Sau khi Cách mạng tháng 8 thành công, nước Việt nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, toàn dân ta lại phải bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ, gian khổ chống lại Thực dân Pháp (1945-1954). Trong hoàn cảnh chiến tranh và bị chia cắt, để thống nhất các khu vực tiền tệ dưới quyền quản lý của chính quyền cách mạng, cùng với việc cho phát hành những tờ bạc đầu tiên, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa còn cho đúc và phát hành loại tiền lưu niệm bằng vàng, gọi là “Đồng Việt vàng”.
Để củng cố thêm giá trị đồng tiền Việt Nam, ngày 8/7/1948, với Sắc lệnh số 199/SL, Bộ Tài chính đã cho đúc một loại tiền bằng vàng thật, đó là “Đồng Việt vàng”. Đồng Việt vàng là đơn vị tượng trưng cho đồng tiền độc lập của Việt Nam, có ý nghĩa làm đối trọng với đồng tiền của những nước lấy vàng làm bản vị. Ngay từ khi ra đời, cùng với vẻ đẹp thuần Việt và giá trị thật của nó đã gây được sự chú ý của giới tài chính khu vực thuộc địa Pháp, các nhà kinh doanh vàng và đặc biệt là giới sưu tầm các đồng tiền vàng lưu niệm. Mặc dù số lượng phát hành hạn chế, nhưng sự xuất hiện của đồng tiền này đã được đặc biệt chú ý bởi đây là việc làm của một Nhà nước thời chiến, có tiềm lực kinh tế- tài chính hạn hẹp, các điều kiện chế tác phần lớn là thủ công lại cho ra một đồng tiền khá tinh xảo.
Đồng tiền 20 Việt bằng vàng
Tuy trong thực tế, giao dịch tài chính của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới chỉ thông qua các khu vực tự do của vùng giải phóng bằng việc lưu hành các loại giấy bạc Việt Nam, nhưng với tình cảm giành cho chính quyền cách mạng, nhiều người dân, nhất là dân các vùng còn bị Thực dân Pháp tạm chiếm đã xem đây là cơ hội cất giấu và gìn giữ “Đồng Việt vàng”. Nhiều nhà buôn, nhà tư sản đã công khai tìm mua và giữ lại “Đồng Việt vàng” như các của quý khác. Mặc dù không có một số liệu thống kê chính thức, nhưng có thể thấy trong năm 1948, Bộ Tài chính đã cho đúc hàng loạt đồng vàng 10 Việt, 20 Việt, thậm chí 50 Việt. Những đồng Việt đó chưa có điều kiện “ra mắt” đông đảo nhân dân, vì tình hình trong nước lúc đó chưa ổn định và Chính phủ cũng chưa quy định mức kim lượng cho giấy bạc Việt Nam. Vì vậy, “Đồng Việt vàng” được dùng để tặng cho một số địa phương, nhất là Nam Bộ, để tượng trưng cho nền tài chính kháng chiến và tính thống nhất của tiền “Cụ Hồ”.
(Tài liệu tham khảo: Bản thảo“Lịch sử Ngân hàng Việt Nam 1945-2006” NHNN VN và Viện Kinh tế VN)
MT