DIỄN BIẾN LẠM PHÁT NĂM 2013 VÀ NHẬN ĐỊNH XU HƯỚNG LẠM PHÁT TRONG NĂM 2014

Trong năm 2013, quán triệt tinh thần Nghị quyết 01/NQ-CP và Nghị quyết 02/NQ-CP của Chính phủ, các chính sách phát triển kinh tế đã được các cơ quan quản lý triển khai thực hiện đồng bộ từ Trung ương xuống địa phương. Nhờ đó, công tác kiểm soát lạm phát trong năm 2013 đã đạt mục tiêu đề ra, khi chỉ số giá tiêu dùng CPI cả nước chỉ tăng 6,04%, thấp hơn năm 2012 (6,81%). Đây cũng là mức lạm phát thấp nhất trong vòng 10 năm trở lại đây. Như vậy, diễn biến lạm phát của Việt Nam trong 2 năm gần đây đã thoát khỏi quy luật “2 năm cao, 1 năm thấp” (năm 2007 và 2008 lạm phát tăng cao ở mức lần lượt là 12,63% và 19,89%, năm 2009 tăng thấp 6,52%; năm 2010-2011 tăng trở lại 11,75% và 18,13%). Việc lạm phát được duy trì ổn định ở mức thấp trong hai năm liên tiếp sẽ tạo tiền đề thuận lợi cho công cuộc tái cấu trúc nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Tương tự năm trước, nhân tố chi phí đẩy tiếp tục là nhân tố chính chi phối diễn biến lạm phát trong năm 2013. Tuy vậy, một điểm khác biệt là áp lực lạm phát từ phía nhóm hàng lương thực thực phẩm (LTTP) đã bắt đầu xuất hiện, trong khi đó, áp lực từ nhóm hàng phi LTTP lại đang có xu hướng giảm so với năm trước. Cụ thể, chỉ số CPI nhóm LTTP trong năm 2013 đã bắt đầu có dấu hiệu tăng trở lại từ tháng 7, với tốc độ tăng CPI cao dần qua các tháng, lần lượt ở mức 0,1%; 0,54%, 0,65% và 0,86% so với tháng trước. Trong 2 tháng cuối năm, nhóm hàng LTTP vẫn tiếp tục tăng nhẹ 0,62% và 0,49%. Do vậy, tính đến hết năm 2013, CPI nhóm hàng LTTP đã tăng 5,08%, cao hơn nhiều so với năm trước (1,01%), qua đó đóng góp 2,03% vào mức tăng CPI chung (6,04%), và trở thành nhóm hàng có đóng góp nhiều nhất vào mức tăng CPI.

Diễn biến CPI LTTP và phi LTTP

Nguồn: Tổng cục thống kê

Trái lại, CPI nhóm hàng phi LTTP đang có xu hướng tăng chậm lại trong năm 2013. Cụ thể, tính đến hết năm 2013, CPI nhóm hàng phi LTTP chỉ tăng 6,47%, thấp hơn nhiều so với năm trước (11,9%). Trong đó, đóng góp nhiều nhất vào diễn biến CPI nhóm hàng phi LTTP là các nhóm hàng thuốc và dịch vụ y tế, giáo dục, giao thông, nhà ở và vật liệu xây dựng:

+ CPI Nhóm “thuốc và dịch vụ y tế” tiếp tục tăng cao trong năm 2013, với mức tăng mạnh nhất được ghi nhận trong các tháng 1 (7,4%), tháng 4 (3,62%), tháng 5 (1,58%), tháng 8 (4,1%). Tuy vậy, kể từ tháng 9, CPI nhóm thuốc và dịch vụ y tế chỉ tăng rất chậm (mức tăng CPI chỉ từ 0,04%-0,1%). Do vậy, tính chung cả năm 2013, nhóm “thuốc và dịch vụ y tế” đã đóng góp 1,06% vào mức tăng CPI chung (6,04%), là nhóm hàng có đóng góp lớn thứ 2 vào chỉ số CPI chung.

