NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Hà Nội, ngày 06 tháng 7 năm 2012
THÔNG CÁO BÁO CHÍ
Về điều hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng
6 tháng đầu năm, giải pháp trong 6 tháng cuối năm 2012
(Tài liệu cung cấp cho báo chí)
Trong 6 tháng đầu năm 2012, kinh tế thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp. Hầu hết các nước có tăng trưởng kinh tế thấp. Lòng tin người tiêu dùng tiếp tục giảm, tỷ lệ thất nghiệp tăng. Lạm phát toàn cầu có xu hướng tăng chậm lại ở các nước phát triển và đang phát triển. Thị trường tài chính toàn cầu vẫn tiềm ẩn rủi ro về sự bùng phát trở lại của khủng hoảng nợ công, nhiều ngân hàng trong khu vực Châu Âu bị hạ bậc tín nhiệm. Kinh tế trong nước có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, kinh tế Việt Nam đang phải đối mặt với rủi ro tăng trưởng kinh tế chậm lại, hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn, hàng tồn kho ở mức cao.
Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ tại Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 3/1/2012, Nghị quyết số 13/NQ-CP ngày 10/5/2012, bám sát các nhóm nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu tại Chỉ thị số 01/CT-NHNN ngày 12/3/2012, và bám sát các diễn biến kinh tế vĩ mô, tiền tệ, trong 6 tháng đầu năm 2012, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã chủ động điều hành chính sách tiền tệ, hoạt động ngân hàng nhằm mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, từng bước cơ cấu lại và đảm bảo an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD).
1. Các giải pháp điều hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng trong 6 tháng đầu năm
- Điều hành chủ động và linh hoạt các công cụ chính sách tiền tệ để kiểm soát lượng tiền cung ứng, bảo đảm khả năng thanh toán, hỗ trợ tích cực vốn cho các TCTD.
- Điều hành chính sách lãi suất theo hướng giảm dần phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô, điều kiện thị trường tiền tệ để giảm mặt bằng lãi suất cho vay, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và nền kinh tế.
- Thực hiện linh hoạt các biện pháp kiểm soát tín dụng, phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô và tình hình hoạt động của các TCT.
- Chỉ đạo các TCTD thực hiện các giải pháp góp phần tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
- Điều hành thị trường ngoại hối và tỷ giá phù hợp với tình hình cung-cầu ngoại tệ, góp phần tăng dự trữ ngoại hối; tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước đối với thị trường vàng, khắc phục tình trạng đầu cơ tích trữ, buôn bán trái phép, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
- Tăng cường công tác thanh tra, giám sát hoạt động của các TCTD nhằm đảm bảo an toàn hệ thống.
- Tích cực triển khai cơ cấu lại hệ thống các TCTD nhằm đảm bảo giữ vững sự ổn định của toàn hệ thống, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô trong quá trình tái cấu trúc nền kinh tế.
2. Đánh giá kết quả điều hành chính sách tiền tệ, hoạt động ngân hàng 6 tháng đầu năm 2012
a. Về những mặt được:
- Thể chế về tiền tệ và hoạt động ngân hàng tiếp tục được hoàn thiện; những vướng mắc về tiền tệ, tín dụng, quản trị ngân hàng được xử lý tương đối kịp thời.
- Điều hành chính sách tiền tệ đã chủ động dẫn dắt thị trường: Theo đó, các mức lãi suất điều hành đã giảm nhanh với tổng mức giảm từ 4-5%/năm, phù hợp với diễn biến lạm phát, kinh tế vĩ mô và thị trường tiền tệ; công cụ nghiệp vụ thị trường mở được thực hiện linh hoạt, khi các TCTD khó khăn thanh khoản thì tăng cường hỗ trợ, khi cung tiền mạnh qua kênh mua ngoại tệ thì kịp thời phát hành tín phiếu NHNN với khối lượng và lãi suất hợp lý, đảm bảo kiểm soát tổng phương tiện thanh toán ở mức hợp lý. Đến ngày 30/6, tổng phương tiện thanh toán chưa loại trừ giấy tờ có giá do TCTD phát hành lẫn nhau tăng 5,57% so với cuối năm 2011, phù hợp với mục tiêu tăng tổng phương tiện thanh toán 14-16% trong năm 2012.
