PCI năm 2019: Môi trường kinh doanh sáng nhất trong 15 năm qua

PCI năm 2019:

Môi trường kinh doanh sáng nhất trong 15 năm qua

Khanh Đoàn

Báo cáo Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2019 vừa được công bố ngày 5/5 đã phác họa nên bức tranh toàn cảnh môi trường kinh doanh tại Việt Nam tươi sáng hơn bao giờ hết trong suốt 15 năm chỉ số này được thực hiện. Đặc biệt, nhiều xu hướng cải thiện tích cực được ghi nhận từ điều tra PCI bắt đầu từ năm 2016, năm bắt đầu nhiệm kỳ mới của Chính phủ. Báo cáo PCI năm 2019 do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) thực hiện, với hơn 12.400 DN tham gia trả lời, con số cao nhất từ trước đến nay.

Dàn nhạc cải cách đã đồng điệu hơn

Kết quả chỉ số PCI gốc cho thấy chất lượng điều hành kinh tế có sự cải thiện liên tục theo thời gian. Năm 2019, tỉnh trung vị có điểm số PCI gốc đạt 63,25 điểm, vượt mức kỷ lục năm 2018 để trở thành điểm số PCI gốc cao nhất trong 15 năm thực hiện PCI đến nay. Điều tra PCI 2019 tiếp tục ghi nhận sự cải thiện nhanh chóng về điểm số của những tỉnh trong nhóm cuối bảng xếp hạng so với năm 2018. Nếu những tỉnh này tiếp tục duy trì tốc độ cải thiện như 2 năm vừa qua, rất có thể chúng ta sẽ chứng kiến những thay đổi lớn trong bảng xếp hạng PCI vào năm tới.

Ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng ban Pháp chế VCCI, Giám đốc Dự án PCI chia sẻ, nét tích cực nhất được ghi nhận trong bức tranh PCI 2019 là nhóm đứng sau trong bảng xếp hạng đang cải thiện rất mạnh mẽ. Cách đây 6-7 năm, quá trình cải cách môi trường kinh doanh chỉ diễn ra mạnh mẽ tại một số tỉnh thành phố, nhưng nay hầu khắp và đồng đều. “Giai đoạn 15 năm vừa qua đã có hành trình dài chú trọng tới khu vực DN tư nhân, tạo thuận lợi hoá trên môi trường kinh doanh. Đặc biệt trong nhiệm kỳ Chính phủ vừa rồi thì các hoạt động thúc đẩy DN đang được tiến hành mạnh mẽ tại Việt Nam”, ông Tuấn khẳng định.

TS. Vũ Tiến Lộc - Chủ tịch VCCI cho biết thêm, xu hướng hội tụ, thu hẹp sự cách biệt trong chất lượng điều hành giữa các tỉnh, thành phố cho thấy dàn nhạc cải cách đã đồng điệu hơn. Bức tranh toàn cảnh của môi trường kinh doanh trở nên tươi sáng hơn. Ở một số chỉ số thành phần của PCI, có tới 70-80% DN bày tỏ sự hài lòng với cách ứng xử của cơ quan công quyền.

Tuy nhiên, điều chưa được như kỳ vọng của cộng đồng DN là ở một số lĩnh vực cải cách triển khai còn chậm, thủ tục phiền hà. 59% DN có công trình xây dựng trong 2 năm qua cho biết họ gặp khó khăn trong thủ tục hành chính về đất đai, giải phóng mặt bằng gần tương đương với tỷ lệ 63% DN gặp khó khăn về khách hàng - khó khăn lớn nhất trên thương trường.

Bên cạnh đó, chi phí không chính thức đã giảm liên tục trong mấy năm gần đây nhưng vẫn còn cao. Có tới trên 50% số DN phản ánh họ phải trả các chi phí không chính thức, cho thấy đây vẫn là vấn đề nhức nhối.

Một điều quan trọng nữa chưa được như mong đợi là, trong khi các địa phương thuộc nhóm thấp ở bảng xếp hạng vượt lên thu hẹp khoảng cách với nhóm dẫn đầu, thì các ngôi sao cải cách mấy năm qua vẫn chưa có được bứt phá nào đáng kể. Điều đó cho thấy hiện tượng “đụng trần” thể chế vẫn chưa tháo gỡ, khiến luật pháp chồng chéo, bất cập, gây rủi ro cho những nỗ lực sáng tạo để vượt lên.

Chính quyền địa phương tiếp tục “ghi điểm”

Phân tích chi tiết về kết quả của điều tra PCI năm 2019, ông Đậu Anh Tuấn cho biết, mức độ năng động, sáng tạo của chính quyền địa phương đã gia tăng mạnh mẽ trong nhiệm kỳ Chính phủ 2016-2020. Năm 2019 có 54,1% DN cho biết thái độ của chính quyền địa phương đối với khu vực kinh tế tư nhân là tích cực, mức cao nhất kể từ năm bắt đầu tiến hành điều tra PCI, cao hơn đáng kể so với mức đáy của năm 2015 là 35,1%. Đặc biệt có tới 80% DN đồng ý với nhận định “UBND tỉnh/thành phố linh hoạt trong khuôn khổ pháp luật nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho các DN tư nhân”, mức cao nhất trong 15 năm thực hiện điều tra PCI.

Xu hướng cải thiện tích cực khác là môi trường kinh doanh bình đẳng hơn. Tỷ lệ DN đồng ý với nhận định “các DN có phần vốn nhà nước thường dễ dàng hơn trong việc có được hợp đồng từ cơ quan nhà nước” vào năm 2019 chỉ còn là 21%, giảm so với con số 27% của năm 2015. Mức độ ưu ái của chính quyền địa phương với các DN lớn và thân hữu đã có dấu hiệu giảm so với các năm trước.

Một số thay đổi lớn khác khiến chính quyền địa phương “ghi điểm” với cộng đồng DN. Đó là minh bạch có dấu hiệu được cải thiện, khi các DN cho biết gặp thuận lợi hơn trong việc tiếp cận thông tin so với năm trước. Thiết chế pháp lý và an ninh trật tự được củng cố, chất lượng giải quyết tranh chấp của toà án theo đánh giá của DN có sự cải thiện trong năm 2019 so với trước đây; tình hình an ninh trật tự tại các địa phương cũng có cải thiện. Cải cách hành chính chuyển biến tích cực, với 81,3% DN cho biết “cán bộ nhà nước giải quyết công việc hiệu quả”, tăng đáng kể từ mức 67,4% năm 2015.

Đặc biệt, chi phí không chính thức tiếp tục giảm. Điều tra PCI 2019 thu nhận những phản ánh tích cực của cộng đồng DN về nỗ lực của chính quyền trong phòng chống tham nhũng và cắt giảm chi phí không chính thức tại các địa phương. Tỷ lệ DN cho biết phải trả chi phí không chính thức trong điều tra PCI 2019 chỉ là 53,6%, mức thấp nhất trong 6 năm trở lại đây.

Ở chiều ngược lại, điều tra PCI cũng ghi nhận những điểm nghẽn cần tháo gỡ trên môi trường kinh doanh. Theo đó, DN triển khai dự án có công trình xây dựng gặp nhiều vướng mắc liên quan tới các lĩnh vực thủ tục hành chính. Trong đó, những thủ tục về đất đai và giải phóng mặt bằng, thủ tục liên quan tới quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị và quyết định chủ trương đầu tư là những thủ tục DN cho biết gặp khó khăn cao hơn cả (từ 56% cho đến 41,6%). Một số lĩnh vực thủ tục hành chính có tỷ lệ DN đánh giá là vẫn nhiều phiền hà còn tương đối cao, như đất đai 35%; thuế, phí 25%; bảo hiểm xã hội 23%; xây dựng, giao thông 14%.