Một góc nhìn về CNTT&TT Ngân hàng.

Trong chỉ thị Số 58:/CT-TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đã cảnh báo về hiện trạng CNTT &TT Việt Nam: “ Quản lý Nhà nước về lĩnh vực này vẫn phân tán và chưa hiệu quả, ứng dụng công nghệ thông tin ở một số nơi còn hình thức, chưa thiết thực và còn lãng phí”. Cũng tại Chỉ thị này, Bộ chính trị chỉ rõ nguyên nhân sâu xa: “Chưa coi đầu tư cho xây dựng hạ tầng thông tin là loại đầu tư xây dựng hạ tầng kinh tế, xã hội”.
Theo nhận định, chúng ta thử đánh giá sự phát triển CNTT&TT Ngân hàng trong 3 năm qua để phác hoạ hoạt động đổi mới công nghệ Ngân hàng trong xu thế hội nhập và hợp tác quốc tế.
1. VAI TRÒ QUẢN LÝ
Xuất phát từ nhu cầu của Ngành phục vụ nền kinh tế, ngay từ những năm 1991, NHNN đã thành lập Trung tâm Tin học Ngân hàng, ngoài chức năng là trung tâm thu thập, phân tích, xử lý dữ liệu của Ngành Ngân hàng, Trung tâm còn có chức năng quản lý Nhà nước về lĩnh vực Tin học Ngân hàng. Có lẽ vì đơn vị chỉ là “Trung tâm”, vai trò quản lý Nhà nước còn chưa rõ nét, năm 1998, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã trình Chính phủ cho thành lập Cục Công nghệ Tin học Ngân hàng với 2 chức năng rõ ràng: Là cơ quan quản lý Nhà nước về Tin học trong ngành Ngân hàng và là đơn vị triển khai CNTT&TT của hệ thống NHNN. Từ đó đến nay, Cục CNTH đã thực hiện chức năng quản lý. Có lẽ vào thời điểm đó, với một cơ quan thuộc Chính phủ, NHNN là cơ quan thứ 2 có một đơn vị cấp Vụ, Cục quản lý chuyên ngành CNTT. Từ việc xây dựng tổ chức bộ máy phù hợp, CNTT&TT Ngân hàng có chiến lược phát triển phù hợp với tiến trình phát triển Tin học trong Ngành.
Đổi mới Công nghệ Ngân hàng suy cho cùng chính là tin học hoá hoạt động Ngân hàng. Hay nói một cách khác, tin học hoá các nghiệp vụ Ngân hàng, mở rộng dịch vụ trên nền công nghệ mới gắn liền với việc thay đổi cơ chế pháp lý phù hợp là đổi mới Công nghệ Ngân hàng.
Vai trò quản lý Nhà nước đã được thể hiện trên 4 mặt: Tham mưu hoạch định chiến lược phát triển; phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng các văn bản pháp lý, cơ chế, chính sách điều chỉnh, hướng dẫn, tạo thành một hành lang pháp luật cho sự hoạt động cũng như phát triển đúng hướng; Chỉ đạo quá trình thực hiện chiến lược, xây dựng sách lược hoạt động cho các thời kỳ phù hợp với tiến trình phát triển; và kiểm tra, giám sát quá trình hoạt động ở cơ sở. Tại các NHTM, vì lợi ích của mình, đảm bảo phát triển bền vững và đủ sức cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường, các Ngân hàng đều có những cơ quan, bộ phận quản lý, tổ chức triển khai CNTT trong hệ thống của mình. Lẽ đó, trong những năm đầu của thế kỷ 21, các Ngân hàng phát triển rất nhanh lĩnh vực này, mở rộng nhiều dịch vụ cho khách hàng.
Tuy nhiên quá trình hoạt động còn bộc lộ một số bất cập:
- Vẫn còn ở đâu đó sự chồng chéo, không rõ ràng trong quản lý gây nên nhiều hiện tượng hoặc không ai chỉ đạo thực hiện hoặc chỉ đạo chồng chéo, hoặc cản trở lẫn nhau hoặc việc thực thi nhiệm vụ.
- Một số đề án dịch vụ mà ở đó, kỹ thuật CNTT là chủ yếu lại chưa có một kế hoạch phát triển nhất quán, thậm chí không qua khâu thiết kế, xây dựng cũng như thẩm định.
