Cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ- Israel với Iran từ cuối tháng 2/2026 đã nhanh chóng gây ra những biến động mạnh trên thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu. Giá dầu và khí đốt tăng đáng kể do lo ngại gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông, đặc biệt khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược của thế giới – bị đình trệ. Sự gia tăng nhanh của giá năng lượng đã làm dấy lên lo ngại về một cú sốc lạm phát mới trong bối cảnh nhiều nền kinh tế lớn vừa trải qua giai đoạn lạm phát cao kéo dài.
Giá năng lượng tăng và nguy cơ lạm phát quay trở lại
Sự leo thang của chiến sự đã khiến thị trường tài chính toàn cầu biến động mạnh, làm gia tăng bất định đối với triển vọng tăng trưởng và lạm phát, đặc biệt nếu giá năng lượng tiếp tục tăng mạnh trong thời gian dài.
Trong bối cảnh đó, các nhà đầu tư và giới phân tích đang đặc biệt quan tâm đến cách các ngân hàng trung ương lớn điều chỉnh chính sách tiền tệ trước cú sốc địa chính trị mới. Một trong những kênh tác động trực tiếp nhất của cuộc chiến Mỹ – Iran đối với chính sách tiền tệ là thông qua giá năng lượng. Khi nguồn cung dầu và khí đốt có nguy cơ gián đoạn, chi phí năng lượng tăng sẽ nhanh chóng lan sang chi phí sản xuất, vận tải và giá tiêu dùng.
Các dữ liệu gần đây cho thấy áp lực lạm phát đã bắt đầu xuất hiện tại châu Âu. Theo số liệu của Eurostat được Reuters dẫn lại, lạm phát khu vực đồng euro trong tháng 2/2026 đã tăng lên 1,9% so với 1,7% của tháng trước, cao hơn dự báo của thị trường. Các nhà kinh tế cho rằng giá dầu và khí đốt tăng do xung đột Trung Đông có thể nhanh chóng tác động tới giá tiêu dùng trong những tháng tới.
Phân tích của S&P Global Market Intelligence cho thấy giá năng lượng tăng, đồng euro suy yếu và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng đều có thể gây áp lực lạm phát trong khu vực nếu chiến sự kéo dài.
Chiến tranh làm mờ triển vọng chính sách tiền tệ
Các quan chức Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cảnh báo, chiến tranh Trung Đông có thể tạo ra một cú sốc cung mới đối với nền kinh tế khu vực. Kinh tế trưởng ECB Philip Lane cho biết một cuộc chiến kéo dài tại Trung Đông có thể làm lạm phát khu vực đồng euro tăng đáng kể và đồng thời làm suy yếu tăng trưởng kinh tế. Theo ông Lane, tác động của cuộc xung đột sẽ phụ thuộc vào phạm vi và thời gian kéo dài của chiến sự, đặc biệt nếu nguồn cung năng lượng bị gián đoạn nghiêm trọng.
Các mô hình phân tích của ECB cho thấy nếu một phần lớn nguồn cung dầu khí đi qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, giá dầu có thể tăng mạnh và làm lạm phát khu vực euro tăng thêm khoảng 0,8 điểm phần trăm, đồng thời kéo giảm tăng trưởng kinh tế khoảng 0,6 điểm phần trăm.
J.P. Morgan ước tính nếu giá dầu Brent (tính theo euro) tăng 10%, lạm phát toàn phần của khu vực có thể tăng khoảng 0,11 điểm phần trăm trong vòng ba tháng. Với mức tăng giá năng lượng trong tuần qua, lạm phát có thể tăng khoảng 0,2 điểm phần trăm nếu giá dầu giữ ở mức hiện tại. Tuy nhiên, do lạm phát khu vực đồng euro vẫn được dự báo dưới mục tiêu 2% trong giai đoạn 2026–2027, mức tăng này có thể chưa tạo áp lực ngay lập tức buộc ECB phải nâng lãi suất.
Nhiều quan chức ECB cũng cho rằng chính sách tiền tệ cần được điều hành một cách linh hoạt. Thành viên Hội đồng ECB Yannis Stournaras nhấn mạnh ngân hàng trung ương nên tránh phản ứng quá vội vàng trước cú sốc năng lượng, bởi tác động của chiến tranh vẫn còn rất khó dự đoán. Tương tự, thành viên ECB Martins Kazaks cho rằng việc giữ nguyên lãi suất trong giai đoạn hiện tại là phù hợp khi tác động kinh tế của cuộc xung đột vẫn chưa rõ ràng.
