Trước hết, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) trân trọng cảm ơn Đại biểu Quốc hội Trần Văn Tấn, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tiền Giang đã quan tâm, ủng hộ và đánh giá tích cực đối với những nỗ lực hoạt động của ngành Ngân hàng trong thời gian vừa qua.
Về ý kiến chất vấn của Đại biểu Quốc hội nêu tại văn bản số 156/PC-CVKH8 ngày 19/11/2014 của Văn phòng Quốc hội liên quan đến sai phạm trong ngành Ngân hàng, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước có ý kiến trả lời như sau:
Trong thời gian qua, hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) đã có sự phát triển nhanh về quy mô, đa dạng về hoạt động nghiệp vụ. Bên cạnh những mặt tích cực góp phần quan trọng vào quá trình phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, tình hình tham nhũng, vi phạm pháp luật trong lĩnh vực ngân hàng cũng có những diễn biến với tính chất ngày càng tinh vi, phức tạp. Trước tình hình đó, Ban Cán sự Đảng NHNN, Ban lãnh đạo NHNN đã quan tâm, chỉ đạo, đẩy mạnh công tác thanh tra, giám sát, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tội phạm, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng phát hiện và xử lý kịp thời, nghiêm minh các sai phạm.
Một số nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các vụ việc tham nhũng, sai phạm trong ngành Ngân hàng:
- Kinh doanh tiền tệ, ngân hàng là lĩnh vực nhạy cảm, hấp dẫn đối với các loại tội phạm, cám dỗ với một bộ phận cán bộ ngân hàng thoái hóa biến chất, lợi dụng chức vụ, quyền hạn tham ô, tham nhũng, biển thủ công quỹ, vi phạm pháp luật gây hậu quả nghiêm trọng cho TCTD.
- Do thời kỳ trước năm 2011, các TCTD chạy theo mục tiêu lợi nhuận, tăng trưởng nóng, đầu tư lớn vào các lĩnh vực rủi ro như bất động sản, đầu tư tài chính, vi phạm các tiêu chuẩn, điều kiện cấp tín dụng và các quy định an toàn hoạt động ngân hàng.
- Hoạt động ngân hàng phát triển nhanh, đa dạng và phức tạp trong bối cảnh hội nhập quốc tế và hiện đại hóa công nghệ, tình hình tham nhũng và tội phạm ngày càng tinh vi, phức tạp trong khi đó việc xây dựng, hoàn thiện thể chế pháp luật, cơ chế, chính sách quản lý còn chưa theo kịp với yêu cầu thực tiễn quản lý hoạt động tiền tệ, ngân hàng. Công tác thanh tra, giám sát còn nhiều bất cập, hạn chế.
- Một bộ phận cán bộ ngân hàng suy thoái về đạo đức nghề nghiệp và vi phạm quy định của pháp luật, thậm chí câu kết với các đối tượng bên ngoài để phạm tội. Công tác giáo dục chính trị tư tưởng, quản lý cán bộ có nơi có lúc còn làm chưa tốt dẫn đến sai phạm. Tại một số đơn vị ngân hàng, cán bộ lãnh đạo chưa thực sự quan tâm và triển khai quyết liệt những biện pháp phòng, chống tham nhũng, tội phạm một cách có hiệu quả.