- Kể cả Quốc gia cũng như của Ngành Ngân hàng chưa đưa ra những chuẩn mực cần thiết, những cơ sở pháp lý đủ tin cậy trong quá trình phát triển. Ví dụ như chữ ký điện tử, chứng từ điện tử phải có luật hoặc pháp lệnh điều chỉnh và công nhận mới đủ cơ sở pháp lý Nhà nước. Rất may là trong quá trình hoạt động, chưa có hiện tượng nào, trường hợp nào phải xem xét “tính pháp lý” của chữ ký điện tử, chứng từ điện tử.
2. ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ - CON ĐƯỜNG TẤT YẾU CỦA NGÂN HÀNG.
Tai một diễn đàn về công nghệ, Thống đốc NHNN đã chỉ rõ: “Trong bước đường phát triển của hệ thống Ngân hàng Việt nam, hiện đại hoá hoạt động Ngân hàng là một trong 4 nội dung chủ yếu xuyên suốt trong bước đi. Theo đó, đổi mới công nghệ Ngân hàng phải tập trung 3 nội dung cơ bản: Có giải pháp tích cực và đầu tư thích hợp trong việc phát triển nhân lực khoa học công nghệ Ngân hàng, cần phải có kế hoạch lâu dài mới có đủ lực lượng làm chủ được công nghệ ngày càng hiện đại; Phải xây dựng hạ tầng cơ sở CNTT Ngân hàng đủ mạnh, phục vụ tốt nhất cho sự phát triển kinh tế đất nước và đủ năng lực hội nhập với khu vực và thế giới. Từng bước xây dựng đầy đủ cơ sở pháp lý, đảm bảo lợi ích quốc gia, đồng thời tuân thủ các chuẩn khu vực; đặc biệt là các văn bản pháp lý trong thương mại điện tử, đảm bảo an toàn tuyệt đối trong hoạt động Ngân hàng liên quan tới CNTT”. Từ những định hướng lớn ấy, ngành Ngân hàng đặc biệt tích cực trong việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng. Dự án: “Hiện đại hoá Ngân hàng và hệ thống thanh toán” do WB tài trợ là một minh chứng cho việc đầu tư cơ sở hạ tầng theo tinh thần chỉ thị 58/CT-TW, đã “coi đầu tư cho xây dựng hạ tầng thông tin là loại đầu tư xây dựng hạ tầng kinh tế, xã hội”. Khởi đầu cho toàn bộ dự án này là tiểu dự án “Thanh toán điện tử Liên Ngân hàng” đi vào hoạt động từ tháng 5/2002. Theo số liệu thống kê của Trung tâm xử lý dữ liệu, thanh toán liên Ngân hàng trung bình một ngày là 9.000 đến 10.000 món với 5 ngàn tỷ đồng doanh số. Đặc biệt có ngày cao điểm lên tới 17.000 món với 11 ngàn tỷ đồng chạy qua hệ thống này. Tốc độ gia tăng ngày một nhanh: chỉ 7 tháng năm 2002 có hơn 500.000 món với gần 290.000 tỷ đồng; năm 2003 số món tăng lên gần 1.800.000 món với gần 900.000 tỷ đồng (không kể số món chuyển tiền qua hệ thống thanh toán trước đây). Điều này nói lên về sự đầu tư đúng hướng và hiệu quả trong quá trình phát triển, mặt khác thể hiện nhu cầu phát triển trong tương lai. Cùng với tiểu dự án nói trên, 5 tiểu dự án khác của các Ngân hàng: Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (VCB), Ngân hàng Đầu tư & Phát triển Việt Nam (NHĐT&PT); Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn (NHNo &PTNT); Ngân hàng TMCP Hàng Hải; và Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank), đã khai trương và đi vào hoạt động từ 31/12/2003. Riêng tiểu dự án của Ngân hàng Công thương Việt Nam (NHCT), đã cơ bản đi vào hoạt động, song còn một số nội dung đang từng bước đưa vào vận hành. Toàn bộ Dự án WB đã tạo thành một hệ thống liên hoàn giữa các chi nhánh của từng Ngân hàng, giữa các Ngân hàng với nhau. Đặc điểm nổi bật của các tiểu dự án là xu thế tập trung tài khoản của từng hệ thống NHTM, của các Ngân hàng và các Chi nhánh tham gia giao dịch thanh toán điện tử. Điều này sẽ mang lại khả năng quản lý và điều hoà dòng vốn chu chuyển, tăng khả năng điều hành kinh doanh của các Ngân hàng; Đồng thời, có nhiều cơ hội mở rộng dịch vụ Ngân hàng, phục vụ nền kinh tế phát triển.
