Cổng Thông Tin Điện Tử
Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam
|
Cũng như nhiều nước khác, Trung Quốc đã tiến hành mở cửa lĩnh vực ngân hàng, do đây là một cấu phần quan trọng trong chiến lược cải cách và mở cửa nền kinh tế. Nhận thức rõ cơ hội, những thách thức phải đối mặt trong quá trình hội nhập và đảm bảo sự phát triển bền vững, an toàn của hệ thống ngân hàng, Trung Quốc đã không ngừng thúc đẩy quá trình cải cách lĩnh vực này và thực hiện các cam kết khi gia nhập WTO, đồng thời ban hành các công cụ giám sát và các biện pháp kiểm soát rủi ro phù hợp với các thông lệ quốc tế. Trong phạm vi bài viết này chỉ đề cập những nét chính về quá trình cải cách hệ thống ngân hàng Trung Quốc để tham khảo.
Lịch sử và thực trạng:
Các ngân hàng nước ngoài đã có lịch sử hiện diện tại Trung Quốc từ hàng trăm năm trước. Sau khi nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa được thành lập năm 1949, bốn ngân hàng nước ngoài vẫn tiếp tục duy trì văn phòng đại diện tại thành phố Thượng Hải là: HSBC, Ngân hàng Đông Á, Tập đoàn Ngân hàng Hoa Kiều và Ngân hàng Standard Chattered. Năm 1978, nền kinh tế Trung Quốc bắt đầu mở cửa chào đón các nhà đầu tư nước ngoài. Theo đó, hệ thống ngân hàng của Trung Quốc cũng đã trải qua 3 giai đoạn trong quá trình mở cửa. Cụ thể là:
- Giai đoạn ( 1980-1993):
Trong giai đoạn này, chiến lược mở cửa ngành Ngân hàng với mục đích là để thu hút các nguồn vốn từ bên ngoài và cải thiện môi trường đầu tư trực tiếp nước ngoài bằng cách cung cấp các dịch vụ tài chính tốt hơn cho các tập đoàn kinh tế nước ngoài hoạt động tại Trung Quốc. Do cầu nội địa đối với các dịch vụ tài chính tăng lên, Chính phủ Trung Quốc đã từng bước nới lỏng các hạn chế mang tính địa lý đối với các ngân hàng nước ngoài thông qua việc cho phép mở rộng sự hiện diện của các ngân hàng này từ các đặc khu kinh tế sang các thành phố lớn và thành phố ven biển. Đến cuối năm 1993, các ngân hàng nước ngoài đã thiết lập được 76 pháp nhân, hoạt động tại 13 thành phố với tổng tài sản lên tới 8,9 tỷ USD, phạm vi kinh doanh tập trung vào các dịch vụ ngoại hối cho các công ty nước ngoài và người nước ngoài tại Trung Quốc.
- Giai đoạn (1993- 2001):
Công cuộc cải cách kinh tế của Trung Quốc đã có những tiến bộ quan trọng trong giai đoạn này, thể hiện qua tốc độ phát triển nhanh chóng của nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, với sự bùng nổ của thương mại và đầu tư trực tiếp của nước ngoài. Tuy nhiên, để khuyến khích hơn nữa sự tham gia của các nhân tố nước ngoài tại Trung Quốc thông qua việc cải thiện hơn nữa môi trường đầu tư, Chính phủ Trung Quốc đã thông qua một loạt các chính sách và sửa đổi các luật, quy định có liên quan. Với tốc độ phát triển liên tục của đầu tư nước ngoài cũng như sự mở rộng không ngừng của các doanh nghiệp Trung Quốc ra thị trường thế giới, các nhà cung cấp dịch vụ tài chính nước ngoài ngày càng mong muốn được trực tiếp kinh doanh tại Trung Quốc. Trong bối cảnh đó, năm 1994 Chính phủ Trung Quốc đã ban hành một văn bản pháp lý toàn diện điều chỉnh các hoạt động của các ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài trên toàn lãnh thổ Trung Quốc với tên gọi là: Quy chế của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa về quản lý các định chế tài chính có vốn nước ngoài. Quy chế này được phát triển từ quy định được ban hành từ 1985 mang tên Quy chế của nước Công hòa Nhân dân Trung Hoa về quản lý các ngân hàng có vốn nước ngoài và ngân hàng liên doanh hoạt động tại các đặc khu kinh tế. Quy định mới đã cung