Trong bài phát biểu đầu năm 2026 tại California Bankers Association, Phó Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phụ trách giám sát Michelle W. Bowman đã phát đi một thông điệp chính sách rõ ràng đó là, giám sát ngân hàng Mỹ đang bước vào giai đoạn “tái thiết”, với trọng tâm là rủi ro tài chính cốt lõi, giảm các yếu tố mang tính chính trị – xã hội và nới lỏng có chọn lọc cho ngân hàng cộng đồng.
Đây không chỉ là những điều chỉnh kỹ thuật, mà là sự xoay trục tư duy giám sát sau cú sốc Silicon Valley Bank (SVB) và nhiều năm tranh luận về phạm vi can dự của ngân hàng trung ương vào các mục tiêu ngoài ổn định tài chính.
Từ mở rộng sang trọng tâm rủi ro
Xuyên suốt bài phát biểu, bà Michelle W. Bowman cho rằng cách tiếp cận giám sát theo kiểu "càng nhiều quy trình, càng nhiều yêu cầu, càng tốt" - vốn đã kéo dài hơn một thập kỷ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu - đã khiến hoạt động giám sát trở nên dàn trải, nặng về hình thức, thậm chí làm mờ đi những rủi ro thực sự đe dọa sự an toàn và lành mạnh của các tổ chức tín dụng.
Sự sụp đổ của SVB năm 2023 được nhắc lại như một minh chứng điển hình. Fed không thiếu dữ liệu, cũng không thiếu quy trình, nhưng lại đánh giá thấp rủi ro lãi suất và thanh khoản mang tính sống còn, trong khi phân bổ nguồn lực giám sát cho những vấn đề thứ yếu. Bài học rút ra, theo Phó Chủ tịch Michelle W. Bowman, là giám sát phải quay về bản chất, đó là xác định sớm, ưu tiên và xử lý các rủi ro tài chính mang tính vật chất.
Việc Fed lần đầu công bố các “nguyên tắc vận hành giám sát” vào cuối năm 2025 cho thấy nỗ lực thể chế hóa cách tiếp cận này, đồng thời tăng cường tính nhất quán và trách nhiệm giải trình trong toàn hệ thống giám sát.
Loại bỏ “rủi ro danh tiếng”: thông điệp chính trị không lời
Điểm nhấn gây chú ý nhất trong bài phát biểu là quyết định loại bỏ hoàn toàn khái niệm “reputational risk - rủi ro danh tiếng” khỏi quy trình giám sát. Đây là một thuật ngữ mơ hồ, từng bị chỉ trích vì được sử dụng để hạn chế hoặc gây sức ép đối với các hoạt động hợp pháp nhưng “không được ưa thích” về mặt chính trị hoặc xã hội.
Trong bối cảnh nước Mỹ ngày càng phân cực, động thái này mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi kỹ thuật giám sát. Nó phản ánh nỗ lực của Fed nhằm tách mình khỏi các tranh luận chính trị – văn hóa, tái khẳng định vai trò cốt lõi của ngân hàng trung ương là đảm bảo an toàn hệ thống và ổn định tài chính, thay vì trở thành công cụ điều chỉnh hành vi xã hội.
Cùng logic đó, Fed cũng rút lại hướng dẫn giám sát rủi ro khí hậu. Theo bà Bowman, các hướng dẫn này đã buộc ngân hàng thu thập và dự báo dữ liệu trong khung thời gian quá dài, vượt quá khả năng dự báo hợp lý, trong khi các rủi ro tài chính liên quan đến khí hậu vốn đã nằm trong khuôn khổ quản trị rủi ro truyền thống. Thông điệp ở đây rất rõ ràng, đó là Fed không phủ nhận tầm quan trọng của biến đổi khí hậu, nhưng từ chối mở rộng giám sát ngân hàng thành công cụ chính sách khí hậu.
Bảo vệ và duy trì vai trò của ngân hàng cộng đồng
Một trụ cột quan trọng khác trong bài phát biểu là bảo vệ và duy trì vai trò của ngân hàng cộng đồng, là ngân hàng thương mại quy mô nhỏ hoặc vừa, hoạt động chủ yếu tại địa phương, phục vụ cộng đồng dân cư và doanh nghiệp nhỏ, loại hình ngân hàng này đang chịu áp lực ngày càng lớn từ chi phí tuân thủ và sự tập trung hóa của hệ thống tài chính. Việc đề xuất giảm tỷ lệ đòn bẩy CBLR từ 9% xuống 8% không làm suy yếu nền tảng vốn, nhưng giúp các ngân hàng nhỏ có thêm dư địa để duy trì hoạt động và cạnh tranh.
