Tại cuộc họp vào ngày 19/5/2012, tại trại David gần thủ đô Washington, các nhà lãnh đạo G8 đã kêu gọi EU xem xét lại nguyên tắc tài khóa theo hướng quan tâm hơn đến tăng trưởng kinh tế và giảm thất nghiệp, đồng thời bày tỏ quan điểm ủng hộ Hy Lạp ở lại khu vực euro và EU.
Bất chấp các nỗ lực nêu trên, dư luận ngày càng nghiêng về khả năng Hy Lạp rời khu vực euro, không chỉ vì bế tắc chính trị mà việc Hy Lạp rời khu vực này dường như chỉ gây rối loạn tạm thời cho châu Âu và kinh tế toàn cầu, và các nước châu Âu còn lại sẽ được bảo vệ bằng Quỹ bình ổn tài chính châu Âu.
Trên thực tế, Hy Lạp tiếp tục là chủ đề nóng khi nước này đã không thể thành lập được một chính phủ liên minh sau hai cuộc bầu cử vừa qua giữa lúc đất nước đang ngập trong nợ nần, điều này đang gây rủi ro cho gói cứu trợ dành cho Hy Lạp, thậm chí có thể dẫn tới khả năng vỡ nợ và nước này phải ra khỏi khu vực đồng tiền chung. Đối với các nước thành viên euro, việc Hy Lạp rút khỏi khu vực đồng tiền chung sẽ giúp họ trút bỏ được một gánh nặng, nhưng nó có thể sẽ gây ra những chấn động về kinh tế và chính trị, làm trầm trọng thêm tình hình tại các nước thành viên như Italia và Tây Ban Nha, sau khi Hãng xếp hạng đầu tư Moody’s hạ mức xếp hạng tín dụng của 16 ngân hàng Tây Ban Nha do nợ xấu gia tăng sau khi bong bóng bất động sản tan vỡ và một số chuyên gia lo ngại quốc gia này sẽ không đủ khả năng tự cứu các ngân hàng.
Vấn đề của Hy Lạp và Tây Ban Nha đang phức tạp quá mức, các nhà lãnh đạo khu vực euro đang phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng là phải giải quyết những mâu thuẫn hiển nhiên về đồng tiền chung và phải nhanh chóng hành động theo hướng tăng cường liên kết chính trị và tài khóa, cần các bước chính trị táo bạo theo hướng tập trung hóa hơn nữa quyền lực tại khu vực euro, song quá khó đối với các nhà chính trị. Dường như các nhà lãnh đạo tại các nước thành viên đang lúng túng trước những khó khăn kinh tế và đời sống trong nước, nên rất khó thống nhất tư tưởng và hành động để có thể giải cứu Hy Lạp một cách hiệu quả. Hơn nữa, việc thực thi các các giải pháp hỗ trợ Hy Lạp đang chững lại do phải chờ kết quả bầu cử vào ngày 17/6 tới. Trong khi đó, dù Hy Lạp có thành lập được một quốc hội thân châu Âu, thì hầu như các đảng phái trong chính phủ sẽ kêu gọi thảo luận lại điều khoản cứu trợ và xóa nợ, một điều không được các cử tri Đức và một số nước Bắc Âu chấp nhận.
Đa số tính toán đều cho rằng, duy trì Hy Lạp trong khu vực euro hay để ra đi đều gây những tổn thất nhất định kèm theo. Thủ tướng Angela Merkel đang thảo luận các chương trình kích thích kinh tế và tạo việc làm cho Hy Lạp, nhưng kể cả kế hoạch Marshall (chương trình tổng hợp phục hồi kinh tế) cũng không giúp Athens khỏi cạm bẫy nợ nần nếu không tái cơ cấu như đã cam kết.
Theo chuyên gia kinh tế Tilford, lối thoát cho Hy Lạp là phải kèm theo gói cải cách toàn diện, cả đối với EU, xây dựng bức tường lửa, chia sẻ nợ nần, bảo vệ ngân hàng và đổi mới ECB. Theo đó, ECB phải là người cho vay cuối cùng để chặn đứng tác động tiêu cực giữa nợ chính phủ và khu vực ngân hàng. Quĩ cứu trợ châu Âu phải bảo lãnh tất cả các kế hoạch bảo hiểm tiền gửi ngân hàng quốc gia, tạo lòng tin cho người gửi tiền và nhà đầu tư, nhất là tại Hy Lạp.
Hiện tại, các quan chức châu Âu đang cố gắng gửi thông điệp mạnh mẽ đến các cử tri Hy Lạp về hậu quả khi quốc gia này rời khu vực euro, làm cơ sở để các cử tri lựa chọn chính phủ mới và quyết định tương lai của quốc gia là có ở lại khu vực euro hay không. Như vậy, sẽ tránh được phần nào những rối loạn có thể xảy ra nếu Hy Lạp rời khu vực đồng tiền chung.
Trong bối cảnh khu vực euro đang bị suy thoái kinh tế trầm trọng và thất nghiệp gia tăng, cần phải có nguồn tài chính lớn mới có thể thúc đẩy tăng trưởng. Hơn nữa, các chính phủ còn lúng túng trong việc lựa chọn lĩnh vực ưu tiên đầu tư. Đây là giải pháp dài hạn, trong khi châu Âu đang rất cần tăng trưởng nhanh hơn nhiều so với khả năng thực tế.
So với một số nước khó khăn khác trong khu vực euro, Hy Lạp là điểm nóng và dường như không còn cách nào để thoát khỏi vũng lầy, việc có thêm các gói cứu trợ không giải quyết được vấn đề, không giúp nâng cao năng lực cạnh tranh do đồng tiền chung đã khiến Hy Lạp mất đi công cụ kỹ thuật là không thể tăng giảm lãi suất, nên không có khả năng kiểm soát lạm phát, không tự in tiền và đi vay bằng đồng tiền riêng, và hậu quả là bị vỡ nợ.
Trước những bế tắc tại Hy Lạp, cựu Thủ tướng Hy Lạp Lucas Papademos đã cảnh báo, không loại trừ khả năng quốc gia này rút khỏi khu vực euro, lần đầu tiên ông lên tiếng sau khi chuyển giao quyền điều hành đất nước cho chính phủ tạm quyền hồi tuần trước.
Tin đồn Hy Lạp có thể sẽ phải quay lại sử dụng đồng bản tệ drachma khiến người dân lo sợ và rút hết tiền gửi tại các ngân hàng, người dân càng tỏ ra hoảng loạn khi nghĩ đến cảnh tượng phải rời khỏi khu vực euro sau hai đợt bầu cử bất thành và Hy Lạp chưa có một chính phủ mới.
Trong khi chờ đợi kết quả bầu cử lại vào ngày 17/6 tới, một nhóm làm việc bao gồm các quan chức tài chính EU và ECB đã được thành lập để xây dựng đề án “Grexit - lối thoát của Hy Lạp” nhằm chuẩn bị các phương án khẩn cấp trong trường hợp phải để Hy Lạp rời khu vực đồng tiền chung, các nước trong khu vực euro chấp nhận những tổn thất lớn về tài chính trước mắt, nhưng có thể tránh được bất ổn trong dài hạn.
Quang Hải