cấp các hướng dẫn pháp lý đối với việc gia nhập thị trường và hoạt động thanh tra các ngân hàng có vốn nước ngoài. Trong khi đó, hoạt động của các ngân hàng nước ngoài đã được mở rộng từ các thành phố ven biển và các thành phố lớn ra toàn quốc và các ngân hàng nước ngoài được phép mở chi nhánh tại tất cả các thành phố của Trung Quốc. Đến năm 1996, Chính phủ Trung Quốc công bố Quy chế về việc thí điểm kinh doanh đồng nhân dân tệ tại khu vực Thương Hải - Phố Đông của các định chế trài chính nước ngoài. Quy định này cho phép các ngân hàng nước ngoài tiếp cận hoạt động kinh doanh bằng đông nhân dân tệ phục vụ các doanh nghiệp và cá nhân nước ngoài. Chính vì vậy đã thúc đẩy sự phát triển của các ngân hàng nước ngoài đạt con số 175, tăng 99 ngân hàng so với 4 năm trước đó, trong khi tài sản có của các ngân hàng này đã tăng gấp 4 lần.
Cũng chịu tác động của cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ Châu Á, các ngân hàng nước ngoài trở nên thận trọng hơn trong việc mở rộng hoạt động của mình tại khu vực châu Á, do đó hoạt động kinh doanh của các ngân hàng nước ngoài tại Trung Quốc cũng bị giảm sút. Một số ngân hàng thậm chí còn đóng cửa. Từ 1998 đến 2001, chỉ có 15 tổ chức cung cấp dịch vụ ngân hàng được thành lập tại Trung Quốc. Chinh phủ Trung Quốc đã phải thực hiện hàng loạt các biện pháp để kích thích hoạt động của các ngân hàng nước ngoài tại thị trường này. Trong đó, việc lựa chọn Thâm Quyến là thành phố thứ hai sau Thượng Hải được thực hiện thí điểm cho phép các ngân hàng có vốn nước ngoài tham gia thị trường liên ngân hàng để họ có thể tiếp cận nguồn vốn bằng đồng nhân dân tệ; cho phép các ngân hàng có vốn nước ngoài có trụ sở tại Thượng Hải thực hiện kinh doanh đồng nhân dân tệ tại Quảng Đông, Quảng Tây và Hồ Nam. Mặc dù, hoạt động kinh doanh ngoại hối của các ngân hàng này đã giảm xuống trong các năm đó, các ngân hàng nước ngoài lại có thể mở rộng kinh doanh đồng nhân dân tệ.
- Giai đoạn 2002- 2006:
Với việc Trung Quốc chính thức gia nhập WTO vào ngày 11/12/2001, ngành Ngân hàng của Trung Quốc đã chứng kiến những thay đổi sâu sắc trong giai đoạn này. Trong thời gian 5 năm ân hạn theo quy định trong thoả thuận gia nhập, Chính phủ Trung Quốc đã tôn trọng các cam kết và mở cửa thêm các lĩnh vực kinh doanh cho các ngân hàng có vốn nước ngoài tham gia. Những nỗ lực mở cửa và điều chỉnh hợp lý, nhanh chóng về mặt chính sách đã tạo điều kiện cho các ngân hàng nước ngoài mở rộng hoạt động. Sau 5 năm gia nhập WTO, mặc dù đã có một số vụ sáp nhập, số lượng tổ chức kinh doanh do các ngân hàng nước ngoài thành lập đã tăng từ 190 lên 312. Sau đây là một số biện pháp mở cửa đựoc sử dụng trong giai đoạn này:
Tôn trọng các cam kết WTO: Những hạn chế về đối tượng khách hàng đối với hoạt động kinh doanh ngoại tệ của các ngân hàng có vốn nước ngoài đã được dỡ bỏ ngay sau khi gia nhập WTO. Ngoài ra, hoạt động kinh doanh bằng đồng nhân dân tệ của các ngân hàng nước ngoài cũng đã được mở rộng từ bốn thành phố lớn là Thượng Hải, Thâm Quyến, Thiên Tân và Đại Liên ra toàn quốc, đối tượng khách hàng cũng được mở rộng từ các cá nhân và doanh nghiệp nước ngoài sang các doanh nghiệp và người dân Trung Quốc. Cũng trong thời gian này, các hạn chế khác đối với các ngân hàng có vốn nước ngoài từng bước được nới lỏng, như hạn chế về tài sản nợ bằng đồng nhân dân tệ được dỡ bỏ; giới hạn về tỷ lệ tiền gửi ngoại tệ từ nguồn trong nước đối với các ngân hàng có vốn nước ngoài đã được bãi bỏ tuân theo nguyên tắc đối xử quốc gia được thoả thuận trong cam kết gia nhập WTO.