- Tín dụng tăng trưởng ở mức thấp nhưng cơ cấu tín dụng tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực, tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên theo chủ trương của Chính phủ, giảm dần tỷ trọng dư nợ đối với các lĩnh vực không khuyến khích: Tính đến ngày 30/6, tín dụng tăng 0,76% so với cuối năm 2011 (nếu tính cả số dư đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp và ủy thác thì tăng khoảng 1,4%). Tín dụng tăng trưởng thấp nhưng tín dụng tăng cao đối với các ngành, lĩnh vực ưu tiên, giảm mạnh đối với các lĩnh vực không khuyến khích: Đến 31/5/2012, tín dụng xuất khẩu tăng 12,63%, nông nghiệp nông thôn tăng 3%, công nghiệp hỗ trợ ước tăng 7,13%; riêng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa giảm 13,69%1. Dư nợ đối với lĩnh vực không khuyến khích chiếm 5,25% so với tổng dư nợ cho vay, giảm -5,91% so với tỷ trọng cuối năm 2011 (11,16%).
- Thanh khoản VND của toàn hệ thống được đảm bảo và có xu hướng cải thiện so với cuối năm 2011 do huy động vốn tăng cao: Số dư tiền gửi bình quân của các TCTD tại NHNN tăng dần qua các tháng, tỷ lệ tín dụng/huy động vốn giảm dần qua các tháng từ mức 103,23% cuối năm 2011 xuống mức 90,33% đến ngày 30/6, lãi suất thị trường liên ngân hàng giảm mạnh, dư thừa thanh khoản. Thanh khoản bằng ngoại tệ của toàn hệ thống ngân hàng vẫn đảm bảo được mức dư thừa và có xu hướng cải thiện so với những tháng đầu năm, hầu hết các TCTD đều có tỷ lệ tín dụng/huy động vốn trong và ngoài nước dưới 100%.
- Mặt bằng lãi suất huy động và cho vay đã giảm mạnh so với đầu năm: (1) Về lãi suất huy động, lãi suất tiền gửi có kỳ hạn dưới 12 tháng giảm từ 3-6%/năm; (2) Lãi suất cho vay giảm khoảng 3-6%/năm so với cuối năm 2011; trong đó tập trung chủ yếu đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, xuất khẩu, sản xuất - kinh doanh. Hiện nay, lãi suất cho vay phổ biến đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, xuất khẩu, doanh nghiệp nhỏ và vừa, công nghiệp hỗ trợ ở mức 11-13%/năm; cho vay lĩnh vực sản xuất kinh doanh khác ở mức 14-17%/năm. (3) Lãi suất liên ngân hàng giảm mạnh 8-9% so với đầu năm phản ánh thị trường tiền tệ đã ổn định hơn nhiều so với năm 2011.
- Việc điều hành các công cụ chính sách tiền tệ, tỷ giá kết hợp với chính sách quản lý ngoại hối đã góp phần ổn định tỷ giá, tăng lòng tin vào đồng Việt Nam, từng bước thực hiện chủ trương chuyển dần quan hệ huy động – cho vay sang quan hệ mua – bán ngoại tệ. Số liệu tiền tệ cho thấy huy động ngoại tệ và cho vay ngoại tệ đều giảm hơn huy động và cho vay bằng VND. Tính đến ngày 30/6/2012, huy động vốn tăng 6,49%, trong đó huy động vốn VND tăng 8,62%, ngoại tệ giảm 2,2%. Hệ thống các TCTD mua được một lượng lớn ngoại tệ từ tổ chức kinh tế và dân cư để bán cho NHNN, tăng dự trữ Ngoại hối Nhà nước ở mức lớn. Các nhu cầu ngoại tệ hợp pháp, hợp lý của người dân và doanh nghiệp được hệ thống TCTD đáp ứng đầy đủ. Tâm lý găm giữ ngoại tệ đã giảm đáng kể, tình trạng đô la hóa được đẩy lùi một bước, thị trường ngoại tệ tự do gần như không còn hoạt động, tỷ giá biến động thấp.