Trong thực tế phát triển CNTT Ngân hàng, Ngành Ngân hàng đã đầu tư xây dựng bằng nguồn vốn hiện đại hoá từ những năm 80 thế kỷ trước và nó đã đáp ứng được nhu cầu phát triển trong giai đoạn đó. Lẽ đó, đến 31/12/2003 toàn ngành Ngân hàng có gần 3.000 server, gần 42.000 máy PC và trạm máy tính. Với nhiều Hệ điều hành tiên tiến, cơ sở dữ liệu hiện đại. Các bài toán nghiệp vụ chủ yếu được đội ngũ kỹ thuật trong ngành thiết kế, xây dựng. Điều này mang lại nhiều lợi ích: Nâng cao khả năng làm chủ công nghệ; hệ thống an ninh, an toàn cao hơn; tiết kiệm nguồn vốn hạn hẹp nếu như phải nhập khẩu phần mềm...
Con đường duy nhất để phục vụ nhu cầu nền kinh tế đang chuyển đổi và phát triển là đổi mới công nghệ mà thực chất là ứng dụng mạnh mẽ CNTT vào hoạt động Ngân hàng. Trong giai đoạn hiện nay, xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế đang chuyển động hết sức nhanh chóng thì Hiện đại hoá Ngân hàng càng nhanh, càng có lợi thế khi chúng ta tham gia vào các chương trình kinh tế quốc tế. Ngược lại, sự chậm trễ là nguy cơ, bất lợi nhiều mặt là không thể tránh khỏi.
Tuy nhiên, trong quá trình phát triển không tránh khỏi những đâu đó còn có sự lãng phí, bất cập. Hiện tượng máy tính thay máy chữ, trang bị máy tính không trang bị phần mềm ứng dụng kịp thời, hay phải chờ đợi cơ chế vận hành làm cho tính hiệu quả chưa cao của vốn đầu tư. Sự khắc nghiệt của CNTT là thiết bị của nó “tuổi thọ” rất thấp, có thiết bị chỉ sau 3 năm mặc dù “chưa tàn đã phế” vì nó không tương thích với những phần mềm mới, do đó việc khai thác nhanh thiết bị CNTT luôn phải đặt lên hàng đầu. Tình trạng các dự án tin học cũng vậy, từ khi mở thầu thiết bị (giá cả thường là theo loại, chất lượng, cấu hình và giá thời điểm mở thầu) đến khi lắp đặt và bàn giao mà kéo dài (từ 1 năm trở lên) thì trong thực tế, có thiết bị giá chỉ còn một nửa. Điều này gây tốn kém cho nhà đầu tư, mang lợi cho nhà thầu.
Thành công của đổi mới Công nghệ Ngân hàng trong 3 năm qua là rất lớn, mở rộng khả năng phát triển cho 2 năm (2004-2005) tiếp theo. Trong chương trình hành động về Hội nhập kinh tế quốc tế trong lĩnh vực Ngân hàng, Thống đốc NHNN chỉ rõ “Mở rộng đầu tư đáp ứng nhu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước: đẩy mạnh công tác đào tạo đội ngũ cán bộ Ngân hàng vững vàng về chính trị, tinh thông nghiệp vụ Ngân hàng và các nghiệp vụ liên qua, tận dụng tốt các thành tựu về CNTT” và giao cho cơ quan quản lý CNTT: “Phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai thực hiện các nội dung liên quan đến công nghệ tin học như hiện đại hoá hệ thống thanh toán, hệ thống thông tin tài chính; Hội nhập trên mạng Internet để cập nhật thông tin tài chính- tiền tệ”. Đây là cơ sở hành động cho những kế hoạch khả thi trong 2 năm và những năm tiếp theo, nhất là cho chương trình Hội nhập kinh tế Quốc tế.

Theo Tạp chí tin học Ngân hàng.