Gia tăng xuất khẩu trong lợi ích tổng thể quốc gia
Trao đổi với phóng viên Thời báo Ngân hàng bên lề Hội thảo "Thị trường xuất nhập khẩu Việt Nam năm 2009" do Viện Nghiên cứu khoa học Thị trường giá cả tổ chức ngày 29/9, TS.Vũ Đình Ánh (ảnh trên), Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học Thị trường giá cả cho biết:
Kim ngạch xuất khẩu (KNXK) giảm (hay còn gọi là tăng trưởng âm) so với năm trước là một trường hợp hy hữu trong chuỗi thành công về ngoại thương của Việt Nam từ năm 1995 đến nay. Ngay cả khi chịu ảnh hưởng từ khủng hoảng tài chính khu vực, năm 1997, GDP chỉ đạt 5,76% nhưng xuất khẩu (XK) vẫn tăng được 1,9%, năm 1998, GDP chỉ đạt 4,77% thì KNXK tăng được 23,3%.
PV: Từ góc độ nghiên cứu về thị trường và giá cả, liệu những giải pháp về thúc đẩy cơ cấu lại thị trường, sẽ lấy lại tốc độ tăng trưởng cho XK, thưa ông?
TS. Vũ Đình Ánh: Cơ cấu lại mặt hàng, cơ cấu lại thị trường, phải tăng giá trị gia tăng trong hàng XK… đó là những giải pháp đúng của ngày mai, nhưng là giải pháp khó cho hôm nay vì để làm được cần phải có thời gian và chi phí. Để cơ cấu lại mặt hàng, hay nâng cao hàm lượng giá trị gia tăng… đòi hỏi phải có sự đầu tư mới, thay đổi cả cơ cấu công nghiệp, phải phát triển được công nghiệp phụ trợ, tăng tỷ lệ nội địa hóa, giảm tỷ lệ nhập khẩu nguyên, nhiên vật liệu… Đó là việc không phải ngày một ngày hai mà xong.
Việc mở cửa thị trường mới là hướng đi đúng, nhưng ngay lúc này đó chưa phải là cách làm mang lại hiệu quả kinh tế vì chi phí không nhỏ.
PV: Vậy theo ông, chúng ta cần phải làm gì cho xuất khẩu trong giai đoạn này?
TS. Vũ Đình Ánh: Trước hết là phải có cách ứng xử mới, quan niệm mới và định hướng mới cho XK. Liệu có phải cứ tăng XK bằng mọi giá hay không và nếu cứ tăng mãi XK thì được gì, trong khi những năm qua XK luôn chiếm từ 65% GDP (năm 2006), 67,9% GDP (năm 2007) và 69,94% GDP (năm 2008). xk mỗi năm tạo việc làm cho vài chục triệu người, thu về khoảng 60 tỷ USD cho nền kinh tế, nhưng tính chung cả nhập khẩu phục vụ cho sản xuất hàng xk, hoạt động xuất nhập khẩu làm GDP giảm đi 2%.
Với xk hiện nay chúng ta đang làm nhiều hơn nhưng lại được hưởng lợi ít hơn. Khi tăng XK mà phải tăng nhập khẩu thêm nguyên vật liệu đầu vào, và khi bán ra lượng hàng lớn để thu về lượng ngoại tệ không tương xứng - thì cán cân thương mại, cán cân thanh toán vẫn chênh lệch và tạo áp lực lớn cho tỷ giá.
Tổng lượng hàng XK trong 6 tháng tăng 11% nhưng khoản ngoại tệ mang về giảm đi 10,1%. Lượng dầu thô xuất khẩu trong 8 tháng nhích lên 8% so với cùng kỳ năm trước, nhưng số ngoại tệ thu về lại giảm tới 48,1%. Với gạo và hạt tiêu, khối lượng xuất khẩu đều tăng gần gấp rưỡi, trong khi giá trị lần lượt giảm 1,4% và 0,6%.
PV: Thúc đẩy tăng trưởng thương mại bằng phát triển thị trường trong nước, tạo sự cân bằng giữa thị trường trong nước và thị trường XK có phải là bước đi chắc chắn và bền vững hơn không?
TS. Vũ Đình Ánh: Hơn nữa, giá cả hàng hóa XK phụ thuộc vào mặt bằng giá thế giới, chúng ta không quyết định được giá, với từng nhóm hàng XK ta có cách ứng xử riêng, có nghệ thuật riêng để vẫn đạt được hiệu quả kinh tế tổng thể cao nhất. Ví dụ, với nhóm hàng thủy sản, đã làm ra là phải bán, không tích trữ được. Nhưng với một số hàng nông sản khác, vẫn có thể tính toán thời điểm XK để có được giá tốt nhất. Với nhóm hàng khoáng sản là thứ ta có thể hoàn toàn chủ động về thời điểm về lượng xuất, khi nào được giá thì xuất, hoàn toàn có thể để dành không khai thác bây giờ…
Điều quan trọng hơn cả là phải đặt việc gia tăng XK trong lợi ích tổng thể quốc gia, đôi khi có thể phải chấp nhận sự thiệt thòi của một nhóm hàng nào đó, của một ngành nào đó.
PV: Cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!
(Linh Ly thực hiện)