“Tốc độ tăng trưởng kinh tế đã giảm xuống, năng suất thì vẫn thấp, mà màu xanh ít đi”, TS. Nguyễn Đình Cung - Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM) đã chỉ ra thực trạng xấu đi cùng với quá trình phát triển kinh tế và diễn biến của biến đổi khí hậu mà chúng ta đang phải đối mặt và hứng chịu. Tình trạng xấu đã trở nên bức xúc và đã thức tỉnh từ lãnh đạo các cấp đến người dân và “chúng ta đã có cả Chiến lược tăng trưởng xanh, Kế hoạch ứng phó với biến đổi khí hậu, có Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và hàng năm nhưng những kế hoạch chiến lược này được thực hiện riêng lẻ, nên kém hiệu quả, cũng không có áp lực để thực hiện, lại thiếu nguồn lực để thực hiện”.
Ít phần cho tăng trưởng xanh
Ngọc Linh
“Tốc độ tăng trưởng kinh tế đã giảm xuống, năng suất thì vẫn thấp, mà màu xanh ít đi”, TS. Nguyễn Đình Cung - Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM) đã chỉ ra thực trạng xấu đi cùng với quá trình phát triển kinh tế và diễn biến của biến đổi khí hậu mà chúng ta đang phải đối mặt và hứng chịu. Tình trạng xấu đã trở nên bức xúc và đã thức tỉnh từ lãnh đạo các cấp đến người dân và “chúng ta đã có cả Chiến lược tăng trưởng xanh, Kế hoạch ứng phó với biến đổi khí hậu, có Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và hàng năm nhưng những kế hoạch chiến lược này được thực hiện riêng lẻ, nên kém hiệu quả, cũng không có áp lực để thực hiện, lại thiếu nguồn lực để thực hiện”.
Để tiếp tục duy trì những thành quả tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới đòi hỏi đất nước ta phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng hiện nay sang một mô hình mới hiệu quả hơn, mà tăng trưởng xanh được coi là một mô hình thích hợp để Việt Nam lựa chọn. Tình trạng ô nhiễm nguồn nước, không khí, chất thải ngày một tăng và trở nên bức bối và đã thức tỉnh các cấp lãnh đạo và người dân ủng hộ hướng phát triển mới “nền kinh tế xanh” tạo đà cho sự đồng thuận cao của xã hội loại bỏ kiểu phát triển “nền kinh tế nâu”. Tuy đã có sự giật mình thức tỉnh nhưng như ông Cung nói: “chưa có áp lực để thực hiện, thiếu nguồn lực thực hiện”.
Ngay như Chiến lược tăng trưởng xanh được Chính phủ ban hành từ năm 2012, năm nào cũng có diễn đàn, hội nghị tổng kết nhưng đến nay 2/3 số địa phương trong cả nước chưa xây dựng kế hoạch thực hiện chiến lược này. Bên cạnh đó, có cái khó, tăng trưởng xanh đòi hỏi nguồn lực không nhỏ để đầu tư cải tiến công nghệ, thực hiện các dự án đầu tư xanh, trong khi nguồn lực trong nước của Việt Nam rất hạn chế. Ở những tỉnh đã xây dựng kế hoạch hành động thì cũng không bố trí được nguồn kinh phí thực hiện. Lý do khách quan là Chiến lược xanh được ban hành năm 2012 khi Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2011-2015 đã được phê duyệt.
Theo tính toán ban đầu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư khi xây dựng Chiến lược tăng trưởng xanh, để đạt được mục tiêu của chiến lược về giảm cường độ phát thải đến năm 2020, cần có 30 tỷ USD. Đây quả thực là một thách thức lớn khi nguồn lực NSNN rất hạn chế, lại phải chi cho nhiều mục tiêu khác nhau.
Nhưng lý do chủ quan đó là, chính quyền địa phương cũng không có sức ép thực hiện, không thấy đây là việc cần phải ưu tiên thực hiện. Với chính quyền địa phương, việc có đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế như thế nào vẫn là áp lực, vẫn là thành tích nên “làm sao để đạt chỉ tiêu tăng trưởng” là mối quan tâm hành động của chính quyền địa phương. Còn xanh hay chưa xanh không phải là chỉ tiêu đánh giá nên chưa được lãnh đạo các tỉnh ưu tiên quan tâm. Chỉ một khi chỉ tiêu tăng trưởng xanh cũng được đặt ra và được “coi là thành tích” như chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội thì chiến lược này mới được thực hiện thực sự.
Và để thực hiện được, để địa phương có cơ sở phân bổ ngân sách và bố trí kinh phí thực hiện thì “xanh” cần được đưa vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm của các tỉnh - CIEM mong được như vậy. Ông Lê Viết Thái - chuyên gia cao cấp của CIEM chia sẻ với chính quyền cấp tỉnh: “Chiến lược xanh ra đời sau kế hoạch phát triển kinh tế, ngân sách được phân định hết rồi, thế nên có xây dựng kế hoạch thực hiện chiến lược tăng trưởng xanh mà không có tiền thì cũng chỉ là kế hoạch cho vui thôi”. Hơn nữa, theo ông để có kế hoạch thực hiện thực sự, cần có nghiên cứu đánh giá thực trạng ở địa phương mới có được kế hoạch phải làm gì. TS. Nguyễn Mạnh Hải (CIEM) nói rằng muốn đánh giá thực trạng, cần có cơ sở dữ liệu, muốn có dữ liệu thì phải điều tra, để điều tra cần có kinh phí để điều tra rộng, không có kinh phí thì “các báo cáo có đóng dấu đỏ hẳn hoi cũng chỉ là kết quả nhẩm tính từ điều tra hẹp rồi “bấm bấm ngón tay” mà thôi.
Chính vì thế cần lồng ghép chiến lược tăng trưởng xanh với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, có lồng ghép như thế mới bố trí ngân sách thực hiện, có như thế mới áp chỉ tiêu để thực hiện.