+ CPI nhóm “giao thông” trong năm 2013 đã tăng mạnh trong một số thời điểm. Trong đó, mức tăng mạnh nhất trong năm được ghi nhận trong 2 tháng đầu quý III (1,34% và 1,11%). Nguyên nhân là do đợt điều chỉnh tăng mạnh giá xăng thêm 460đ/l vào ngày 17/7/2013 đã khiến giá xăng cao kỷ lục. Tuy nhiên, bước sang tháng 9, nhóm hàng giao thông đã quay đầu giảm giá, và xu hướng giảm giá này được duy trì cho tới cuối năm, với mức giảm từ -0,17% tới -0,54%. Tính chung cả năm 2013, nhóm giao thông đã tăng 2,6% và đóng góp 0,23% vào mức tăng CPI chung (6,04%).

+ CPI Nhóm “giáo dục” duy trì ổn định trong 2 quý đầu năm, tăng nhẹ trong tháng 7 và tháng 8, với mức tăng lần lượt là 0,1% và 0,9%, trước khi tăng mạnh trong tháng 9 (9,38%) do yếu tố thời vụ. Đây là hiện tượng không bất ngờ vì tháng 9 là thời điểm bắt đầu năm học mới, nhu cầu tiêu dùng cho đồ dùng học tập tăng cao, đồng thời, các tỉnh, thành phố tiếp tục điều chỉnh tăng giá dịch vụ giáo dục theo lộ trình. Do đó, đà tăng giá của nhóm hàng “giáo dục” đã nhanh chóng kết thúc khi bước sang tháng 10 và 11, nhóm giáo dục chỉ tăng nhẹ 0,53% và 0,1%. Trong tháng 12, nhóm giáo dục gần như không tăng giá khi CPI nhóm hàng này chỉ tăng 0,02%. Tính chung cả năm, nhóm “giáo dục” đã tăng 11,71% và đóng góp 0,67% vào mức tăng CPI chung (5,5%).

+ CPI nhóm “Nhà ở và vật liệu xây dựng“ trong nửa đầu năm 2013 nhìn chung tăng rất chậm, trong đó có 2 tháng liên tiếp có mức tăng trưởng âm là tháng 4 và tháng 5 với mức tăng lần lượt là -0,44% và -0,53%. Tuy vậy, kể từ tháng 7, CPI nhóm hàng này bắt đầu tăng nhanh hơn, và xu hướng này được duy trì cho tới cuối năm,với mức tăng từ 0,4% đến 2,3%. Trong đó, mức tăng cao nhất trong năm được ghi nhận là vào tháng 12, với mức tăng 2,3%. Do vậy, tính đến hết năm, CPI nhóm “Nhà ở và vật liệu xây dựng“ đã tăng 5,49% và đóng góp 0,55% vào mức tăng CPI chung (6,44%)

 

