Vốn ngân hàng - Chìa khóa thành công cho “Thủ đô mắc ca”

Vốn ngân hàng - Chìa khóa thành công cho

“Thủ đô mắc ca”

TS. Nguyễn Đức Hưởng Phó chủ tịch thường trực HĐQT LienVietPostBank

 

Gia tăng giá trị kinh tế vùng

Được phong là “hoàng hậu các loại hạt khô”, mắc ca là một trong những cây trồng có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao, dùng làm thực phẩm chức năng và mỹ phẩm rất tốt. Được nhập về trồng tại Tây Bắc từ đầu những năm 2000, sau 10 năm thử nghiệm kết quả cho thấy gần 100% số cây đều sai quả, tỷ lệ sống lên tới 98%.

Nhưng, vùng Tây Bắc không thuận lợi về thời tiết, có thể thường xuyên bị sương muối, ảnh hưởng của bão, mưa phùn vào vụ xuân... Trong khi đó, thử nghiệm tại Tây Nguyên cho thấy điều kiện sinh thái tốt hơn nên năng suất cao, cỡ hạt lớn, ít sâu bệnh và đang dần chứng tỏ lợi thế vượt trội, thậm chí còn được nhận định sẽ thay thế được cây cà phê truyền thống ở Tây Nguyên.

Một trong những lý do Tây Nguyên được lựa chọn là “Thủ đô mắc ca” của Đông Nam Á là do cây trồng này có thể xen canh, đáp ứng được yêu cầu bóng mát cho cà phê (1 ha trồng cà phê có thể trồng thêm 100 cây mắc ca). Khi áp dụng mô hình nông nghiệp không gian: trên tầng cao là cây mắc ca, tầng dưới là cây cà phê thì thế giới không có mô hình nông nghiệp nào có thể so sánh được về hiệu quả kinh tế.

Tính toán một cách rất khiêm tốn thì mô hình này có thể cho thu nhập 1 tỷ đồng/ha, thậm chí còn cao hơn nếu chi phí khai hoang không tốn kém. Việc trồng xen canh giúp phá thế độc canh bất lợi của cà phê, trong khi về dinh dưỡng cây mắc ca lại dư sức cạnh tranh với ca cao và nhiều loại quả cho hạt khác. Một lý do nữa là nguồn nhân lực tại Tây Nguyên tương đối dồi dào, chi phí nhân công lao động thấp hơn nhiều so với một số nước như Úc, Nam Phi... sẽ giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận cho người trồng cây mắc ca.

Thực tế cũng cho thấy, mức đầu tư vào trồng cây mắc ca ở Việt Nam thấp hơn nhiều so với một số nước như Úc, Mỹ, Nam Phi… Tổng chi phí trồng mắc ca trong 4 năm đầu vào khoảng 50 triệu đồng/ha. Vào năm thứ 5, doanh thu từ việc bán hạt mắc ca làm giống sẽ đủ để bù chi phí. Bắt đầu từ năm thứ 6, người trồng sẽ bắt đầu thu được lợi nhuận. Theo tính toán, doanh thu dự kiến tại vườn thu hoạch lần đầu vào năm thứ 6 đối với hình thức trồng xen canh trên tổng diện tích quy hoạch 95,456 ha đạt khoảng hơn 7,56 tỷ đồng.

Có thể thấy, thời gian hoàn vốn, tạo lợi nhuận cho các chủ trang trại hoặc các nhà sản xuất sẽ nhanh hơn so với việc đầu tư phát triển các giống cây khác. So với hình thức trồng mới và chuyển đổi thì trồng xen canh cần diện tích rộng hơn nhưng vốn đầu tư thấp hơn mà lại cho doanh thu cao hơn.

Xét về cung cầu thị trường, nhu cầu tiêu thụ mắc ca ngày một tăng cao, luôn trong tình trạng cung không đủ cầu. Sản lượng mắc ca trên toàn thế giới mới đáp ứng được khoảng 25% nhu cầu. Vì vậy, nếu Việt Nam gia nhập được vào thị trường còn khá đặc thù này thì thị trường đầu ra rất tiềm năng. Một yếu tố quan trọng nữa gia tăng giá trị cho loại cây này đó là, giá thành của các sản phẩm từ cây mắc ca tại Việt Nam cũng như trên thế giới đang ở mức cao. Hiện nay, giá bán của loại hạt này tại Việt Nam dao động từ 150 - 300 nghìn đồng/kg.

Còn những điểm nghẽn

Mặc dù mắc ca đang mở ra triển vọng làm giàu cho Tây Nguyên, nhưng việc triển khai trên thực tế còn hạn chế bởi nhiều lý do như: giá đất đắt, các tỉnh trong khu vực chưa coi đây là loại cây ưu tiên phát triển… Chính vì vậy, diện tích trồng cây mắc ca còn nhỏ. Riêng tại Đăk Nông, cây mắc ca được trồng với diện tích lên tới 500 ha, được 5 - 6 năm tuổi và bắt đầu cho thu hoạch. Hiện nay, chỉ duy nhất Đăk Nông đã phê duyệt quy hoạch phát triển cây mắc ca tại huyện Tuy Đức đến năm 2020, lên tới 14.000 ha. Còn các tỉnh khác như Kon Tum đến hết tháng 9/2014 diện tích trồng mắc ca chỉ vỏn vẹn 50 ha. Tại Lâm Đồng, người dân mới trồng tự phát và chủ yếu trồng xen canh…

Lý do người nông dân và các nhà đầu tư hiện nay chưa mạnh dạn để chuyển đổi đầu tư trồng cây mắc ca một phần do chưa hiểu hết giá trị kinh tế của loại cây này. Quan trọng hơn là nguồn lực về vốn thấp sẽ khó tiếp cận và mở rộng vườn cây mắc ca. Bởi trồng mắc ca cần đầu tư lớn về giống cây trồng, đất trồng, phân bón hóa chất, hệ thống tưới tiêu mà sau 4 năm mới cho quả thu hoạch. Bà con nông dân không thể thu xếp được nguồn vốn trong thời gian dài. Vì vậy, nguồn vốn ưu đãi và thời gian cho vay dài mới có thể khuyến khích người nông dân chuyển đổi cây trồng sang hướng mới hiệu quả hơn, thay thế hoặc trồng xen canh cây cà phê.