- Hệ thống quản trị, kiểm soát, kiểm toán nội bộ của một số TCTD còn yếu, dẫn đến sơ hở trong quản lý, điều hành, chưa phòng ngừa, ngăn chặn kịp thời, chậm hoặc không phát hiện được các hành vi vi phạm, tiêu cực, tham nhũng. Một số TCTD hoạt động thiếu công khai, minh bạch hoặc bị thao túng, chi phối bởi các cổ đông lớn, đặc biệt là trong việc cho vay, đầu tư tài chính phục vụ cho các công ty con của cổ đông lớn hoặc đáp ứng cho lợi ích riêng của cổ đông lớn và người có liên quan. Các khoản cho vay, đầu tư đối với cổ đông lớn và người có liên quan thường rất lớn (vượt giới hạn an toàn) và rủi ro cao cho TCTD. Những sai phạm xảy ra ở một số TCTD còn do hội đồng quản trị, hội đồng thành viên, lãnh đạo của TCTD buông lỏng quản lý, các chính sách, quy định quản lý, kiểm soát nội bộ, các quy trình, thủ tục nghiệp vụ ngân hàng có nhiều bất cập, sơ hở, đặc biệt là trong các hoạt động cấp tín dụng, thẩm định cho vay, đầu tư tài chính, thanh toán, chuyển tiền,... Phương tiện chống lại tội phạm tấn công từ ngoài vào của các ngân hàng còn hạn chế do hệ thống công nghệ, năng lực quản trị rủi ro và trình độ cán bộ của một số TCTD hiện nay còn nhiều bất cập, trong khi đó các loại tội phạm mới, nhất là tội phạm công nghệ cao chưa được cảnh báo kịp thời.
Như vậy, có thể thấy, trách nhiệm của việc xảy ra các vụ việc tham nhũng, tội phạm trong ngành Ngân hàng trước hết thuộc về cá nhân, tập thể sai phạm, người đứng đầu tổ chức, đơn vị nơi xảy ra vụ việc sai phạm và cũng là trách nhiệm của lãnh đạo NHNN. Đối với những cá nhân có sai phạm trong ngành Ngân hàng, NHNN đã xử lý và yêu cầu các TCTD có biện pháp xử lý nghiêm minh theo đúng pháp luật. Những vụ việc có dấu hiệu hình sự được NHNN kịp thời chuyển hồ sơ sang Cơ quan công an để xử lý theo quy định pháp luật. Việc xử lý các vụ việc vi phạm là tuân thủ nguyên tắc bảo đảm thu hồi tối đa tài sản cho TCTD, Nhà nước và nhân dân. NHNN thường xuyên kiểm điểm, rút kinh nghiệm từ những vụ việc đã xảy ra, đề xuất việc hoàn thiện cơ chế, chính sách để có những biện pháp hiệu quả và kịp thời hơn nữa trong phát hiện, đấu tranh phòng, chống tham nhũng và tội phạm ngành Ngân hàng.
Trước những diễn biến phức tạp của loại hình tội phạm, vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng, từ năm 2012, NHNN đã triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp để kiên quyết đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tội phạm, vi phạm pháp luật, bao gồm: (i) Rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các quy định về hoạt động ngân hàng, đặc biệt là các quy định an toàn để hạn chế các sơ hở, bất cập về cơ chế, chính sách; (ii) Đổi mới và tăng cường công tác thanh tra, giám sát ngân hàng để phát hiện và xử lý các vi phạm; (iii) Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng, nhất là Bộ Công an trong công tác đấu tranh, phòng, chống tham nhũng, tội phạm; (iv) Triển khai quyết liệt Đề án cơ cấu lại hệ thống các TCTD giai đoạn 2011-2015 đã được Bộ Chính trị, Chính phủ phê duyệt; (v) Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tiền tệ, ngân hàng và chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và ngành ngân hàng đối với công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tội phạm; Tích cực bồi dưỡng, nâng cao trình độ nghiệp vụ và tư tưởng chính trị, đạo đức nghề nghiệp cho cán bộ ngân hàng.
Nhờ triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp trên, sự vào cuộc của Bộ Công an và các cơ quan chức năng, nhiều vụ việc tham nhũng, tội phạm trong ngành Ngân hàng được phát hiện và xử lý nghiêm minh, điển hình như các vụ việc xảy ra tại Công ty tài chính II - Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, Ngân hàng thương mại cổ phần Xây dựng Việt Nam, Ngân hàng thương mại cổ phần Đại Dương... đã thực sự có tác dụng trong việc răn đe, từng bước làm trong sạch hệ thống ngân hàng và lập lại trật tự, kỷ cương trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng trong 03 năm qua.
