Cổng Thông Tin Điện Tử
Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam
|
Pháp lệnh pháp điển hệ thống quy phạm pháp luật (Pháp lệnh pháp điển) đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 16/4/2012 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2013. Pháp lệnh pháp điển hệ thống quy phạm pháp luật ban hành nhằm huy động các cơ quan nhà nước ở Trung ương tiến hành tập hợp, rà soát toàn bộ các quy phạm pháp luật hiện hành, sắp xếp các quy phạm đó theo một trật tự hợp lý thành Bộ pháp điển. Việc xây dựng bộ pháp điển sẽ tạo ra công cụ hữu hiệu giúp dễ dàng tra cứu các quy phạm pháp luật, phục vụ công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, tư vấn, trợ giúp pháp lý đồng thời, cũng giúp các doanh nghiệp, các tổ chức khác, người dân dễ dàng tìm kiếm các quy định pháp luật liên quan đến việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình và giúp các chủ thể xây dựng pháp luật bao quát được toàn bộ hệ thống pháp luật hiện hành, từ đó có các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật. Bộ pháp điển được hoàn thành theo quy định của Pháp lệnh pháp điển có giá trị sử dụng tin cậy, có tác dụng hạn chế việc bỏ sót quy phạm pháp luật khi áp dụng, hạn chế việc áp dụng quy phạm đã hết hiệu lực, hạn chế sự tốn kém thời gian, công sức, chi phí trong việc tìm kiếm quy phạm pháp luật. Để thông tin về các nội dung cơ bản của Pháp lệnh này, trong phạm vi bài viết này, tôi xin đề cập các nội dung cơ bản của Pháp lệnh pháp điển.
1. Về phạm vi điều chỉnh
Pháp lệnh pháp điển quy định nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự, thủ tục để cơ quan nhà nước rà soát, tập hợp, sắp xếp các quy phạm pháp luật đang còn hiệu lực trong các văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở Trung ương ban hành (trừ Hiến pháp) để xây dựng Bộ pháp điển.
2. Về nguyên tắc thực hiện pháp điển
Bộ pháp điển được xây dựng theo quy định tại Pháp lệnh pháp điển là Bộ pháp điển chính thức của Nhà nước, được sử dụng để tra cứu trong áp dụng và thực hiện pháp luật. Việc xây dựng Bộ pháp điển được thực hiện theo các nguyên tắc như sau: (i) Không làm thay đổi nội dung của quy phạm pháp luật được pháp điển; (ii) Theo thứ bậc hiệu lực pháp lý của quy phạm pháp luật từ cao xuống thấp; (iii) Cập nhật quy phạm pháp luật mới được ban hành vào Bộ pháp điển và loại bỏ quy phạm pháp luật hết hiệu lực khỏi Bộ pháp điển; (iv) Tuân thủ thẩm quyền, trình tự, thủ tục thực hiện pháp điển.
3. Thẩm quyền thực hiện pháp điển
Để bảo đảm việc pháp điển hệ thống quy phạm pháp luật được nhanh chóng, kịp thời, chính xác và có sự tiếp nối liên tục từ quá trình soạn thảo, ban hành đến việc thực hiện pháp điển, Pháp lệnh pháp điển quy định cụ thể các cơ quan có thẩm quyền thực hiện pháp điển như sau:
Thứ nhất, Bộ, cơ quan ngang bộ thực hiện pháp điển đối với quy phạm pháp luật trong văn bản quy phạm pháp luật do mình ban hành hoặc chủ trì soạn thảo; quy phạm pháp luật trong văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan, tổ chức, đại biểu Quốc hội trình điều chỉnh những vấn đề thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của mình.
Thứ hai, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán Nhà nước thực hiện pháp điển đối với quy phạm pháp luật trong văn bản quy phạm pháp luật do mình ban hành hoặc chủ trì soạn thảo; quy phạm pháp luật trong văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan, tổ chức, đại biểu Quốc hội trình điều chỉnh những vấn đề thuộc lĩnh vực hoạt động của mình.
Thứ ba, Văn phòng Quốc hội thực hiện pháp điển đối với quy phạm pháp luật trong văn bản quy phạm pháp luật do Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành điều chỉnh những vấn đề không thuộc thẩm quyền thực hiện pháp điển của cơ quan nhà nước như: Bộ, cơ quan ngang bộ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán Nhà nước.
Thứ tư, Văn phòng Chủ tịch nước thực hiện pháp điển đối với quy phạm pháp luật trong văn bản quy phạm pháp luật do Chủ tịch nước ban hành không thuộc thẩm quyền thực hiện pháp điển của cơ quan nhà nước khác như: Bộ, cơ quan ngang bộ,Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán Nhà nước.
4. Về Cấu trúc của Bộ pháp điển
Theo quy định của Pháp lệnh pháp điển, Bộ pháp điển được cấu trúc theo các chủ đề. Mỗi chủ đề có một hoặc nhiều đề mục. Trong đề mục, tùy theo nội dung có thể có phần, chương, mục, điều, khoản, điểm.