Diễn biến giá một số nhóm hàng Tỷ trọng đóng góp của các nhóm hàng

Nguồn: Tổng cục thống kê

Lạm phát năm 2013 dưới góc độ tổng cầu-tiền tệ

Trong năm 2013, mặc dù Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 02/NQ-CP về một số giải pháp tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh, hỗ trợ thị trường, giải quyết nợ xấu, trong đó đã đề ra nhiều chính sách hỗ trợ tổng cầu (kích thích đầu tư, tăng cường xuất khẩu …) nhưng nhìn chung, các chính sách trên vẫn chưa phát huy được hiệu quả. Tổng cầu trong năm 2013 nhìn chung vẫn chưa có sự phục hồi mạnh mẽ, khi 2 cấu phần quan trọng nhất của tổng cầu là đầu tư và tiêu dùng vẫn chưa có được sự chuyển biến đáng kể. Cụ thể, trong năm 2013, tỷ lệ vốn đầu tư xã hội/GDP vẫn tiếp tục đà suy giảm, từ mức 36,4% năm 2011 xuống còn 33,5% năm 2012 và 30% trong năm 2013. Đây cũng là một tỷ trọng tương đối thấp so với giai đoạn 2010 trở về trước (tỷ lệ vốn đầu tư toàn xã hội luôn chiếm trên 40% GDP). Bên cạnh đó, chỉ số doanh thu hàng hóa bán lẻ và dịch vụ tiêu dùng trong năm 2013 cũng tăng khá chậm. Tính đến hết tháng 12, tổng mức hàng hóa bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước tính chỉ tăng 12,6% so với cùng kỳ năm trước, nếu loại trừ yếu tố giá thì tăng 5,6%, thấp hơn nhiều so với mức tăng tương ứng là 16,4% và 6,4% của cùng kỳ năm 2012. Đây là mức tăng chậm nhất kể từ năm 2005 trở lại đây và điều này chứng tỏ sức cầu nội địa đang rất yếu kém.

Tỷ lệ vốn đầu tư toàn XH/GDP

Doanh thu bán lẻ hàng hóa

 

Bên cạnh sự suy giảm của tổng cầu, việc hiệu quả sử dụng vốn trong năm 2013 đã có sự cải thiện khi chỉ số ICOR giảm từ mức 6 trong năm 2012 xuống mức 5 trong năm 2013, qua đó đã góp phần làm giảm áp lực từ tổng cầu lên lạm phát và giúp duy trì lạm phát ở mức thấp trong năm 2013.

Hệ số ICOR giai đoạn 2006 – Q3/2013

Nguồn: Viện Chiến lược tính trên số liệu Tổng cục thống kê

Bên cạnh đó, với việc chính sách tiền tệ trong năm 2013 vẫn tiếp tục kiên định với mục tiêu kiểm soát lạm phát, đồng thời hỗ trợ khu vực sản xuất trong nền kinh tế, NHNN đã chủ động thực hiện các giải pháp điều hành phù hợp, trong đó các kênh cung ứng tiền tệ được điều hành linh hoạt, thận trọng bám sát diễn biến thị trường, và được phối hợp chặt chẽ với kênh lãi suất, qua đó giúp cải thiện tích cực tình trạng thanh khoản của hệ thống, giảm áp lực lạm phát. Nhờ đó, các diễn biến tiền tệ trong nền kinh tế đã ổn định rõ rệt, không tạo áp lực làm tăng lạm phát nhưng vẫn hỗ trợ tích cực cho khu vực sản xuất trong nền kinh tế. Cụ thể, trong năm 2013, diễn biến tổng phương tiện thanh toán và tín dụng mặc dù duy trì xu hướng tăng nhưng nhìn chung vẫn thấp hơn so với các năm trước. Do vậy, diễn biến tăng trưởng cung tiền (M2) trong năm 2013 đã không tạo áp lực cho lạm phát, tính gắn kết giữa nhân tố tiền tệ (cung tiền) lên lạm phát cũng không còn chặt chẽ. Kết quả mô hình phân tích các nhân tố tác động tới lạm phát1 cho thấy tăng trưởng tổng phương tiện thanh toán M2 có tác động lên CPI với độ trễ khoảng 6-9 tháng. Tuy nhiên, quan sát diễn biến thực tế cho thấy, mặc dù M2, tín dụng có tốc độ tăng trưởng bình quân hàng tháng khá cao vào nửa cuối năm 2012 và nửa đầu năm 2013 lần lượt là 2,22% và 1,43% nhưng song diễn biến lạm phát trong nửa đầu năm 2013 lại tăng khá chậm, thậm chí có 2 tháng giảm. Bên cạnh đó, diễn biến lạm phát 6 tháng cuối năm 2013 dù chịu tác động từ diễn biến tổng phương tiện thanh toán trong nửa cuối năm 2012 và một phần nửa đầu năm 2013 nhưng tác động này là không rõ ràng, khi chỉ số giá tiêu dùng CPI chỉ tăng mạnh trong tháng 8 và tháng 9 do nhân tố chi phí đẩy (điều chỉnh giá dịch vụ y tế và giáo dục).