Giải pháp của NHNN trong thời gian tới để hạn chế, khắc phục tình trạng tham nhũng, tội phạm trong ngành ngân hàng:
- Tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng, các quy định an toàn hoạt động ngân hàng, quy định về quản trị, điều hành của TCTD, quy định về công khai, minh bạch... phù hợp với thông lệ, chuẩn mực quốc tế và thực tiễn Việt Nam.
- Tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động tiền tệ, ngân hàng, bao gồm việc xây dựng, thực thi pháp luật, điều hành chính sách và các vấn đề tài chính, hoạt động, quản trị của các TCTD.
- Đổi mới mạnh mẽ công tác thanh tra, giám sát theo hướng thanh tra, giám sát toàn bộ pháp nhân TCTD, kết hợp thanh tra, giám sát tuân thủ với thanh tra, giám sát trên cơ sở rủi ro nhằm phát hiện và cảnh báo kịp thời sai phạm, rủi ro, tham nhũng và tiêu cực trong hoạt động ngân hàng. Đẩy mạnh việc thanh tra, kiểm tra trách nhiệm của người đứng đầu trong việc thực hiện các quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và tội phạm. Tập trung thanh tra những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, dễ phát sinh sai phạm, tiêu cực, tham nhũng.
- Triển khai quyết liệt Đề án cơ cấu lại hệ thống các TCTD gắn với xử lý các sai phạm. Kiên quyết xử lý vấn đề sở hữu chéo, lợi ích nhóm trong các TCTD cổ phần theo lộ trình thích hợp. Thanh tra, giám sát chặt chẽ việc tuân thủ quy định giới hạn sở hữu cổ phần. Trường hợp cần thiết, phối hợp với cơ quan điều tra nhằm xác minh các trường hợp vi phạm pháp luật để có biện pháp xử lý phù hợp; phối hợp với Bộ Tài chính theo dõi, kiểm tra, giám sát chặt chẽ các giao dịch sở hữu chéo, đầu tư chéo giữa các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm.
- Chỉ đạo các TCTD đẩy mạnh việc nâng cao năng lực quản trị, điều hành và phát triển các hệ thống quản trị rủi ro, công nghệ thông tin; tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác tự kiểm tra, kiểm soát nội bộ trong từng TCTD, đặc biệt tăng cường vai trò lãnh đạo và trách nhiệm của người đứng đầu các tổ chức, đơn vị; chủ động đề cao cảnh giác, phòng, chống tham nhũng, vi phạm pháp luật trong đơn vị; kịp thời rà soát, hoàn thiện các quy định, chính sách quản lý nội bộ, quy trình nghiệp vụ.
- Nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban chỉ đạo, Tiểu ban chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, tội phạm trong ngành Ngân hàng và tại từng TCTD để phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi tiêu cực, tham nhũng và tội phạm trong lĩnh vực ngân hàng.
- Đẩy mạnh hoạt động phòng, chống rửa tiền và hợp tác quốc tế về phòng, chống rửa tiền, tội phạm và tham nhũng; tăng cường phối hợp giữa NHNN với các cơ quan chức năng trong việc phòng, chống rửa tiền; hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố nhằm phát hiện, ngăn chặn các hành vi tham nhũng, tội phạm của các đối tượng trong nước và quốc tế.
- Tăng cường hơn nữa sự phối hợp công tác, chia sẻ thông tin giữa NHNN và các cơ quan bảo vệ pháp luật, cơ quan chức năng trong quá trình quản lý, thanh tra, giám sát và xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật đối với các hành vi sai phạm, tham nhũng của các tập thể và cá nhân.
- Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật trong ngành Ngân hàng và đào tạo, nâng cao trình độ nghiệp vụ, ý thức trách nhiệm, tư tưởng chính trị và đạo đức nghề nghiệp của cán bộ ngân hàng.
Trên đây là ý kiến trả lời của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về nội dung chất vấn của Đại biểu Quốc hội Trần Văn Tấn. Trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, ủng hộ hơn nữa của Đại biểu đối với hoạt động của ngành Ngân hàng.