- Cơ chế quản lý thị trường vàng theo Nghị định 24/2012/NĐ-CP và Thông tư 16/2012/TT-NHNN đã tạo bước đổi mới cơ bản về hoạt động quản lý và kinh doanh vàng miếng. Mặc dù mới có hiệu lực song những tín hiệu thị trường đã phản ánh hạn chế đáng kể tình trạng đầu cơ, buôn lậu vàng... là các yếu tố thường xuyên gây biến động tác động ảnh hưởng đến thị trường vàng, ngoại hối trong những năm trước đây. Giá vàng trong nước trong 6 tháng đầu năm có biến động chủ yếu do sự biến động của giá vàng thế giới. Sự biến động bất thường, hoặc không tích cực do yếu tố đầu cơ, hoặc do tác động từ quan hệ tỷ giá-giá vàng đã giảm hẳn trong thời gian qua.
- Sau hơn 6 tháng quyết liệt triển khai cơ cấu lại hệ thống các TCTD, rủi ro hệ thống từng bước được kiểm soát, nguy cơ đổ vỡ hệ thống từng bước được đẩy lùi. Đến nay, 3 Ngân hàng Sài gòn, Đệ Nhất, Tín Nghĩa đã được hợp nhất và tiếp tục được cơ cấu lại dưới sự giám sát chặt chẽ của NHNN; 6 ngân hàng yếu kém còn lại đã hoàn tất quá trình thanh tra, kiểm toán toàn diện và xây dựng phương án cơ cấu lại để trình NHNN thông qua. NHNN đã phê duyệt, trình Thủ tướng Chính phủ cho phép triển khai phương án cơ cấu lại 2/6 ngân hàng và đang khẩn trương xem xét phương án cơ cấu lại của 4 ngân hàng còn lại để trình Thủ tướng Chính phủ cho ý kiến.
- Hoạt động của các TCTD về cơ bản an toàn, hoạt động lành mạnh, trật tự kỷ cương thị trường đã được khôi phục lại và tiếp tục được duy trì ổn định.
b. Một số vấn đề nổi lên cần khắc phục và xử lý trong 6 tháng cuối năm 2012:
- Tín dụng tăng thấp nhưng khả năng mở rộng tín dụng trong thời gian tới vẫn rất khó khăn: Tín dụng giảm do nhiều nguyên nhân như: Cầu tín dụng ở mức thấp do cầu trong nước và nước ngoài tăng thấp, doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn, hàng tồn kho lớn nên hạn chế khả năng hấp thụ vốn của ngân hàng. Khả năng trả nợ ngân hàng của doanh nghiệp và hộ dân suy giảm trong điều kiện khó khăn về đầu ra, thị trường bất động sản thanh khoản kém gây khó khăn cho hoạt động của các TCTD do phần lớn tài sản thế chấp các khoản vay có nguồn gốc bất động sản, bởi vậy các TCTD có xu hướng quy định các điều kiện cho vay chặt chẽ hơn để hạn chế rủi ro và đảm bảo an toàn tín dụng...Do vậy, để thúc đẩy tăng trưởng tín dụng, phải có sự đồng bộ các giải pháp từ phía các chính sách kinh tế vĩ mô.
- Kỳ vọng lạm phát thấp nhưng một số TCTD vẫn niêm yết lãi suất huy động kỳ hạn trên 12 tháng ở mức cao hơn 12%/năm.
- Lãi suất cho vay bằng VND mặc dù giảm nhưng vẫn còn ở mức cao, đặc biệt tỷ trọng dư nợ có lãi suất cao vẫn còn lớn.
- Hoạt động của hệ thống các TCTD về cơ bản an toàn nhưng cân đối vốn vẫn chưa được cải thiện, nợ xấu tăng, vẫn còn một số TCTD vi phạm tỷ lệ an toàn. Cân đối vốn theo kỳ hạn chưa vững chắc do tỷ trọng tín dụng trung và dài hạn trong tổng tín dụng vẫn duy trì ở mức 42% như cuối năm 2011, trong khi phần lớn nguồn vốn huy động là ngắn hạn. Đến cuối tháng 5/2012, theo báo cáo của các TCTD, tổng nợ xấu của toàn hệ thống các TCTD chiếm 4,47% tổng dư nợ tín dụng cho nền kinh tế (cuối năm 2011 3,07%). Nợ xấu tăng lên so với đầu năm phát sinh từ các khoản nợ trước đây, thời gian qua do điều kiện thị trường không thuận lợi, hàng tồn kho tăng cao, tình hình tài chính của bên vay ngày một yếu đi, không có khả năng trả nợ cho ngân hàng. Tuy nhiên, theo số liệu giám sát của Cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng, 84% nợ xấu của hệ thống ngân hàng được đảm bảo bằng tài sản thế chấp và tổng giá trị của các tài sản thế chấp này bằng 135% giá trị nợ xấu. Hơn nữa, đến cuối tháng 5/2012, các TCTD đã tiến hành trích dự phòng rủi ro để xử lý nợ xấu được khoảng 67.000 tỷ đồng.