Quan trọng hơn, Fed thừa nhận một thực tế cốt lõi, đó là áp dụng cùng một khung giám sát cho ngân hàng lớn và ngân hàng nhỏ là không phù hợp. Việc “áp chuẩn từ trên xuống”, tức là sử dụng tiêu chuẩn dành cho định chế phức tạp để giám sát ngân hàng cộng đồng, không chỉ gây lãng phí nguồn lực mà còn làm suy yếu khả năng cung ứng tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và khu vực nông thôn.
Đề xuất tách chương trình giám sát ngân hàng cộng đồng khỏi khung dành cho ngân hàng lớn cho thấy Fed đang cân nhắc nghiêm túc việc thiết kế giám sát dựa trên mức độ rủi ro thực chất, thay vì quy mô danh nghĩa.
Xem lại ngưỡng tài sản: cải cách âm thầm nhưng sâu sắc
Một trong những nội dung mang tính cấu trúc dài hạn nhất là việc xem xét lại các ngưỡng tài sản cố định, nền tảng của hệ thống phân loại giám sát ngân hàng tại Mỹ. Các mốc như 10 tỷ USD hay 100 tỷ USD, được thiết kế trong bối cảnh kinh tế nhiều năm trước, nay đã trở nên lỗi thời khi lạm phát và tăng trưởng danh nghĩa làm “phình to” bảng cân đối của các ngân hàng.
Đề xuất điều chỉnh các ngưỡng này theo GDP danh nghĩa thể hiện tư duy cải cách mang tính hệ thống. Nếu được triển khai, đây sẽ là bước đi quan trọng nhằm hạn chế hiện tượng “leo thang tuân thủ” do yếu tố vĩ mô, khi ngân hàng không thay đổi mô hình kinh doanh hay mức độ rủi ro nhưng vẫn bị kéo vào khung giám sát phức tạp hơn.
Fed thậm chí còn gợi mở khả năng thoát khỏi tư duy một chiều dựa trên quy mô tài sản, hướng tới đánh giá dựa trên mô hình kinh doanh và hồ sơ rủi ro, là một hướng tiếp cận tinh vi hơn, song cũng đòi hỏi năng lực phân tích và phán đoán cao hơn từ đội ngũ giám sát.
Tăng cường minh bạch hóa giám sát
Ít được chú ý hơn nhưng không kém phần quan trọng là nỗ lực tăng cường minh bạch trong giám sát. Việc công bố Sổ tay vận hành LISCC, tài liệu vốn chỉ lưu hành nội bộ, là bước đi hiếm hoi, cho phép thị trường và công chúng hiểu rõ hơn cách Fed giám sát các ngân hàng lớn và phức tạp nhất.
Song song đó, Fed đang xem xét thu hẹp phạm vi “thông tin giám sát mật” (CSI). Hiện nay, định nghĩa quá rộng về CSI có thể vô tình cản trở việc chia sẻ thông tin về gian lận, an ninh mạng và các rủi ro mới nổi giữa các ngân hàng, điều đi ngược lại mục tiêu nâng cao khả năng chống chịu của toàn hệ thống.
Có thể nói, đây là tín hiệu cho thấy Fed nhận thức rõ rằng thiếu minh bạch không chỉ làm suy giảm niềm tin thị trường, mà còn có thể che chắn cho những thực hành giám sát kém hiệu quả.
Fed tăng cường tập trung vào sứ mệnh cốt lõi
Nhìn tổng thể, qua phát biểu của Phó Chủ tịch Fed Michelle W. Bowman, có thể thấy, Fed chủ động thu hẹp phạm vi can dự ngoài ổn định tài chính, đồng thời tăng cường tập trung vào sứ mệnh cốt lõi là bảo vệ an toàn và lành mạnh của hệ thống ngân hàng. Việc rút lui khỏi các lĩnh vực dễ gây tranh cãi như khí hậu hay “rủi ro danh tiếng” không phải là sự thoái lui về trách nhiệm, mà là lựa chọn chiến lược nhằm tái phân bổ nguồn lực giám sát cho những rủi ro mang tính hệ thống thực sự.
Đối với thị trường, thông điệp này mang lại sự nhẹ nhõm, đặc biệt với các ngân hàng nhỏ và vừa vốn đang chịu áp lực chi phí tuân thủ lớn. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra thách thức không nhỏ, đó là giám sát dựa trên phán đoán và trọng tâm rủi ro đòi hỏi năng lực chuyên môn, tính độc lập và kỷ luật thể chế cao hơn nhiều so với giám sát dựa trên danh mục kiểm tra.
Fed đang lựa chọn con đường khó hơn, nhưng có lẽ cần thiết hơn, trong bối cảnh hệ thống tài chính ngày càng phức tạp. Sau SVB, thông điệp từ Fed là rõ ràng, không phải thêm luật, mà là giám sát đúng chỗ, đúng rủi ro và đúng thời điểm.
HM (Nguồn: Fed)