4.1. Về chủ đề trong Bộ pháp điển
Chủ đề là bộ phận cấu thành của Bộ pháp điển, trong đó chứa đựng quy phạm pháp luật điều chỉnh các nhóm quan hệ xã hội nhất định được xác định theo lĩnh vực. Các chủ đề trong Bộ pháp điển được quy định và sắp xếp thành 45 chủ đề, cụ thể như sau: (1) An ninh quốc gia; (2) Bảo hiểm; (3) Bưu chính, viễn thông; (4) Bổ trợ tư pháp; (5) Cán bộ, công chức, viên chức; (6) Chính sách xã hội; (7) Công nghiệp; (8) Dân số, gia đình, trẻ em, bình đẳng giới; (9) Dân sự; (10) D ân tộc; (11) Đất đai; (12) Doanh nghiệp, hợp tác xã (13) Giáo dục, đào tạo; (14) Giao thông, vận tải; (15) Hành chính tư pháp; (16) Hình sự; (17) Kế toán, kiểm toán; (18) Khiếu nại, tố cáo; (19) Khoa học, công nghệ; (20) Lao động; (21) Môi trường; (22) Ngân hàng, tiền tệ; (23) Ngoại giao, điều ước quốc tế; (24) Nông nghiệp, nông thôn; (25) Quốc phòng; (26) Tài chính; (27) Tài nguyên; (28) Tài sản công, nợ công, dự trữ nhà nước; (29) Thi đua, khen thưởng, các danh hiệu vinh dự nhà nước; (30) Thi hành án; (31) Thống kê (32) Thông tin, báo chí, xuất bản; (33) Thuế, phí, lệ phí, các khoản thu khác; (34) Thương mại, đầu tư, chứng khoán; (35) Tổ chức bộ máy nhà nước; (36) Tổ chức chính trị - xã hội, hội; (37) Tố tụng, và các phương thức giải quyết tranh chấp; (38) Tôn giáo, tín ngưỡng; (39) Trật tự an toàn xã hội; (40) Tương trợ tư pháp; (41) Văn hóa, thể thao, du lịch; (42) Văn thư, lưu trữ; (43) Xây dựng, nhà ở, đô thị; (44) Xây dựng pháp luật và thi hành pháp luật; (45) Y tế, dược.
Chủ đề của Bộ pháp điển là một trong những nội dung quan trọng nhất của việc xây dựng Bộ pháp điển, đây chính là bộ khung cơ bản của Bộ pháp điển. Việc xác định rõ tên gọi của các chủ đề trong Bộ pháp điển giúp hình dung được phạm vi, nội dung của Bộ pháp điển. Đồng thời, đây cũng là cơ sở pháp lý để Chính phủ cũng như các cơ quan hữu quan triển khai thực hiện việc pháp điển. Tuy nhiên, trong quá trình pháp điển, nếu phát sinh nhu cầu cần bổ sung thêm chủ đề mới thì Chính phủ sẽ quyết định theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Tư pháp.
4.2. Về đề mục
Đề mục là bộ phận cấu thành chủ đề, trong đó chứa đựng quy phạm pháp luật điều chỉnh một nhóm quan hệ xã hội nhất định. Trong Bộ pháp điển, đề mục, phần, chương, mục, điều, khoản, điểm được đánh số thứ tự, trường hợp có liên quan đến nội dung khác của Bộ pháp điển thì phải được chỉ dẫn. Các điều trong Bộ pháp điển được ký hiệu để phân biệt hình thức văn bản quy phạm pháp luật và được ghi chú để nhận biết điều của văn bản quy phạm pháp luật được pháp điển.
5. Trình tự, thủ tục pháp điển, cập nhật và duy trì Bộ pháp điển
Pháp lệnh pháp điển quy định cụ thể về trình tự, thủ tục pháp điển, cập nhật và duy trì Bộ pháp điển như sau:
Bước 1, cơ quan thực hiện pháp điển tiến hành pháp điển theo đề mục, theo trình tự sau: (i) Xây dựng cấu trúc của đề mục dựa theo cấu trúc của văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực pháp lý cao nhất điều chỉnh nhóm quan hệ xã hội thuộc nội dung của đề mục; trường hợp cần thiết, cơ quan thực hiện pháp điển có thể bổ sung phần, chương, mục vào cấu trúc của đề mục; (ii) Thu thập, phân loại các văn bản quy phạm pháp luật thuộc nội dung của đề mục; rà soát để loại bỏ các nội dung không chứa quy phạm pháp luật hoặc đã hết hiệu lực; phát hiện các các quy phạm pháp luật mâu thuẫn, chồng chéo, không còn phù hợp với thực tế để xử lý theo thẩm quyền; (iii) Tập hợp các quy phạm pháp luật còn hiệu lực và sắp xếp theo thứ bậc hiệu lực pháp lý của văn bản chứa đựng quy phạm pháp luật được pháp điển từ cao xuống thấp; các quy phạm pháp luật quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành được sắp xếp ngay sau các quy phạm pháp luật được quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.
