Trước những diễn biến phức tạp khó lường của kinh tế thế giới, đặc biệt là khủng hoảng nợ công, nguy cơ rơi vào suy thoái kép cùng với những khó khăn của kinh tế trong nước chậm được khắc phục, sẽ ảnh hưởng lớn đến mục tiêu phát triển kinh tế năm 2012 của nước ta. Trong đó, để đạt được mục tiêu tăng trưởng và các chỉ tiêu về bội chi ngân sách nhà nước (NSNN) vẫn còn nhiều việc phải bàn.
Bội chi NSNN dưới 4,8% GDP có thành hiện thực?
Nhìn lại kết quả thu, chi NSNN năm 2011, theo công bố của Tổng cục Thống kê, tổng thu NSNN năm 2011 đạt khoảng 674,5 nghìn tỷ đồng, bằng 113,4% dự toán năm và tăng 20,6% so với năm 2010. Trong khi đó, tổng chi NSNN khoảng 796 nghìn tỷ đồng. Như vậy, bội chi NSNN bằng 4,9% GDP thấp hơn kế hoạch đề ra là 5,3%. Điều này sẽ tạo dư địa để 2012 Chính phủ phấn đấu tổng thu cân đối NSNN đạt 740,5 nghìn tỷ đồng, tổng chi NSNN là 903,1 nghìn tỷ đồng, giảm tỷ lệ bội chi NSNN còn 4,8% GDP. Các năm sau tiếp tục giảm dần để đến năm 2015, bội chi NSNN giảm xuống còn 4,5%.
Đánh giá về chỉ tiêu bội chi NSNN năm 2011 và mục tiêu năm 2012, PGS. TS Đinh Văn Nhã - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách quốc hội cho biết, Quốc hội đã tạm thời chấp thuận theo đề nghị của Chính phủ giao nhiệm vụ cho Chính phủ điều hành bội chi NSNN. Cùng với đó, với cách điều hành, quản lý NSNN chặt chẽ theo tinh thần Nghị quyết 11 của Chính phủ, trong đó tập trung quyết liệt vào cắt giảm đầu tư công, tiết kiệm các khoản chi thường xuyên… theo đúng nguyên tắc, đúng quy định thì bội chi NSNN 2012 có thể xuống dưới 4,8%, là 4,6% hoặc 4,7% GDP.
Tuy nhiên, vẫn còn lo ngại về bội chi NSNN trong năm 2012 bởi trên thực tế, năm 2011, mặc dù Nghị quyết số 11 của Chính phủ tập trung vào việc cắt giảm chi tiêu công, tiết kiệm thêm 10% chi thường xuyên nhưng tổng số chi NSNN vẫn vượt dự toán 9,7%, tương đương với 70.400 tỷ đồng. Nhiều ý kiến cho rằng, mức tăng chi trên chưa thể hiện được vai trò tích cực của chính sách tài khóa trong việc kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Lý giải về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Vương Đình Huệ cho rằng, sở dĩ có tình trạng chi NSNN vượt dự toán là do thu NSNN năm 2011 đạt khá, thu NS trung ương tăng khoảng 54.000 tỷ đồng. Bên cạnh đó, theo quy định của Luật NSNN các địa phương được sử dụng nguồn tăng thu trong năm mà ngân sách địa phương được hưởng để phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn nên HĐNN các cấp được giao dự toán chi cao hơn so với dự toán Quốc hội giao. "Năm 2012, Bộ Tài chính sẽ chủ động phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư và các bộ ngành, địa phương thực hiện tái cơ cấu đầu tư công. Đồng thời thực hiện rà soát, hạn chế tối đa khởi công mới các công trình, dự án sử dụng vốn NSNN và trái phiếu Chính phủ. Rà soát, cắt giảm sắp xếp các dự án đầu tư để tập trung vốn cho các công trình quan trọng, cấp bách, hoàn thành trong năm 2012. Kiên quyết cắt giảm những công trình, dự án đầu tư kém hiệu quả hoặc sử dụng vốn không đúng mục đích, phấn đấu giảm bội chi NSNN xuống dưới 4,8% GDP", ông Huệ quyết tâm.
sẽ Tăng trưởng đạt mục tiêu 6 - 6,5% nếu...
Năm 2012, theo Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP có thể đạt khoảng 6 - 6,5%. Nhưng để chủ động ứng phó với diễn biến phức tạp của tình hình kinh tế thế giới và tập trung cho nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô, Chính phủ đề nghị điều hành theo phương án tăng trưởng khoảng 6%, khi có điều kiện thuận lợi sẽ phấn đấu để đạt mức 6,5%. PGS. TS Đinh Văn Nhã cho rằng, tăng trưởng kinh tế là kết quả tổng hợp của thực hiện đồng bộ các giải pháp kể cả kiềm chế lạm phát, bội chi, điều hành lãi suất… Nếu bội chi ngân sách được khống chế thấp hơn 4,8% GDP, lạm phát đạt được mục tiêu dưới 10%... tăng trưởng GDP sẽ có điều kiện để đạt mục tiêu đề ra, nhưng với điều kiện: môi trường kinh tế thế giới phải tốt hơn so với dự báo hiện nay.
Song phân tích tổng hợp những yếu tố khách quan và chủ quan, các chuyên gia kinh tế đều nhận định môi trường kinh tế thế giới biến động khó lường. Mặt bằng giá cả năm 2012 - yếu tố tác động rất lớn đến thực hiện chỉ tiêu lạm phát của Việt Nam , rất khó dự báo bởi độ mở của nền kinh tế lớn khi xuất nhập khẩu lên tới 150% GDP. Đặc biệt, giá dầu thô, dự báo năm 2012 có thể sẽ biến động ở mức cao hơn, khoảng 110 đến 120 USD/thùng. "Biến động giá cả trên thị trường thế giới rất khó lường. Đây là tín hiệu cần được Chính phủ giám sát và theo dõi chặt chẽ để có chính sách điều hành hợp lý vì nó ảnh hưởng đến tỷ giá, nguồn cung ngoại tệ, nhập siêu… để vừa đạt mục tiêu kiềm chế lạm phát và mục tiêu tăng trưởng kinh tế", ông Nhã nhận định.
Song song với đó là những khó khăn ở những thị trường nhập khẩu lớn như EU sẽ tác động mạnh đến kim ngạch xuất khẩu, sản xuất trong nước và sự phát triển của kinh tế Việt Nam . Tuy nhiên, một số tín hiệu tốt cũng đã xuất hiện từ thị trường Hoa Kỳ, Nhật Bản và khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Các cơ quan chính phủ và DN cần có chính sách để tranh thủ tận dụng thời cơ, lợi thế nhằm chuyển đổi mặt hàng xuất khẩu cho phù hợp với các thị trường, góp phần tích cực cho tăng trưởng.
Cộng đồng DN cũng phải lưu ý đến giải pháp tận dụng những thị trường Việt Nam có nhiều lợi thế, nhất là thị trường Nhật, Hoa Kỳ. Điều này không chỉ giúp mở rộng đầu tư, xuất khẩu lao động, hàng hóa và dịch vụ mà còn hạn chế được tiêu cực, rủi ro từ những thị trường khác. "Đây là yếu tố khách quan. Vấn đề của chúng ta là phải tranh thủ tận dụng một cách linh hoạt nó để chiếm lĩnh được thị trường. Phải biến yếu tố khách quan thành yếu tố chủ quan, thành nội lực cho sự phát triển" PGS. TS. Đinh Văn Nhã kết luận.
Dương Công Chiến