chỉ ở mức đủ để loại bỏ thiệt hại. Ngoài ra, còn có quy định về biện pháp tự vệ chuyển tiếp với thời gian chuyển tiếp có thể áp dụng là 10 năm kể từ khi hiệp định có hiệu lực.
Đóng góp ý kiến về Đề án và Thông tư hướng dẫn PVTM do Bộ Công thương xây dựng, bà Nguyễn Thị Thu Trang cho rằng, cần hướng nhiều hơn tới cơ chế hỗ trợ DN trong việc tiếp cận với các biện pháp PVTM.
Đồng thời, PVTM luôn có sự mâu thuẫn lợi ích. Vì vậy, cần có cơ chế cảnh báo sớm cho những ngành, lĩnh vực hàng nhập khẩu. Theo bà Trang, ngoài việc xây dựng hệ thống một cửa liên thông giữa cơ quan PVTM và cơ quan hải quan, cũng cần nâng cao cơ chế công khai thông tin, cung cấp thông tin xuất nhập khẩu theo yêu cầu và các bên liên quan. Ngoài ra, cần xây dựng cơ chế hỗ trợ, tư vấn DN trong việc nộp hồ sơ yêu cầu.
Ngoài ra, một số ý kiến cũng cho rằng, cơ quan quản lý cần nâng cao việc áp dụng công nghệ trong hệ thống cảnh báo sớm cho DN về PVTM. Đồng tình với khuyến nghị này, ông Lê Triệu Dũng cho biết, nếu không sử dụng công nghệ sẽ khó đưa ra những khuyến nghị kịp thời, trong thời gian tới, cơ quan PVTM sẽ chú trọng đầu tư phát triển lĩnh vực này.
Ngoài ra, theo ông Dũng, bên cạnh nỗ lực của cơ quan Nhà nước, bản thân các DN cũng cần coi PVTM là một trong những yếu tố quan trọng trong chiến lược phát triển của mình. Cần tìm hiểu, nhận biết rõ về PVTM để bảo vệ lợi ích của DN trong bối cảnh hội nhập.