Công cụ tăng "chất thị trường"
LTS: Bên lề kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XII, Phóng viên Thời báo Ngân hàng có cuộc trao đổi với Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh, Ủy viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, Viện trưởng Viện Kinh tế TP. Hồ Chí Minh - TS. Trần Du Lịch xoay quanh chủ đề tín dụng ngân hàng. (Sim Sim thực hiện).
PV: Ông nhận định thế nào về cơ chế điều hành lãi suất cơ bản mà Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa công bố?
TS. Trần Du Lịch: Tôi cho rằng, đây là một quyết định cần thiết và đúng lúc. Cơ chế điều hành này sẽ làm cho hoạt động của hệ thống ngân hàng trở nên ổn định hơn và giải quyết được bài toán về thanh khoản vốn đang làm đau đầu các ngân hàng thương mại (NHTM). Thực ra, các biện pháp tiền tệ mà NHNN áp dụng từ đầu năm đến nay đều nhằm vào mục tiêu kiềm chế lạm phát bằng công cụ chính sách tiền tệ. Tuy nhiên công cụ này hữu hiệu đến đâu còn tùy thuộc vào các nguyên nhân gây ra lạm phát, dù rằng mọi sự lạm phát đều biểu hiện ở tiền tệ.
Thực tiễn tình hình trong 5 tháng qua cho thấy, dường như "toa thuốc" chính sách tiền tệ đã áp dụng chưa trị được "căn bệnh" lạm phát, vì nguyên nhân lạm phát do yếu tố tiền tệ chỉ là một phần (dù rằng yếu tố tiền tệ đã làm tăng tổng cầu của nền kinh tế). Tình hình thị trường tài chính nói chung và thị trường tiền tệ nói riêng trong 2 tháng qua đã phản ánh dấu hiệu này. Do đó tôi nghĩ rằng, Quyết định ngày 19/5/2008 của NHNN về cơ chế điều hành lãi suất cơ bản là cần thiết. Nó không chỉ làm tăng tính thanh khoản của nền kinh tế mà còn tăng dần “chất thị trường” của thị trường tiền tệ, hướng tới mục tiêu Ngân hàng Trung ương điều tiết thị trường tiền tệ bằng các công cụ gián tiếp. Nhưng, như đã đề cập ở trên, cần phải tiến hành các giải pháp kiểm soát lạm phát đồng bộ (các giải pháp phi tiền tệ) và kịp thời, nếu không sự tăng thanh khoản của các NHTM sẽ có nguy cơ tác dụng ngược với mục tiêu kiểm soát lạm phát.
PV: Theo Luật, các tổ chức tín dụng (TCTD) không được cho vay với lãi suất vượt quá 150% so với lãi suất cơ bản, tuy nhiên, một số ngân hàng thương mại đã "vẽ" thêm ra một số phí, làm lãi suất cho vay thực tế vượt quá mức 18%/năm, ông bình luận gì về vấn đề này?
TS. Trần Du Lịch: Trước hết tôi nghĩ rằng việc đó không nên, vì ngân hàng hơn bất cứ ngành kinh doanh nào khác là bảo đảm cao nhất "chữ tín". Nếu một số ngân hàng cố tình "vẽ" thêm phí cũng đồng nghĩa với việc ép các doanh nghiệp đang gặp khó khăn về nguồn vốn, phải "cắn răng" chấp nhận. Điều này có thể thu lợi trước mắt, nhưng sẽ hại lâu dài. Trong tình hình lạm phát, chi phí đầu vào của các doanh nghiệp tăng cao khiến các doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn. Vì vậy, hơn lúc nào hết họ đang rất cần sự hỗ trợ của hệ thống ngân hàng. Mặt khác, nếu ngân hàng nào đó chạy đua lãi suất huy động, sau đó tìm cách nâng lãi suất cho vay, thì càng cho thấy chính ngân hàng mình đang "có vấn đề". Tôi mong rằng đây chỉ là hiện tượng nhất thời, nhưng cần có sự can thiệp của NHTW, với tư cách là nhà quản lý và vai trò điều phối hoạt động của Hiệp hội Ngân hàng. Tôi nghĩ rằng, mọi "thủ thuật" nhằm phá mức lãi suất giới hạn 18%/năm đều không lành mạnh và không sòng phẳng trong cạnh tranh. Một khi nếu cơ chế cho vay không còn phù hợp, thì chắc chắn NHNN sẽ tự điều chỉnh lãi suất cơ bản (tính linh hoạt của lãi suất cơ bản).
PV. Theo ông, khó khăn lớn nhất của ngành Ngân hàng trong thời gian tới là gì?
TS. Trần Du Lịch: Mới vài tháng trước đây thôi người ta đổ xô nộp đơn xin thành lập ngân hàng và có lẽ hiện nay số hồ sơ đang nằm ở NHNN chắc cũng không ít. Một ngành kinh tế, mà người ta đổ xô vào kinh doanh, thì sao gọi là khó khăn? Có vẻ hơi nghịch lý. Nhưng tôi cho rằng, khó khăn đối với ngành Ngân hàng đang do chính các TCTD tạo ra, chứ không phải ai khác. Tại sao vậy? Đơn giản là người ta làm ngân hàng theo kiểu phong trào dẫn đến sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực, phải sử dụng đội ngũ quản lý như "trái cây chín ép", nên sẽ làm giảm tính chuyên nghiệp cao của loại hình kinh doanh này. Chúng ta thử hình dung điều gì sẽ xảy ra trong quá trình mở cửa hội nhập, khi đưa "tay ngang" thượng đài với võ sĩ chuyên nghiệp.
PV. Việc một số tập đoàn, tổng công ty đang đua nhau thành lập ngân hàng trong thời gian qua, theo ông đấy có phải là hoạt động lành mạnh, nên khuyến khích?
TS. Trần Du Lịch: Mô hình các tập đoàn kinh tế kinh doanh đa ngành, trong đó xem việc sở hữu ngân hàng như công cụ tài chính của tập đoàn, là mô hình khá phổ biến ở một số nước Đông Á. Mặt tích cực và tiêu cực của mô hình này như thế nào như chúng ta đã biết. Mặt tiêu cực rõ nét nhất là sự lũng đoạn thị trường tài chính, che đậy việc đầu tư kém hiệu quả… gây nên bất ổn kinh tế vĩ mô, mà hiện nay pháp luật các nước trên đang phải kiểm soát chặt chẽ. Thế mà ở nước ta đang diễn ra phong trào này, thì quả là điều rất "khó hiểu", đặc biệt là các tổng công ty, tập đoàn lại là của Nhà nước.
Nhân đây tôi xin đề nghị, với tình hình hiện nay, "thời vàng son" kiếm lời dễ dàng của các NHTM đã qua đi, Chính phủ cần "tương kế tựu kế" tái cấu trúc lại hệ thống NHTM của nước ta, kể cả biện pháp tái cấu trúc cưỡng bức như nhiều nước đã và đang làm, trong đó ưu tiên tập trung vào các ngân hàng thuộc các tổng công ty và tập đoàn kinh tế Nhà nước đang nắm giữ, nhằm hướng tới sự phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu mở cửa hội nhập.
PV. Xin trân trọng cảm ơn ông!