Vấn đề về ùn tắc giao thông tại các đô thị lớn ở nước ta hiện nay ngày càng trầm trọng đặc biệt là TP.Hồ Chí Minh và Hà Nội. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến việc tăng trưởng kinh tế và môi trường ở các đô thị này. Mặc dù hệ thống hạ tầng giao thông ở nước ta trong những năm qua được đầu tư nhiều, song lại chưa đáp ứng được nhu cầu lưu thông của các phương tiện, trong khi đó tai nạn giao thông và ùn tắc vẫn đang là vấn đề “nóng”. Để giải quyết vấn đề này cần thực hiện đồng bộ các giải pháp như quy hoạch đô thị, cơ sở hạ tầng và các giải pháp kỹ thuật nâng cao công tác điều hành quản lý giao thông. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào chống ùn tắc giao thông được xem là giải pháp tốt.
Việc đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng hiện đại: cầu đường, hệ thống tàu địên ngầm… phải mất thời gian dài, gắn với đó là phải quản lý và khai thác tốt. Đưa ứng dụng CNTT vào giao thông sẽ giúp điều tiết giao thông dễ dàng và khoa học hơn, từ đó giảm ùn tắc và tai nạn giao thông. Tuy nhiên để có được một hệ thống thông suốt, kết nối giao thông một cách đồng bộ thì cần thiết phải ứng dụng hệ thống giao thông thông minh (ITS). Như vậy mới có thể đánh giá được sự ùn tắc giao thông như thế nào? Sẽ phải quản lý ra sao? Kết nối giữa các phương thức vận tải như thế nào? Công nghệ thông tin phải đi đầu trong quản lý và điều hành giao thông, có như vậy thì các nhà lãnh đạo mới có thể đánh giá và dự báo chính xác về giao thông để từ đó tiến hành xây dựng cầu đường, quản lý đi lại khoa học hơn… Về mặt công nghệ ITS, tất cả đều đã sẵn sàng và được triển khai ở một số trạm thu phí đã được lắp đặt hệ thống thu phí không dừng và tự động giám sát xe. Giải pháp giao thông thông minh ITS có thể giúp các nhà quản lý dự báo cầu để tối đa hóa sức chứa, phương tiện giao thông và hạ tầng dựa trên dữ liệu thực và dữ liệu quá khứ được cung cấp hỗ trợ người tham gia giao thông trong dẫn đường và sử dụng phương tiện công cộng, tăng hiệu suất vận hành và giảm tải, đảm bảo an toàn khi tham gia giao thông. Trước mắt có thể lắp đặt hệ thống ITS để phân tích tín hiệu điều khiển đèn đường, cung cấp thông tin cho người dân qua radio, đài, biển báo…, giảm ùn tắc tại các trạm thu phí trên cả nước, đồng thời triển khai giám sát vi phạm giao thông… Công nghệ ITS còn có thời gian nhận dạng nhanh và nhận diện rõ các biển số xe để xử lý các lỗi vi phạm luật giao thông.
Năm 2012 diễn đàn cấp cao CNTT – TT Việt Nam được tổ chức, đây là cơ hội để chúng ta cùng tìm hiểu, chia sẻ tầm nhìn và nhận thức về CNTT, thảo luận về chiến lược và đưa ra những giải pháp lớn để thực hiện mục tiêu hiện đại hóa các lĩnh vực kinh tế, xã hội và quản lý của đất nước, trong đó có hệ thống hạ tầng bằng CNTT. Bản thân CNTT đã đạt được nhiều thành tích xuất sắc nhưng việc ứng dụng vào các ngành kinh tế, xã hội còn thấp. Bên cạnh đó, người đứng đầu các ngành, địa phương chưa đặt ra những nhiệm vụ, đầu bài về ứng dụng CNTT để tăng năng suất, một phần do họ chỉ được đào tạo theo chuyên ngành hẹp. Do đó chúng ta rất cần những người cán bộ vừa có chuyên môn, vừa có hiểu biết về CNTT.