Đồng thời, nhiều nhà kinh tế cũng cho rằng, vấn đề đầu ra cho hạt mắc ca tưởng chừng dễ dàng nhưng thực tế vẫn khó khăn vì DN Việt Nam chưa tiếp cận được thị trường này do sự nghèo nàn trong kỹ thuật cũng làm giảm chất lượng đầu ra của mắc ca. Để phát triển cây mắc ca thành một cây nông sản chủ lực cần có quy hoạch, bên cạnh các yêu cầu về nguồn giống chất lượng cao, tư vấn kỹ thuật… còn đòi hỏi nhiều nghiên cứu tìm hiểu trước khi có thể phát triển cây mắc ca trên diện rộng.

Hiện nay, Việt Nam chủ yếu mới dừng lại ở việc trồng, chế biến thô hạt mắc ca mà chưa có công nghệ sản xuất hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế để sản xuất các sản phẩm chiết xuất từ hạt này, dẫn tới lợi nhuận chưa cao. Vì vậy, Chính phủ đã nhận thấy tiềm năng của loại cây này và có cơ chế khuyến khích cho nông dân và DN đầu tư có dự án trồng cây mắc ca theo Điều 12 Nghị định số 210/2013/NĐ-CP. Nhưng, trồng cây mắc ca chưa được xếp vào Nhóm cây công nghiệp chiến lược. Do đó, mức độ đầu tư, khả năng quy hoạch, định hướng cho việc trồng, phát triển giống cây này chưa thật sự đồng bộ.

Cần những cú hích

Để phát triển cây mắc ca bền vững và coi như chiến lược của Quốc gia cần có sự chung sức vào cuộc của cả Nhà nước và các DN, cũng như các nhà khoa học, nhằm tạo giá trị cao, làm giàu cho người nông dân Việt Nam nói chung và người nông dân khu vực Tây Nguyên nói riêng.

Trước tiên, việc lựa chọn mô hình cũng rất quan trọng. Mô hình kinh tế hộ và thực hiện theo quy trình khép kín được xem khá phù hợp. Sau khi hộ nông dân thực hiện giai đoạn trồng, hái thì nhà máy chế biến mắc ca thực hiện sấy khô hạt. Từ đó, sản phẩm được chuyển tới các công ty chuyên thu mua, xuất khẩu cho người nông dân, đảm bảo việc bao tiêu đầu ra ổn định, cũng như giá mua hợp lý, có lãi…

Phía các nhà xuất khẩu và hiệp hội ngành hàng phải tăng cường tìm kiếm các đối tác xuất khẩu có uy tín giới thiệu và xuất khẩu vào các thị trường nhiều tiềm năng như Mỹ, Nhật Bản, Đức, Trung Quốc, Trung Đông, Ấn Độ... Cũng như đối với các mặt hàng chủ lực nông nghiệp nông thôn quy mô lớn, sự liên kết giữa các “nhà” đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của cây mắc ca. Cụ thể, NH đóng vai trò đầu mối kết nối giữa các nhà: Nhà nước, nhà DN, nhà khoa học, nhà NH và nhà bảo hiểm để tập trung giúp các hộ gia đình và DN nông nghiệp sản xuất, kinh doanh theo hướng lồng ghép cùng mô hình cánh đồng mẫu lớn.

Và một nhân tố quyết định đối với sự phát triển của cây mắc ca chính là nguồn vốn tương xứng nhất là vốn trung, dài hạn với sự tham gia liên kết của nhiều NHTM, đặc biệt chủ trương từ Đảng, Chính phủ, NHNN Việt Nam để đầu tư Dự án cây mắc ca. LienVietPostBank đề xuất giải pháp dành 10.000 tỷ đồng cho vay hộ nông dân vùng Tây Nguyên để phát triển cây mắc ca. LienVietPostBank cũng sẽ trực tiếp đầu tư 5.000 ha mắc ca thông qua CTCP Tập đoàn Liên Việt. Đây cũng là đầu mối thực hiện quy trình khép kín: sản xuất - chế biến - tiêu thụ...

Để đáp ứng nhu cầu đầu tư cho cây mắc ca, LienVietPostBank kiến nghị NHNN có chủ trương, cơ chế ưu đãi về nguồn vốn khi triển khai các sản phẩm tín dụng cho việc phát triển cây mắc ca. Đồng thời, phải có sự tham gia của các NHTM khác đồng hành với LienVietPostBank tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về vốn cho nông dân qua việc xây dựng gói cho vay đặc thù, lãi suất thấp phục vụ việc thay đổi cây trồng tại địa bàn Tây Nguyên. Để tạo điều kiện phát triển cây chưa có tại Tây Nguyên nhằm giúp bà con nông dân các tỉnh Tây Nguyên thay thế dần cây cà phê hiệu quả ngày càng thấp, các bộ, ngành khác cần có chính sách ưu đãi về thuế và có chính sách quy hoạch vùng bài bản, hiệu quả; Chính phủ bổ sung cây mắc ca vào nhóm cây công nghiệp chiến lược phát triển trong giai đoạn tới, có giải pháp chỉ đạo các cấp có thẩm quyền, các nhà khoa học vào cuộc đưa ra những kết luận xác đáng.