Theo Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 2025, ngày 18/5 được chọn là Ngày Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam. Theo đó, từ ngày 12 đến 18/5/2026, nhiều hoạt động hưởng ứng được tổ chức trên cả nước nhằm tôn vinh đội ngũ trí thức, nhà khoa học, doanh nghiệp và lan tỏa các thành tựu nổi bật, khẳng định vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phát triển đất nước. Trong những năm qua, dưới sự chỉ đạo của Đảng, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), ngành Ngân hàng luôn là một trong những lĩnh vực đi đầu trong ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới
Nguồn gốc của Ngày Khoa học và công nghệ Việt Nam bắt đầu từ sự kiện ngày 18/5/1963, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ đến dự và chúc mừng Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ nhất Hội Phổ biến khoa học, kỹ thuật Việt Nam - tiền thân của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam ngày nay.
Để ghi nhớ sự kiện có ý nghĩa đặc biệt này, ngày 18/6/2013, tại Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật Khoa học và Công nghệ, chính thức thống nhất lấy ngày 18/5 hằng năm là Ngày Khoa học và công nghệ Việt Nam. Từ đó đến nay, Ngày Khoa học và công nghệ Việt Nam đã trở thành ngày hội lớn của giới khoa học cả nước. Nhiều hoạt động thiết thực được tổ chức sôi nổi, như: hội thảo khoa học; triển lãm thành tựu nghiên cứu; diễn đàn đổi mới sáng tạo; tôn vinh các nhà khoa học tiêu biểu; giới thiệu các mô hình ứng dụng công nghệ mới; tăng cường truyền thông phổ biến tri thức khoa học tới cộng đồng…
Thông qua các hoạt động này, vai trò của khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng được khẳng định là nền tảng, động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững, nâng cao năng suất lao động, chất lượng cuộc sống và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Năm 2026, chủ đề Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam là: “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới” thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là yếu tố hỗ trợ mà đã trở thành động lực trực tiếp quyết định năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia. Đây chính là nền tảng để Việt Nam chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ phụ thuộc vào tài nguyên, lao động giản đơn sang phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và dữ liệu.
Chủ đề năm 2026 đồng thời khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của đội ngũ trí thức, nhà khoa học, doanh nghiệp và lực lượng lao động sáng tạo trong công cuộc phát triển đất nước. Khoa học và công nghệ tạo ra tri thức mới; đổi mới sáng tạo biến tri thức thành giá trị thực tiễn; còn chuyển đổi số là cầu nối đưa những thành tựu ấy lan tỏa vào mọi lĩnh vực đời sống xã hội.
Hiện nay, Việt Nam đang đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, vì vậy, chủ đề năm 2026 không chỉ mang ý nghĩa tuyên truyền mà còn là lời hiệu triệu khơi dậy khát vọng cống hiến, tinh thần sáng tạo, quyết tâm làm chủ công nghệ của toàn xã hội và khẳng định rõ: muốn phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên số, Việt Nam phải lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm nền tảng, động lực và con đường phát triển tất yếu của tương lai.
Ngành Ngân hàng tiên phong ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số
Với quan điểm tiếp cận lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm và sự thuận tiện, trải nghiệm của người sử dụng dịch vụ là thước đo, ngành Ngân hàng đã thực hiện nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, khuyến khích đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giai đoạn mới và đã đạt được nhiều kết quả tích cực.
Về xây dựng, hoàn thiện thể chế, NHNN đã nghiên cứu, tham mưu trình các cấp ban hành và ban hành theo thẩm quyền nhiều văn bản quy phạm pháp luật nhằm thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM). NHNN đã ban hành Chiến lược Chuyển đổi số và Chiến lược dữ liệu ngành Ngân hàng đến năm 2030; khung kiến trúc dữ liệu, từ điển dữ liệu dùng chung và các danh mục dữ liệu chủ, dữ liệu gốc, dữ liệu tham chiếu, dữ liệu mở, dữ liệu quan trọng cốt lõi; đồng thời chỉ đạo toàn ngành phát triển dữ liệu theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.
Bên cạnh đó, NHNN đã ban hành nhiều Thông tư hướng dẫn, các văn bản yêu cầu về đảm bảo an ninh, an toàn trong hoạt động ngân hàng, tháo gỡ các điểm nghẽn về pháp lý, cho phép ứng dụng mạnh mẽ các công nghệ mới như xác thực qua VNeID và chuẩn hóa an toàn hệ thống thông tin.