- Quá trình cơ cấu lại các ngân hàng yếu kém gặp phải một số khó khăn, vướng mắc nhất định làm ảnh hưởng đến tiến độ triển khai:(1) Quá trình thanh tra, kiểm toán để đánh giá thực trạng tài chính và quá trình lựa chọn phương án cơ cấu lại của từng ngân hàng, đặc biệt là các phương án tự cơ cấu lại mất khá nhiều thời gian; (2) Cơ sở pháp lý về cơ cấu lại ngân hàng thương mại đã được ban hành khá đầy đủ, nhưng cũng chưa lường hết được tính đa dạng, phức tạp của quá trình cơ cấu lại các ngân hàng yếu kém.
3. Các giải pháp điều hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng trong những tháng cuối năm 2012
- Điều hành lượng tiền cung ứng thông qua các công cụ chính sách tiền tệ phù hợp với diễn biến của thị trường và chỉ đạo của Chính phủ, đảm bảo góp phần kiềm chế lạm phát ở mức 6-8%, tổng phương tiện thanh toán tăng khoảng 14-16%, thặng dư cán cân thanh toán quốc tế trên 3 tỷ USD, góp phần tăng trưởng kinh tế ở mức hợp lý (5,2-5,7%), không gây áp lực lạm phát cho năm 2013 và các năm tiếp theo, tạo môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, thuận lợi cho phát triển kinh tế bền vững.
- Theo dõi sát tình hình tăng trưởng tín dụng của toàn hệ thống, đảm bảo tăng trưởng tín dụng nhưng đi đôi với an toàn hệ thống và từng TCTD; Chỉ đạo các TCTD tập trung vốn cho vay các lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, xuất khẩu, doanh nghiệp nhỏ và vừa, công nghiệp hỗ trợ; kiểm soát tỷ trọng dư nợ cho vay đối với các lĩnh vực không khuyến khích so với tổng dư nợ cho vay, phấn đấu trong 6 tháng cuối năm đạt mức tăng trưởng tín dụng 8-10%.
- Theo dõi sát tình hình hoạt động của các doanh nghiệp theo các ngành kinh tế để đề xuất kịp thời các giải pháp về tiền tệ, tín dụng phù hợp với chủ trương và định hướng của Chính phủ. Chủ động làm việc ngay với các bộ, ngành, các hiệp hội ngành hàng, các địa để phối hợp tìm các giải pháp xử lý hàng tồn kho, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, đẩy mạnh sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Có giải pháp hợp lý xử lý nợ xấu của doanh nghiệp và ngân hàng tạo thêm thanh khoản cho nền kinh tế.
- Tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường ngoại tệ, phân tích, dự báo thanh khoản thị trường để chủ động điều hành tỷ giá linh hoạt phù hợp với các cân đối vĩ mô, đảm bảo thực hiện được mục tiêu ổn định giá trị của VND; tiếp tục triển khai các giải pháp khắc phục căn bản tình trạng đô la hóa, tập trung nguồn ngoại tệ vào hệ thống các TCTD để tạo điều kiện đáp ứng tốt nhu cầu ngoại tệ hợp pháp, hợp lý của nền kinh tế. Khẩn trương hoàn thiện và triển khai đề án bình ổn thị trường vàng thông qua sử dụng nguồn lực trong nước. Đảm bảo ổn định tỷ giá với mức biến động không quá 2-3%.
- Tiếp tục thanh tra, kiểm tra, giám sát việc chấp hành Nghị quyết 01/NQ-CP, Nghị quyết 13/NQ-CP và Chỉ thị 01/CT-NHNN. Xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định và thực hiện không đúng chỉ đạo của NHNN.
- Tiếp tục tăng cường công tác thống kê, phân tích, dự báo kinh tế vĩ mô tiền tệ để phục vụ có hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành của NHNN; Tiếp tục triển khai có hiệu quả theo kế hoạch Đề án đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2011-2015; Đẩy mạnh công tác cải cách hành chính.