Bước 2, Bộ Tư pháp có trách nhiệm thành lập Hội đồng thẩm định để thẩm định kết quả pháp điển theo đề mục. Nội dung thẩm định kết quả pháp điển tập trung vào tính chính xác, đầy đủ của các quy phạm pháp luật trong đề mục; Sự phù hợp của vị trí quy phạm pháp luật trong đề mục; Sự tuân thủ trình tự, thủ tục pháp điển theo đề mục và các vấn đề khác liên quan đến nội dung của đề mục.
Bước 3, căn cứ vào kết luận của Hội đồng thẩm định, cơ quan thực hiện pháp điển chỉnh lý, hoàn thiện kết quả pháp điển theo đề mục, ký xác thực kết quả pháp điển theo đề mục và gửi đến Bộ Tư pháp trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được kết luận của Hội đồng thẩm định.
Bước 4, Bộ Tư pháp có trách nhiệm sắp xếp đề mục đã được pháp điển vào chủ đề trình Chính phủ thông qua kết quả pháp điển theo từng chủ đề, sau đó sắp xếp vào Bộ pháp điển và đăng tải trên trang thông tin điện tử pháp điển.
Ngoài ra, Pháp lệnh pháp điển cũng quy định, trường hợp có quy phạm pháp luật mới được ban hành, đề mục mới cần được bổ sung thì cơ quan thực hiện pháp điển có trách nhiệm thực hiện việc pháp điển và gửi kết quả đến Bộ Tư pháp để cập nhật vào Bộ pháp điển. Bộ pháp điển được duy trì liên tục trên Trang thông tin điện tử pháp điển và được sử dụng miễn phí. Nhà nước giữ bản quyền đối với Bộ pháp điển.
6. Trách nhiệm của các cơ quan trong công tác pháp điển
Theo quy định của Pháp lệnh, Bộ Tư pháp có vai trò chính trong công tác pháp điển. Theo đó, Bộ Tư pháp có trách nhiệm trình cơ quan có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền các văn bản quy phạm pháp luật về pháp điển; Hướng dẫn việc thực hiện pháp điển; đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ làm công tác pháp điển; Kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện pháp điển của các cơ quan thực hiện pháp điển; Xử lý theo thẩm quyền hoặc trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xử lý những vấn đề vướng mắc liên quan đến việc thực hiện pháp điển; Lập Đề án xây dựng Bộ pháp điển trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; Xây dựng Trang thông tin điện tử pháp điển; duy trì thường xuyên Bộ pháp điển trên Trang thông tin điện tử pháp điển; quản lý, ban hành quy định về huy động nguồn lực xã hội trong việc xuất bản Bộ pháp điển bằng văn bản và định kỳ hằng năm báo cáo Chính phủ về công tác pháp điển.
Bên cạnh đó, Pháp lệnh cũng quy định cơ quan thực hiện pháp điển có trách nhiệm thực hiện pháp điển theo đề mục được Thủ tướng Chính phủ phân công; Bảo đảm tính chính xác, đầy đủ các quy phạm pháp luật được pháp điển trong đề mục; Kịp thời đề xuất và thực hiện pháp điển quy phạm pháp luật mới, đề mục mới; Bảo đảm các điều kiện để thực hiện pháp điển.
7. Về tiến độ xây dựng Bộ pháp điển
Việc pháp điển toàn bộ hệ thống quy phạm pháp luật là việc làm rất khó, đòi hỏi nguồn nhân lực và kinh phí lớn để hoàn thành. Trên thực tế, nhu cầu pháp điển đối với từng lĩnh vực cũng có sự khác nhau; có lĩnh vực có khối lượng văn bản được ban hành quá lớn, phạm vi đối tượng chịu tác động rộng cần sớm được pháp điển để thuận tiện cho việc tra cứu, áp dụng song cũng có những lĩnh vực có số lượng văn bản không nhiều, chưa cần thiết phải pháp điển ngay. Do vậy, Pháp lệnh pháp điển không quy định cứng nhắc thời hạn bắt buộc để hoàn thành việc xây dựng Bộ pháp điển mà quy định theo hướng giao cho Thủ tướng Chính phủ quyết định lộ trình xây dựng Bộ pháp điển để bảo đảm công tác pháp điển được thực hiện có hiệu quả. Theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ tại Chỉ thị số 26/CT-TTg ngày 28/9/2012, Bộ Tư pháp có trách nhiệm trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Đề án xây dựng Bộ pháp điển và quyết định phân công các cơ quan thực hiện các đề mục trong các chủ đề của Bộ pháp điển trong quý II năm 2013./.
Trần Thu Hường – PC
14:55, 21/04/2026
11:28, 19/01/2026
21:20, 02/06/2025
23:29, 05/06/2025
22:35, 06/06/2025