Mối quan hệ giữa M2-tín dụng và CPI

Nguồn: NHNN

Nhận định xu hướng lạm phát năm 2014

Kết thúc năm 2013, mục tiêu lạm phát đã được hoàn thành, với việc chỉ số giá tiêu dùng CPI chỉ tăng 6,04%, thấp hơn năm trước (6,81%). Tiếp đà thuận lợi đó, bước sang năm 2014, dự báo các yếu tố tác động lên lạm phát vẫn sẽ có những diễn biến tích cực và hỗ trợ cho công tác kiếm soát lạm phát trong năm tới.

Nhận định xu hướng của các nhân tố tác động lên lạm phát trong năm 2014 + Giá hàng hóa thế giới, bao gồm cả dầu lửa được dự báo sẽ tiếp tục xu hướng giảm2 + Giá các mặt hàng thiết yếu do Nhà nước quản lý sẽ tiếp tục được điều chỉnh theo lộ trình phù hợp với các mục tiêu kinh tế vĩ mô. + CSTT trong năm 2014 sẽ tiếp tục được NHNN điều hành theo hướng chủ động và linh hoạt nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế ở mức hợp lý + Tổng cầu dự kiến sẽ tiếp tục phục hồi trong năm 2014 song áp lực lạm phát từ tổng cầu tiếp tục được kiểm soát chặt chẽ, trong đó, một số chỉ tiêu vĩ mô hỗ trợ cho tổng cầu được dự báo điều chỉnh tăng lên, tuy nhiên, các mức tăng trưởng dự kiến không cao hơn nhiều so với năm 20133. + Năng suất lao động và hiệu quả sử dụng vốn sẽ tiếp tục được cải thiện thông qua việc đẩy mạnh thực hiện chương trình tái cơ cấu tổng thể nền kinh tế, qua đó hỗ trợ tích cực cho công tác kiểm soát lạm phát trong năm 2014.

 

Chính vì vậy, phần lớn các tổ chức nghiên cứu trong nước và quốc tế đều đưa ra những dự báo lạc quan cho lạm phát trong năm tới. Nhìn chung, các dự báo đều thống nhất rằng lạm phát của năm 2014 sẽ cao hơn năm 2013 nhưng sẽ vẫn trong tầm kiểm soát và xoay quanh mốc 7% - 8,2%.

Dự báo lạm phát năm 2014 của một số tổ chức quốc tế + Trong báo cáo mới nhất về các nền kinh tế mới nổi ở Châu Á (tháng 12/2013), ANZ dự báo kinh tế vĩ mô Việt Nam 2014 tiếp tục diễn biến ổn định với lạm phát dự báo ở mức 7.5% - 8%. Mức lạm phát này tuy cao hơn năm 2013 nhưng là phù hợp trong bối cảnh nền kinh tế phải đẩy mạnh đầu tư công và gia tăng nhập khẩu khi tổng cầu phục hồi. + Cùng quan điểm về triển vọng lạm phát thấp trong năm 2014, trong một báo cáo khác, Ngân hàng phát triển Châu Á ADB cũng hạ dự báo lạm phát của Việt Nam năm 2014 từ mức 8,2% xuống mức 7,2%. + Cũng khá tương đồng với nhận định từ các tổ chức quốc tế, hầu hết nhận định từ các tổ chức, doanh nghiệp trong nước như Ủy ban giám sát quốc gia, Trung tâm nghiên cứu BIDV,... cũng đều thống nhất ở nhận định lạm phát năm 2014 sẽ cao hơn so với năm 2013 nhưng sẽ vẫn ở trong tầm kiểm soát dưới một con số và đạt mục tiêu Chính phủ đề ra

 

 

ThS. Nguyễn Thu Trang

ThS. Nguyễn Thị Minh Ngọc

Nguyễn Đình Trung