Hiện nay các trạm thu phí tại cửa ngõ làm mất thời gian cho mỗi xe là 5 phút, phương tiện giao thông quá đông đảo và ngày càng gia tăng đã khiến cho tốc độ trung bình của các phương tiện giao thông chậm, cụ thể đối với xe 2 bánh là 10 km/h, xe 4 bánh là 8 km/h. Đến thời điểm này thì có khoảng 10% dân số sử dụng xe buýt, tuy nhiên với số lượng rất hạn chế, trong khi muốn người dân đi xe công cộng nhiều hơn và cảm thấy thuận tiện hơn thì phải tăng số lượng lên 3 lần hoặc hơn thế. Một vấn đề nhức nhối khác là ý thức giao thông của người dân rất kém. Trong đó riêng xe ngược chiều đã gây ra đến hơn 20% số vụ tai nạn, hơn 50% là do vượt đèn đỏ. Việc chuyển đổi giờ học giờ làm tại thành phố lớn tưởng chừng như hiệu quả, hợp lý và có thể giảm thiểu ùn tắc giao thông nhưng cũng chưa có sự thay đổi nhiều. Chúng ta đã tiến hành khảo sát và xây dựng, triển khai kênh cung cấp thông tin giao thông (ùn tắc, sự cố) qua các biển báo điện tử trên đường để người dân chủ động điều tiết giảm ùn tắc, nâng cao ý thức người dân bằng việc xây dựng hệ thống camera giám sát hỗ trợ việc phạt bằng cách phát hiện các phương tiện vi phạm tự động. Bên cạnh đó còn đề xuất sử dụng công nghệ nhận dạng RFID thu phí theo giờ, xử lý ùn tắc ở các cửa ngõ thành phố bằng việc hạn chế dừng đỗ khi đi qua trạm thu phí để giảm 60 lần từ 5 phút xuống còn 5 giây cho mỗi xe khi qua trạm thu phí bằng các giải pháp thu phí không cần dừng đỗ.
Bên cạnh giải pháp dài hạn đầu tư hạ tầng, Hà Nội là một trong những nơi vẫn đang tập trung thực hiện các giải pháp trước mắt, chủ yếu là tổ chức giao thông hợp lý. Những phương pháp ứng dụng CNTT trong giảm ùn tắc giao thông cũng là vấn đề mà Hà Nội quan tâm từ lâu. Đặc biệt thành phố rất muốn thực hiện việc thu phí tự động xe vào trung tâm nhằm giảm ùn tắc tại các nút giao thông cửa ngõ. Đưa vào thực hiện một số biện pháp giảm thiểu ùn tắc giao thông ví dụ như: thông tin cho người tham gia giao thông, cung cấp thông tin đến người sử dụng những thông tin về mạng lưới giao thông trong đó có các khả năng chọn tuyến và phương tiện. Quản lý khai thác giao thông: Điều hành chuyển động các xe, người tham gia giao thông và người đi bộ trong mạng lưới giao thông đường bộ liên quan đến quản lý và điều khiển giao thông thông qua việc sử dụng công nghệ ITS. Ngoài ra còn cung cấp khả năng kiểm tra và giải quyết các sự cố trong mạng lưới giao thông, ứng dụng và phát triển các chiến lược quản lý, điều khiển đáp ứng nhu cầu giao thông. Khai thác các dịch vụ vận tải công cộng và cung cấp các thông tin hoạt động cho người điều hành cũng như người sử dụng. Cung cấp các dịch vụ ứng cứu tai nạn. Thanh toán điện tử và đặt chỗ trong các dịch vụ liên quan đến giao thông. Lĩnh vực này liên quan đến các hoạt động cho phép thu các loại phí sử dụng dịch vụ và phương tiện giao thông thông qua hình thức trả tiền không bằng tiền mặt và không dừng. Về việc an toàn con người liên quan đến giao thông đường bộ. Kiểm tra các điều kiện thời tiết và môi trường. Quản lý và điều phối ứng cứu thảm họa. Về an ninh quốc gia, các hoạt động trực tiếp bảo vệ hay làm giảm thiểu đối với con người và tài sản do thảm họa thiên nhiên, biến động xã hội hay tấn công khủng bố.
Việc ứng dụng các công nghệ hiện đại về kỹ thuật điện tử và CNTT trong công tác điều hành và quản lý giao thông đô thị trong những năm gần đây đã có những bước tiến lớn trên thế giới cũng như ở Việt Nam, tuy nhiên để xây dựng một mô hình tiêu chuẩn cho Việt Nam hiện nay chưa được quan tâm đúng mức dẫn đến tình trạng thiếu đồng bộ trong một hệ thống, gây lãng phí tiền đầu tư và không đạt được hiệu quả trong sử dụng. Như vậy nước ta cần xây dựng và phát triển một bộ tiêu chuẩn chung của hệ thống ITS sao cho phù hợp với đặc thù giao thông Việt Nam .
Nguyễn Hằng
(cnth theo thnh)