Thanh toán không dùng tiền mặt: Thay đổi để phù hợp hơn với thực tiễn

Thanh toán không dùng tiền mặt:

Thay đổi để phù hợp hơn với thực tiễn

 

Minh hiếu

Ngày 29/9, NHNN phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam tổ chức tọa đàm về dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định 101/2012/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt (Nghị định 101). Chủ trì tọa đàm có Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Toàn Thắng và Phó Chủ tịch Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam Trương Thị Ngọc Ánh…

Theo ông Bùi Quang Tiên, Vụ trưởng Vụ Thanh toán (NHNN), Nghị định 101 sau khi ban hành đã tạo hành lang pháp lý tương đối hoàn chỉnh cho công tác thanh toán không dùng tiền mặt. Qua 2 năm triển khai thực hiện đã có những chuyển biến tích cực trong hoạt động thanh toán của nền kinh tế. Tuy nhiên, trong Nghị định 101 chưa liệt kê rõ các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt.

Ngoài ra, trong thời gian gần đây đã xuất hiện một số thuật ngữ như tiền ảo, tiền điện tử phát hành qua mạng Internet… xâm nhập vào đời sống xã hội, tác động đến hoạt động thanh toán trong nền kinh tế và gây tranh luận trong dư luận xã hội. Do đó, Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh đã có ý kiến giao NHNN rà soát các quy định hiện hành để nghiên cứu sửa đổi, bổ sung, hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành các quy định của pháp luật về thanh toán có liên quan đến tiền ảo, tiền điện tử.

Thực tiễn tại Việt Nam hiện nay đã có phương tiện thanh toán điện tử, thể hiện dưới hình thức thẻ NH và ví điện tử… Khuôn khổ pháp lý để điều chỉnh cho hoạt động của thẻ NH và ví điện tử cũng tương đối hoàn chỉnh. Việc nêu rõ các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt như séc, lệnh chi, thẻ NH, ví điện tử… sử dụng trong thanh toán là rất quan trọng để thực hiện vai trò quản lý Nhà nước về các phương tiện thanh toán trong nền kinh tế; cũng như làm cơ sở để đưa ra các quy định “không thừa nhận” những phương tiện thanh toán khác nhằm thực hiện ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng.

Tại dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung đã làm rõ các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt. Theo đó, phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt trong giao dịch thanh toán bao gồm séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ NH, ví điện tử và các phương tiện thanh toán khác được NHNN chấp thuận sử dụng trong giao dịch thanh toán; bổ sung các quy định về phương tiện thanh toán mới ví điện tử. Để là rõ ví điện tử với tư cách là một phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt, dự thảo Nghị định bổ sung khái niệm ví điện tử và việc cung ứng ví điện tử, quy định cụ thể, rõ ràng hơn về việc cung ứng ví điện tử của NH, chi nhánh NH nước ngoài.

Cũng theo ông Bùi Quang Tiên, Dự thảo khẳng định rõ, ngoài các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt được quy định trong Nghị định này, các phương tiện thanh toán khác không được pháp luật thừa nhận và bảo vệ. Do vậy, Dự thảo Nghị định mặc dù không đưa ra trực tiếp thuật ngữ “bitcoin, onecoin...” nhưng hàm ý vẫn chỉ ra các sản phẩm này không được coi là phương tiện thanh toán trên lãnh thổ Việt Nam. Hiện hầu hết các quốc gia đều không chấp nhận bitcoin là phương tiện thanh toán và không quy định trong văn bản pháp lý mà chỉ đưa ra cảnh báo, khuyến cáo rủi ro với nhiều mức độ khác nhau như Thái Lan, Pháp, Nga… Dưới góc độ tiền tệ, phương tiện thanh toán thì tiền ảo không được công nhận là tiền tệ hoặc phương tiện thanh toán tại Việt Nam.

Phát biểu tại buổi tọa đàm, GS-TS. Trần Ngọc Hiên đánh giá những nội dung trong dự thảo Nghị định rất đúng với thực tiễn hiện nay. Trong hội nhập, chúng ta gặp nhiều khó khăn trong việc thanh toán không dùng tiền mặt. Thực tiễn biến đổi rất nhanh, nhất là trong lĩnh vực điện tử. Vì vậy, đưa phương tiện thanh toán hiện đại vào cuộc sống là cần thiết, dần thay thế cho phương tiện thanh toán bằng tiền mặt hiện nay. Tuy nhiên, việc xây dựng văn bản cần đảm bảo đi vào cuộc sống, bảo vệ lợi ích của người dân.

TS. Nguyễn Ngọc Khôi cũng đồng tình với những sửa đổi, bổ sung tại Dự thảo, đồng thời lưu ý một thực tế, khu vực nông thôn, miền núi vẫn chiếm tỷ lệ lớn về dân số, nhiều khu vực dân cư chưa tiếp cận được với các phương tiện thanh toán hiện đại của NH. Do đó, cần có những bổ sung phát triển các dịch vụ hiện đại tại các vùng nông thôn, miền núi tạo thuận lợi cho mọi người dân.

Về vấn đề này, Phó Thống đốc Nguyễn Toàn Thắng cho rằng, trên thực tế hiện nay, cơ sở hạ tầng khu vực nông thôn, miền núi còn khó khăn nên việc triển khai các giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt còn hạn chế. Tuy nhiên, với các thí điểm phát triển dịch vụ thanh toán thông qua điện thoại di động mà NHNN đang phối hợp triển khai đã mang lại hiệu quả và sự thuận lợi trong thanh toán của người dân. Ví dụ, NHNN đã chấp thuận Viettel triển khai phát triển dịch vụ ví điện tử, thanh toán qua điện thoại di động giúp người dân có điều kiện sử dụng dịch vụ thanh toán hiện đại. Đây là loại hình thanh toán thuận tiện, an toàn và chi phí thấp.

Phó Thống đốc cũng khẳng định, tiền mặt vẫn có vị trí quan trọng trong giao dịch kinh tế, nhưng Nhà nước, NH đã và đang phát triển nhiều phương tiện thanh toán khác nhau đem lại sự thuận tiện, hiệu quả cho người dân. Nếu trước đây tỷ lệ tiền mặt chiếm tới 80%, còn trên tài khoản khoảng 20%, thì đến nay tỷ lệ tiền mặt chỉ chiếm 12-13% tổng phương tiện thanh toán.

Với những phân tích trên cho thấy, Nghị định sửa đổi, bổ sung lần này đã giải quyết được những khó khăn của Nghị định 101 trước đây đó là chưa nêu rõ các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt và những phát sinh trong thực tế về tiền ảo, tiền điện tử. Dự thảo Nghị định này là tiền đề hết sức quan trọng trong công tác quản lý của các cơ quan Nhà nước, cũng như việc thực thi của các đối tượng bị điều chỉnh sẽ không gặp khó khăn khi triển khai thực hiện trong thực tế.