- Các TCTD tiếp tục thực hiện tăng trưởng tín dụng theo thông báo của NHNN từ đầu năm.
- Tích cực và chủ động hơn nữa trong việc phối hợp với khách hàng vay để rà soát, đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng, từ đó thực hiện các giải pháp cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn, giảm lãi vốn vay, cho vay mới trả nợ cũ không nhằm che giấu nợ xấu...theo chỉ đạo của NHNN.
- Thực hiện nghiêm túc quy định của NHNN về lãi suất. Đánh giá, rà soát dư nợ các khoản cho vay cũ, trên cơ sở khả năng tài chính, xem xét điều chỉnh giảm lãi suất để giúp các doanh nghiệp vượt qua khó khăn.
4. Một số kiến nghị đối với Chính phủ
- Chỉ đạo các bộ, ngành kiên định thực hiện các giải pháp điều hành chính sách kinh tế vĩ mô hướng tới mục tiêu trung dài hạn là ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và tăng trưởng kinh tế bền vững, các giải pháp xử lý trong ngắn hạn không làm ảnh hưởng tới mục tiêu lâu dài.
- Chỉ đạo các bộ, ngành theo dõi chặt chẽ tình hình hoạt động của các doanh nghiệp, thống kê danh mục hàng tồn kho theo từng ngành cụ thể để chủ động đề cuất các giải pháp giải phóng hàng tồn kho, cải thiện môi trường hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp tạo điều kiện thuận lợi cho các TCTD mở rộng tín dụng có hiệu quả đối với nền kinh tế.
- Chỉ đạo các bộ, ngành triển khai quyết liệu các giải pháp nhằm phân bổ, giải ngân các nguồn vốn đầu tư từ Ngân sách và trái phiếu Chính phủ. Thực tế giải ngân trong 6 tháng đầu năm là quá chậm, trong 6 tháng cuối năm khối lượng giải ngân sẽ rất lớn, phải đảm bảo tiến độ giải ngân hợp lý qua các tháng, tập trung chủ yếu vào quý III vừa nhằm giải quyết hàng tồn kho, đặc biệt là vật liệu xây dựng, tăng thêm thanh khoản cho nền kinh tế, góp phần khơi thông tín dụng ngân hàng, đảm bảo tăng trưởng cho nền kinh tế, đồng thời không gây áp lực cho lạm phát vào năm sau.
- Chỉ đạo các bộ, ngành có liên quan triển khai đồng bộ và có hiệu quả các giải pháp, cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưcơ chế bảo lãnh cho doanh nghiệp vay vốn, hoạt động bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, thành lập Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, đẩy mạnh hiệu quả hoạt động của Quỹ bảo lãnh doanh nghiệp nhỏ và vừa qua Ngân hàng Phát triển Việt Nam để hỗ trợ cho các doanh nghiệp, tạo điều kiện doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn vay ngân hàng, các TCTD mở rộng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa an toàn và hiệu quả.
- Chỉ đạo các bộ, ngành có liên quan, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương phối hợp rà soát, điều chỉnh các quy định của pháp luật liên quan đến giao dịch bảo đảm, xử lý tài sản- đảm bảo của các TCTD, phối hợp xử ý các khó khăn vướng mắc của các TCTD trong việc xử lý tài sản đảm bảo tạo điều kiện cho các TCTD xử lý nợ xấu, tăng thanh khoản, tăng khả năng cung ứng vốn cho nền kinh tế.
- Chỉ đạo các Bộ, ngành, UBND các tỉnh, thành phố có liên quan phối hợp tốt với NHNN trong việc xử lý các phương án tái cơ cấu 6 ngân hàng thuộc diện yếu kém; giải quyết các khó khăn vướng mắc của TCTD trong việc xử lý tài sản đảm bảo, xử lý nợ xấu.
- Chỉ đạo các cơ quan thông tin, truyền thông kịp thời, phản ánh đầy đủ, chính xác các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước cũng như của NHNN trong điều hành chính sách tiền tệ, tái cơ cấu hệ thống ngân hàng nhằm định hướng dư luận, tạo niềm tin và đồng thuận mọi tầng lớp xã hội./.
NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM