Ngày 05/7/2015, khoảng 61,3% cử tri Hy Lạp đã bỏ phiếu “nói không” với các biện pháp thắt lưng buộc bụng để đổi lấy gói cứu trợ tiếp theo từ các chủ nợ, đẩy quốc gia này tiến gần hơn tới tình huống phải rời khu vực euro.
Kết quả trưng cầu dân ý đã diễn ra như kỳ vọng, được Thủ tướng Hy Lạp, Alexis Tsipras ca ngợi là “lựa chọn dũng cảm,” tiếp sức cho quan điểm cứng rắn của “Xứ sở huyền thoại” trong các cuộc đàm phán với các chủ nợ. Trong khi đó, khủng hoảng nợ của Hy Lạp vẫn diễn biến gay gắt, các ngân hàng tiếp tục đóng cửa sang tuần thứ hai nhằm tránh tình trạng rút tiền ồ ạt có thể dẫn đến đổ vỡ hệ thống.
Một ngày sau đó, Thủ tướng Đức Angela Merkel đã cấp tốc bay tới Paris để hội đàm với Tổng thống Pháp Francois Hollande nhằm đánh giá tình hình. Hai nhà lãnh đạo cho rằng, vấn đề đặt ra cho Hy Lạp là phải có đề xuất nghiêm túc để có thể tái thảo luận các biện pháp hỗ trợ tài chính.
Chiều 06/7/2015, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng quyết định không bổ sung chương trình hỗ trợ thanh khoản khẩn cấp cho các ngân hàng Hy Lạp, mà giữ nguyên mức hỗ trợ khoảng 89 tỉ euro theo quyết định đưa ra ngày 26/6/2015. Quyết định này của ECB làm tăng áp lực lên Chính phủ Hy Lạp trước cuộc họp thượng đỉnh khu vực euro được tổ chức vào tối thứ ba (ngày 07/7) nhằm xem xét giải pháp mới của Thủ tướng Tsipras, và các nhà lãnh đạo khu vực euro sẽ đối chiếu sự khác biệt so với những đề xuất trước đây vốn đã bị các chủ nợ từ chối.
ECB cũng quyết định thắt chặt yêu cầu thế chấp khi cho Hy Lạp vay tiền, động thái này ám chỉ rằng, số phận của các ngân hàng Hy Lạp là do ECB định đoạt.
Trước cuộc họp thượng đỉnh các nước khu vưc euro, tổ chức vào chiều thứ ba (08/7) tại Thủ đô Brussels, Bộ trưởng Tài chính Hy Lạp, Yanis Varoufakis, đã bất ngờ từ chức, phát tín hiệu về “thiện chí” của Chính phủ Hy Lạp trong việc tìm kiếm giải pháp mới. Sự rút lui của Bộ trưởng Yanis Varoufakis được kỳ vọng là sẽ tạo thuận lợi trong đàm phán do ông là chuyên gia kinh tế tả khuynh và thích tranh luận, khiến các bộ trưởng tài chính khác trong khu vực euro e ngại mỗi khi hội họp. Chính ông đã vận động bỏ phiếu chống lại các biện pháp khắc khổ, thậm chí buộc tội các chủ nợ là “kẻ khủng bố”. Nếu ông tiếp tục tại vị, mọi nỗ lực đàm phán dường như sẽ bất thành. Trong khi đó, Thủ tướng Tsipras lại có nhã ý đệ trình những giải pháp mới để có thể tiếp tục được vay tiền.
Sau kết quả trưng cầu dân ý, Chính phủ Hy Lạp kêu gọi các nước khu vực euro thực thi những biện pháp khẩn cấp để mở lại ngân hàng tại Hy Lạp và cho rằng, mọi giải pháp phải đảm bảo tính bền vững của nợ nần, nhưng không có dấu hiệu về sự nhượng bộ của Chính phủ. Trong khi đó, các chủ nợ yêu cầu Hy Lạp phải giảm mạnh chi tiêu, triệt để cải cách chính sách lương hưu và thị trường lao động.
Khi thảo luận với Tổng thống Francois Hollande tại Paris, Thủ tướng Angela Merkel cho rằng, cơ hội đàm phán vẫn còn, mặc dù chưa thể có ngay gói cứu trợ tài chính tại thời điểm bắt đầu bàn bạc chương trình hỗ trợ cụ thể. Tổng thống Francois Hollande nhấn mạnh, Tsipras cần có đề xuất nghiêm túc, đáng tin cậy và mang tính dài hạn, đồng thời phải điều chỉnh các qui định pháp lý để hòa nhập với những nước thành viên khác.
Tại cuộc họp thượng đỉnh chiều thứ ba (08/7) vừa qua, Hy Lạp vẫn chưa đưa ra một đề xuất cụ thể về vấn đề nợ của quốc gia này. Tuy nhiên, tất cả 19 nước thành viên vẫn kiên nhẫn thảo luận và đưa ra những yêu cầu cải cách cần thiết mà Hy Lạp phải đưa vào kế hoạch để lãnh đạo 28 nước Liên minh châu Âu (EU) xem xét và đưa ra quyết định cuối cùng vào Chủ nhật tới (12/7).
Đa số các nước khu vực euro đã hết kiên nhẫn và mong muốn Hy Lạp phải có chính sách thắt lưng buộc bụng, nhưng Chính phủ Hy Lạp lại nói “không” với các biện pháp khắc khổ. Ngay bản kế hoạch mới nhất do Hy Lạp gửi tới các nước thành viên để cho ý kiến trước phiên họp vào Chủ nhật tới đây cũng không có kế hoạch cải cách tài chính rõ ràng mà chỉ đưa ra những cam kết chung chung cốt sao đạt được khoản vay trong thời hạn 3 năm để bù đắp những khoản nợ phải trả.
Kinh tế Hy Lạp đã suy thoái trở lại kể từ khi Thủ tướng Tsipras nắm quyền vào tháng 01/2015, mà nguyên nhân chủ yếu là do chính phủ mới này không thực hiện các biện pháp cắt giảm chi tiêu và dường như không nỗ lực tìm kiếm những nguồn thu nhập mới, tình hình tài chính quốc gia ngày càng trầm trọng. Mặc dù Thủ tướng Tsipras đã sa thải Bộ trưởng Tài chính Yanis Varoufakis, nhưng bản thân bộ trưởng tài chính chỉ là một cá nhân với quyền lực hạn chế, không thể chi phối quan điểm của Thủ tướng và không thể đại diện cho hệ tư tưởng của cả tập thể chính phủ. Thực tế là vậy, nhưng phần lớn công dân Hy lạp lại không tỏ ra ân hận về kết quả lựa chọn vừa qua.
Trái với triển vọng ảm đạm tại Hy Lạp, tình hình tại Italia, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ireland đã được cải thiện đáng kể sau khi bị khủng hoảng nợ tấn công cách đây 5 năm cùng với Hy Lạp.
Vấn đề nợ nần của Hy Lạp đã được các chuyên gia đánh giá và dự báo ngay từ khi quốc gia này bắt đầu rơi vào khủng hoảng cách đây 5-6 năm. Khi tình hình ngày càng trầm trọng như hiện nay, rất khó đạt được sự đồng thuận vào cuộc họp tới đây do Hy Lạp không muốn tiếp tục thực hiện các biện pháp khắc khổ, trong khi các chủ nợ ngày càng thận trọng và đưa ra những yêu cầu khắt khe hơn.
Các quan chức EU cũng nhận định, không có giải pháp dễ dàng cho Hy Lạp, Hội nghị thượng đỉnh vào chủ nhật tới đây sẽ quyết định số phận của Hy Lạp và tập trung thảo luận cách thức đối phó khi quốc gia này rời khu vực euro, đánh giá thiệt hại đối với khu vực euro và cách thức củng cố liên minh tiền tệ còn lại.
Tổng Giám đốc IMF khuyến cáo, để có được những gói hỗ trợ tiếp theo, Chính phủ Hy Lạp phải đẩy mạnh cải cách kinh tế và duy trì kỷ luật ngân sách nghiêm ngặt. Thủ tướng Austria, Werner Faymann, cảnh báo, nếu không đạt được giải pháp vào ngày chủ nhật tới đây, các chính phủ khu vực euro phải chuẩn bị “phương án B,” là giải mã và tiến hành các bước để đưa Hy Lạp ra khỏi khu vực euro. Chủ tịch EU, Jan-Claude Juncker, người đã làm việc không mệt mỏi để giữ Hy Lạp tại khu vực euro, nhưng cũng đang gấp rút soạn thảo kế hoạch cụ thể để đối phó trường hợp Hy Lạp rời khu vực euro, nếu Chính phủ mới không đưa ra được đề xuất khả thi.
Nói ngắn gọn, tình hình tại Hy Lạp phản ánh hai xu hướng quan điểm trái ngược nhau giữa một bên là Chính phủ đương nhiệm tại Hy Lạp và một bên là các nước thành viên khu vực euro. Việc Hy Lạp chấp nhận các yêu cầu cải cách và thắt lưng buộc bụng là trái với tuyên bố khi làm lễ nhậm chức hồi đầu năm nay của Thủ tướng Tsipras là “chấm dứt các biện pháp khắc khổ”, nhưng sẽ là thay đổi lớn về nhận thức và quan điểm của Chính phủ Hy Lạp. Trường hợp Hy Lạp rời khu vực đồng tiền chung euro là kịch bản xấu nhất và không ai muốn, nhưng châu Âu đã chuẩn bị cho tình huống bắt buộc này.
HTT - Nguồn: NY Times, Reuters