Các sáng kiến độc lập với các cam kết gia nhập WTO:
Trung Quốc cũng tiến hành hàng loạt các sáng kiến tự do hoá độc lập với những cam kết WTO nhằm đáp ứng nhu cầu cải cách và thị trường của nền kinh tế.
Thứ nhất, nhằm mục đích khuyến khích các ngân hàng nước ngoài mở chi nhánh tại các khu vực không gần biển như khu vực miền Trung, miền Tây và vùng đông Bắc nơi chưa có dịch vụ ngân hàng, một số thành phố trong đó có Tây An, Thẩm Dương, Cáp Nhĩ Tân, Trường Xuân, Lan Châu, Tây Ninh đã mở của cho các ngân hàng có vốn nước ngoài thực hiện kinh doanh bằng đồng nhân dân tệ trước thời hạn, đồng thời đẩy nhanh việc xem xét thông qua các thủ tục cho các ngân hàng có vốn nước ngoài mở chi nhánh tại các khu vực này.
Thứ hai, yêu cầu về vốn hoạt động đối với các ngân hàng có vốn nước ngoài được hạ xuống một cách hợp lý nhằm nới lỏng các hạn chế về vốn khả dụng đối với các ngân hàng này.
Thứ ba, tương tự như các ngân hàng trong nước các ngân hàng có vốn nước ngoài được phép tham gia vào các hoạt động kinh doanh các công cụ phái sinh, các hoạt động quản lý tài sản, lưu ký và đại lý bảo hiểm ở nước ngoài.
Thứ tư, theo thoả thuận đối tác thân thiện hơn (CEPA) với các đặc khu hành chính Hồng Kông và Ma Cao, các ngân hàng ở hai đặc khu này được đối xử ngang bằng khi xin phép mở chi nhánh hoặc các dự án kinh doanh mới ở Đại lục.
Thứ năm, để khuyến khích sự tham gia của các ngân hàng nước ngoài vào khu vực ngân hàng trong Đại lục, Trung Quốc cho phép và khuyến khích các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài đủ tiêu chuẩn mua cổ phần của các ngân hàng Trung Quốc trên cơ sở thương mại và tự nguyện.
Như vậy, việc mở cửa hệ thống ngân hàng Trung Quốc đã tập trung vào ba khu vực chiến lược là Châu thổ sông Dương Tử, Châu thổ sông Châu Giang và Khu kinh tế Bố Hải, từng bước mở cửa ra toàn quốc.
Từng bước cải cách khuôn khổ pháp lý:
Thực hiện các cam kết gia nhập WTO và dựa trên sự phân tích những điều kiện thực tiễn của Trung Quốc, Chính phủ Trung Quốc đã sửa đổi, ban hành nhiều luật và quy định mới. Những văn bản pháp luật quan trọng gồm: Luật Quản lý và Giám sát Ngân hàng của nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, Quy định của nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa về Quản lý các định chế tài chính có vốn nước ngoài và các văn bản hướng dẫn thi hành. Những quy định tại các văn bản này đã cung cấp cơ sở vững chắc để tiếp tục tiến trình mở cửa khu vực ngân hàng Trung Quốc. Tháng 12/2003, Chính phủ Trung Quốc đã ban hành Quy chế mua cổ phần tại các định chế tài chính Trung Quốc của các định chế tài chính nước ngoài. Trong đó, quy định các tiêu chuẩn về quy mô tài sản, mức vốn và khả năng sinh lời cũng như giới hạn tối đa được mua cổ phần đối với nhà đầu tư nước ngoài. Do đó, Điều Luật này đã thúc đẩy hơn nữa sự hợp tác giữa các ngân hàng Trung Quốc và các ngân hàng nước ngoài.