Đối với Mỹ, dù nền kinh tế ít phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng hơn so với châu Âu, cú sốc giá dầu vẫn có thể tác động đến lạm phát và triển vọng điều hành chính sách tiền tệ. Chủ tịch Fed Minneapolis Neel Kashkari nhận định, xung đột tại Trung Đông đã làm “mờ đi triển vọng chính sách tiền tệ”, bởi chưa rõ mức độ tác động của giá năng lượng và bất ổn địa chính trị đối với lạm phát và tăng trưởng kinh tế.
Trên thị trường tài chính, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ và châu Âu đã tăng khi nhà đầu tư giảm bớt kỳ vọng về việc cắt giảm lãi suất trong năm 2026. Theo Reuters, nỗi lo lạm phát do giá dầu tăng đã khiến thị trường điều chỉnh lại các dự báo về lộ trình nới lỏng chính sách tiền tệ toàn cầu.
Điều này cho thấy cú sốc địa chính trị có thể nhanh chóng làm thay đổi cách thị trường định giá triển vọng chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn.
Kỳ vọng của thị trường và tương lai chính sách tiền tệ toàn cầu
Trong bối cảnh chiến tranh Trung Đông leo thang, biến động trên thị trường trái phiếu và tiền tệ đã gia tăng rõ rệt, phản ánh kỳ vọng của thị trường về chính sách tiền tệ trước khi các ngân hàng trung ương đưa ra quyết định chính thức.
Tại nhiều nền kinh tế phát triển, lợi suất trái phiếu tăng trở lại do nhà đầu tư lo ngại rằng giá năng lượng cao có thể khiến lạm phát duy trì ở mức cao hơn dự kiến. Đồng thời, các tài sản trú ẩn như USD và trái phiếu chính phủ Mỹ thu hút dòng vốn trong bối cảnh bất ổn địa chính trị gia tăng.
Sự thay đổi trong kỳ vọng của thị trường tài chính đang tạo thêm áp lực đối với các ngân hàng trung ương, khi họ phải cân nhắc giữa việc kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.
Nhìn chung, các nhà phân tích đánh giá, tác động của cuộc chiến Mỹ – Iran đối với chính sách tiền tệ toàn cầu sẽ phụ thuộc chủ yếu vào thời gian kéo dài và mức độ lan rộng của xung đột. Nếu chiến sự chỉ diễn ra trong thời gian ngắn và giá năng lượng sớm ổn định trở lại, các ngân hàng trung ương có thể tiếp tục lộ trình điều hành đã dự kiến trước đó. Tuy nhiên, nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài hoặc gián đoạn nguồn cung năng lượng trở nên nghiêm trọng hơn, quá trình nới lỏng chính sách tiền tệ toàn cầu có thể bị trì hoãn.
Trong kịch bản xấu hơn, khi chiến tranh kéo dài làm suy yếu tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong khi lạm phát vẫn ở mức cao, các ngân hàng trung ương có thể phải đối mặt với nguy cơ lạm phát đình đốn (stagflation) – một thách thức lớn đối với điều hành chính sách tiền tệ.
Như vậy, cuộc xung đột Mỹ – Iran đang tạo ra một nguồn bất định đáng kể đối với điều hành chính sách tiền tệ toàn cầu. Trong ngắn hạn, tác động chủ yếu đến từ sự gia tăng của giá năng lượng và sự thay đổi trong kỳ vọng lạm phát, khiến nhiều ngân hàng trung ương phải thận trọng hơn trong việc bắt đầu chu kỳ nới lỏng. Trong trung và dài hạn, nếu chiến sự kéo dài và gây ra những cú sốc năng lượng lớn hơn, các nhà hoạch định chính sách có thể buộc phải điều chỉnh chiến lược điều hành để cân bằng giữa mục tiêu kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.
Cuộc xung đột tại Trung Đông không chỉ là một sự kiện địa chính trị mà còn là một yếu tố quan trọng có thể định hình môi trường điều hành chính sách tiền tệ toàn cầu trong thời gian tới.
MN (theo Reuters, FT, NYP)