Đồng thời, trong chỉ đạo, định hướng, Thống đốc NHNN đã chỉ đạo kiện toàn Ban Chỉ đạo và Tổ giúp việc của Ngành, tập trung vào 05 trụ cột gồm: phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, dữ liệu và Đề án 06 (Quyết định 06/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022-2025, tầm nhìn đến năm 2030). NHNN đã ban hành Kế hoạch hành động ngành Ngân hàng thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW với 105 nhiệm vụ trọng tâm. Những chỉ đạo này đã tạo định hướng cho ngành Ngân hàng trong việc nghiên cứu, thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Bên cạnh đó, hạ tầng phục vụ chuyển đổi số ngành Ngân hàng luôn được chú trọng đầu tư, nâng cấp, phát triển. Trong kết nối, liên thông dữ liệu, ngành Ngân hàng tiếp tục chú trọng đầu tư và nâng cấp hạ tầng dữ liệu mới nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý và phát triển sản phẩm dịch vụ, bảo đảm cập nhật dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”. Ngành Ngân hàng đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong việc khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh và xác thực điện tử VNeID, căn cước công dân gắn chip để làm sạch dữ liệu khách hàng, định danh chính xác khách hàng đăng ký và sử dụng dịch vụ. Tính đến hết ngày 24/4/2026, đã có hơn 156,6 triệu hồ sơ khách hàng (hơn 154,5 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,13 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức) đã được đối chiếu thông tin sinh trắc học qua căn cước công dân (CCCD) gắn chip hoặc ứng dụng VneID, giúp loại bỏ tài khoản ảo và nâng cao tính minh bạch cho toàn hệ thống.
Đến nay, hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ số của ngành Ngân hàng với nhiều phương thức thanh toán hiện đại, tiện lợi được kết nối liên thông, tích hợp liền mạch với các ngành, lĩnh vực khác, đáp ứng tốt nhu cầu đa dạng của khách hàng. Nhiều nghiệp vụ cơ bản đã được số hóa hoàn toàn 100%. Nhiều tổ chức tín dụng (TCTD) tại Việt Nam có tỷ lệ trên 90% giao dịch thực hiện trên kênh số. Hoạt động TTKDTM tiếp tục phát triển mạnh, trong năm 2025, giá trị TTKDTM gấp khoảng 28 lần GDP, minh chứng cho sự thay đổi mạnh mẽ trong thói quen thanh toán của người dân.
Công tác đảm bảo an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán và các hệ thống thông tin ứng dụng nghiệp vụ ngân hàng luôn được quan tâm chú trọng. NHNN đã triển khai Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro cho khách hàng (SIMO). Tính đến ngày 27/4/2026, Hệ thống SIMO đã hỗ trợ cảnh báo đến hơn 3,8 triệu lượt khách hàng, trong đó có hơn 1,2 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng/hủy bỏ giao dịch sau khi nhận được cảnh báo, với tổng số tiền giao dịch tương ứng là hơn 4,3 nghìn tỷ đồng. Đây là minh chứng rõ nét cho việc chuyển đổi số không chỉ nhằm nâng cao tiện ích, mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng và tăng cường an toàn trong hoạt động ngân hàng.
Công tác cải cách hành chính gắn liền với số hóa toàn trình cũng được đẩy mạnh để tiết giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Nhiều năm liên tục, NHNN đứng trong top dẫn đầu các bộ, ngành về chỉ số Cải cách hành chính. Bên cạnh đó, NHNN đã quyết liệt đề xuất cắt giảm và đơn giản hóa 269 trên tổng số 298 thủ tục hành chính, đạt tỷ lệ 90,3%, đồng thời cắt giảm 255 điều kiện kinh doanh. Năm 2025, NHNN đã chính thức cung cấp thêm 32 dịch vụ công toàn trình, nâng tổng số đã cung cấp lên 57 dịch vụ, hoàn thành nhiệm vụ 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện liên quan đến doanh nghiệp được nâng cấp lên dịch vụ công toàn trình. Từ đầu năm 2026 đến nay, tỷ lệ hồ sơ được số hóa đạt 74,33%, tỷ lệ cấp hồ sơ kết quả điện tử đạt 79% và tỷ lệ khai thác, sử dụng lại thông tin dữ liệu đã số hóa đạt mức gần 70%.
Ngoài ra, hưởng ứng phong trào “Bình dân học vụ số”, ngày 27/5/2025, NHNN đã tổ chức Hội nghị phát động phong trào “Cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” và “Bình dân học vụ số” ngành Ngân hàng gắn với thực hiện Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị. Các phong trào này nhằm phổ cập tri thức và kỹ năng số, khơi dậy ý chí đổi mới trong từng cán bộ, TCTD và toàn hệ thống ngân hàng. Tinh thần chủ động cải tiến quy trình và ứng dụng công nghệ số đã lan tỏa rộng khắp, giúp toàn ngành ghi nhận con số ấn tượng 1.484 sáng kiến, trong đó có 37 sáng kiến số được đăng ký trên Cổng Sáng kiến Khoa học và Công nghệ của Bộ Khoa học và Công nghệ. Ngành cũng đã xây dựng đội ngũ hơn 2.600 “Đại sứ số” và “Hạt nhân số” tại các đơn vị…
Những kết quả đó không chỉ khẳng định vai trò tiên phong của ngành Ngân hàng trong chuyển đổi số quốc gia mà còn góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.
PL