Ngoài ra, Trung Quốc cũng mở rộng sự hiện diện của các ngân hàng nước ngoài, tăng cường công tác thanh tra trên cơ sở rủi ro. Uỷ ban Giám sát Ngân hàng đã tăng cường năng lực giám sát và phân tích từ xa, cải thiện việc lập kế hoạch và thanh tra tại chỗ. Nhờ đó, chất lượng thanh tra đã được tăng cường đáng kể, góp phần lành mạnh các ngân hàng nước ngoài tại Trung Quốc.
Những đóng góp chủ yếu của các ngân hàng nước ngoài:
Thứ nhất, đóng góp cho sự phát triển của đầu tư và thương mại quốc tế: Các ngân hàng nước ngoài có lợi thế cạch tranh hơn các ngân hàng Trung Quốc. Chính các ngân hàng này đã tiên phong trong việc đổi mới doanh nghiệp, đồng thời có nhiều kinh nghiệm và phong phú về sản phẩm dịch vụ ngân hàng, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại quốc tế và cơ sở hạ tầng hệ thống thanh toán, cho vay hợp vốn, quản lý tiền mặt và tài sản. Sự hiện diện của các ngân hàng nước ngoài tại Trung Quốc đã làm phong phú thêm các sản phẩm trên thị trường ngân hàng, nâng cao chất lượng phục vụ của các ngân hàng, do đó đã đóng góp vào việc xúc tiến thương mại và đầu tư ra nước ngoài. Bên cạnh đó, thông qua hoạt động đầu tư tại Trung Quốc, các ngân hàng nước ngoài đã mang lại nguồn vốn cho sự phát triển của kinh tế này.
Thứ hai, góp phần phát triển theo chiều sâu thị trường tài chính cũng như cải cách và tái cơ cấu khu vực ngân hàng ở Trung Quốc. Các ngân hàng nước ngoài đã và đang phát triển về cả số lượng và quy mô kinh doanh tại Trung Quốc, đồng thời đã giúp gia tăng chất lượng dịch vụ ngân hàng ở tất cả các cấp độ, khuyến khích cạnh tranh thị trường, tăng cường năng lực của khu vực ngân hàng nhằm đáp ứng được nhu câu của thị trường. Để tăng cường năng lực tổng thể và tính cạnh tranh của khu vực ngân hàng, Trung Quốc đã đưa ra một loạt các cải cách nhằm hỗ trợ quá trình mở cửa. Đến cuối năm 2003, Ngân hàng Xây dựng và Ngân hàng Ngoại thương Trung Quốc đã được chọn làm thí điểm tái cơ cấu thành các ngân hàng cổ phần, với tổng số vốn bơm vào lên đến 45 tỷ USD. Cuối năm 2005, Ngân hàng Công thương Trung Quốc cũng được bơm vốn 15 tỷ USD. Đồng thời, các ngân hàng thương mại vừa và nhỏ cũng được cải cách và tái cơ cấu. Các biện pháp này, cùng với sự tham gia của các định chế tài chính nước ngoài với tư cách là nhà đầu tư chiến lược, đã góp phần cải thiện quản trị doanh nghiệp, quản lý rủi ro, tăng cường khả năng đổi mới, sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Thứ ba, góp phần đổi mới doanh nghiệp và sản phẩm: Với việc mở cửa lĩnh vực ngân hàng đã nhập khẩu những công nghệ và kỹ năng quản lý tiên tiến, cũng như là các sản phẩm và dịch vụ hoàn thiện được thị trường kiểm chứng, giúp các ngân hàng Trung Quốc nâng cao năng lực tài chính. Các ngân hàng Trung Quốc đã củng cố hệ thống quản lý nội bộ của họ thông qua việc tối ưu hoá cơ cấu quản lý, thăm dò và triển khai các mô hình quản lý ngành dọc, nhiều ngân hàng đã đặt chức năng quan hệ khách hàng làm trọng tâm, hợp lý hoá các quy trình, thủ tục kinh doanh để tạo điều kiện cho việc kiểm soát rủi ro hiệu quả.
