Việc NHNN cho phép thực hiện cơ chế lãi suất thỏa thuận đối với tín dụng trung - dài hạn, phục vụ sản xuất kinh doanh (Thông tư số 07/2010/TT-NHNN) khiến người ta cho rằng các NHTM sẽ dễ bề đẩy lãi suất cho vay lên để kiếm lợi. Thế nhưng, trái lại, NHTM đang chịu sức ép không nhỏ khi ở vào "thế kẹt" giữa việc phải cân đối chi phí đầu vào với sức ép dư luận ở lãi suất đầu ra. Và trên hết, NHTM vốn cũng là doanh nghiệp, cũng phải cạnh tranh...
NHTM cũng là doanh nghiệp
Theo công bố của NHNN, sau khi có Thông tư 07, lãi suất cho vay trên thị trường không biến động nhiều: lãi suất cho vay ngắn hạn phục vụ nhu cầu sản xuất - kinh doanh được các NHTM niêm yết ở mức 12%/năm; lãi suất cho vay thỏa thuận theo quy định tại Thông tư số 07 khoảng 12 - 14%/năm đối với nhóm NHTM Nhà nước, khoảng 15 - 17%/năm đối với nhóm NHTMCP.
Những con số này cho thấy dù là thỏa thuận, NHTM cũng không dễ gì đẩy lãi suất cho vay lên cao. Trần lãi suất huy động hiện đang ở mức 10,49%/năm, nhưng đa số các NHTM đều phải thực hiện các hình thức khuyến mại, thậm chí là "thỏa thuận" với khách hàng để thu hút tiền gửi nên chi phí đầu vào thực tế đang nằm ở mức trên 12%/năm. Tổng giám đốc một NHTM cho rằng, nhiều DN kêu ca NHTM đẩy lãi suất lên cao để kiếm lợi là không đúng. Mức giá vốn hiện nay đã cao hơn trước, nhưng các NHTM cũng không thể cho vay với lãi suất quá cao so với giá vốn huy động. Vì, bản thân các NHTM cũng phải cạnh tranh cả về giá vốn đầu vào và lãi suất đầu ra. Nếu đẩy lãi suất cho vay lên ngân hàng sẽ mất khách hàng. Bình luận về thị trường lãi suất hiện nay, ông Phan Đào Vũ - Tổng giám đốc NHTMCP Bảo Việt (BAOVIET BANK) cho rằng, đương nhiên DN nào cũng muốn vay với lãi suất thấp. Nhưng chi phí đầu vào ở trên mức 12%/năm NHTM phải cho vay ở mức 15-16%/năm mới có lãi. Mặt khác, việc áp dụng lãi suất cho vay thỏa thuận phù hợp với quy luật thị trường, tăng sức ép cạnh tranh về lãi suất, chất lượng phục vụ giữa các NHTM. Ngân hàng nào có giá vốn thấp sẽ cho vay với lãi suất thấp. Bên cạnh đó, việc áp dụng lãi suất thỏa thuận cũng tạo điều kiện phân loại khách hàng, phân loại món vay theo mức độ rủi ro. Các khoản vay có độ rủi ro cao sẽ có mức lãi suất cao hơn khoản vay rủi ro thấp. Khi thực hiện cơ chế lãi suất thỏa thuận các NHTM cũng không còn "lách" quy định, việc cho vay sẽ hoàn toàn công khai, minh bạch. Ông Phan Đào Vũ khẳng định, ngân hàng cũng là doanh nghiệp, cũng đang nằm trong cuộc chơi theo cơ chế thị trường, họ phải tồn tại và muốn tồn tại, cũng chịu sức ép cạnh tranh như doanh nghiệp... Trong bối cảnh hiện nay, không mấy NHTM dám mạo hiểm chấp nhận những khoản cho vay có độ rủi ro cao cho dù với lãi suất thỏa thuận đi nữa.
Người vay có nhiều lựa chọn
Ông Nguyễn Văn Hưởng - Giám đốc Công ty TNHH Minh Tâm (chuyên sản xuất, chế biến nông sản) cho biết, thời điểm này giá cả đang có dấu hiệu tăng hơn cùng kỳ các năm, trong khi hiện nay kinh doanh nông sản không phải chính vụ nên lượng hàng trong dân ít và bình quân giá nguyên liệu nông sản đầu vào hiện cũng tăng 7 - 8%. Thế nhưng, Công ty Minh Tâm vẫn vay được giá vốn hợp lý. "Nếu vay với lãi suất 17%/năm như nhiều doanh nghiệp kêu ca thì chúng tôi không vay và tìm nguồn khác hoặc giảm quy mô phát triển, bắt buộc phải tính đến bài toán giảm lượng vay để thu hẹp sản xuất, tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng khả năng cạnh tranh"- ông Hưởng nói. Vẫn biết là ngân hàng cũng đang huy động ở mức cao và cơ chế thị trường thì phải cân đối vốn đầu vào. Lãi suất cho vay khoảng 15 - 16%/năm thì có thể chấp nhận được, nếu cao hơn DN sẽ phải cân nhắc. Bởi theo một chuyên gia kinh tế với mức lãi suất đi vay 17 - 18%/năm, nhìn chung các doanh nghiệp phải có tỷ suất lợi nhuận khoảng 25% mới bù đắp được chi phí sử dụng vốn. Song điều này là rất khó với các DN Việt Nam . TS. Cao Sĩ Kiêm - Chủ tịch Hiệp hội DNNVV Việt Nam khẳng định, thực hiện lãi suất thỏa thuận, lãi suất sẽ tự vận hành theo cơ chế thị trường, cung - cầu vốn sẽ gặp nhau ở đúng giá trị, đúng mặt bằng của nó. Đó là yếu tố bền vững cho thị trường.
Với cơ chế lãi suất thỏa thuận, DN cũng có nhiều lựa chọn hơn. Các NHTM sẽ phải cân nhắc khi thỏa thuận lãi suất cho vay với khách hàng. Vì nếu lãi suất cao, DN sẽ gõ cửa ngân hàng khác, không chỉ ở NHTM trong nước mà cả ngân hàng nước ngoài. Không chỉ nhìn vào mức lãi suất cho vay, tổng giám đốc một DN lớn cho rằng: Cùng với việc thỏa thuận lãi suất cho vay, DN sẽ có quyền "đòi hỏi" NHTM cung cấp một số dịch vụ kèm theo khoản cho vay: mở tài khoản miễn phí, dịch vụ thẻ, dịch vụ thu hộ, chi hộ... Đây cũng là một trong những yếu tố tăng sức ép cạnh tranh đối với các NHTM trong những cuộc thương thuyết lãi suất cho vay với khách hàng.
Quang Cảnh