Thứ tư, góp phần tăng cường năng lực thanh tra: Trung Quốc nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giảm nhẹ rủi ro trong quá trình mở cửa, qua các biện pháp thanh tra phòng ngừa. Trên cơ sở các tiêu chuẩn và thông lệ quốc tế, Trung Quốc đã xây dựng được môi trường thanh tra công bằng và minh bạch, có những tiến bộ đáng kể trong việc hợp nhất các tiêu chuẩn và yêu cầu thanh tra đối với các ngân hàng. Bên cạnh đó, Trung Quốc tăng cường các biện pháp thanh tra xuyên quốc gia thông qua các thoả thuận hợp tác thanh tra với các nước trong khu vực và thế giới.
Các nguyên tắc cơ bản và Chiến lược trong giai đoạn mới:
Cuối năm 2006, ngành Ngân hàng Trung Quốc bắt đầu bước vào giai đoạn mới. Trung Quốc thúc đẩy quá trình mở cửa, nâng cao mức độ mở cửa, tăng cường năng lực quản lý rủi ro của khu vực ngân hàng, bảo vệ sự ổn định chung của hệ thống ngân hàng, qua đó thúc đẩy sự phát triển ổn định và lành mạnh của nền kinh tế. Để xây dựng chiến lược mở cửa trong thời kỳ mới, ngành Ngân hàng Trung Quốc đã tuân thủ 4 nguyên tắc sau: (i) Đáp ứng các yêu cầu phát triển kinh tế trong khuôn khổ tối ưu hoá. (ii) Có khả năng thúc đẩy cải cách ngân hàng, cạnh tranh thi trường công bằng, hai bên cùng có lợi và nâng cao khả năng cạnh tranh của hệ thống ngân hàng Trung Quốc. (iii) Tuân thủ các cam kết WTO và tiếp tục mở cửa khu vực ngân hàng nội địa. (iv) Quá trình mở cửa phải có quy định về thận trọng đi kèm để có thể duy trì sự ổn định của hệ thống ngân hàng và đảm bảo an ninh tài chính.
Trên cơ sở các nguyên tắc nêu trên, Trung Quốc đưa ra các chính sách chủ yếu sau:
Tuân thủ các cam kết WTO và tiếp tục mở cửa hơn nữa với bên ngoài.
Theo các cam kết WTO, Trung Quốc đã xoá bỏ các quy định hạn chế về khách hàng và khu vực địa lý đối với hoạt động kinh doanh đồng nhân dân tệ của các ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài kể từ ngày 11/12/2006. Để khuyến khích các ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài triển khai kinh doanh tại miền Đông Bắc, miền Tây và miền Trung, Trung Quốc có chính sách ưu đãi trong việc thành lập cơ sở mới và tiếp cận thị trường.
Đưa ra chính sách định hướng thành lập tại địa phương để đáp ứng nhu cầu phát triển của các ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài. Các ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài có thể tự lựa chọn hình thức hoạt động phù hợp tại Trung Quốc theo chiến lược kinh doanh của ngân hàng. Để đẩy mạnh sự phát triển của các ngân hàng này và bảo vệ lợi ích của người gửi tiền, Trung Quốc khuyến khích các ngân hàng nước ngoài thành lập các ngân hàng con tại địa phương hoặc chuyển đổi các chi nhánh hiện tại thành các ngân hàng con. Các pháp nhân thành lập tại địa phương của các ngân hàng nước ngoài được phép cung cấp tất cả các dịch vụ bằng ngoại tệ và nội tệ, được hưởng quy chế đối xử như các ngân hàng Trung Quốc.
Tạo môi trường hoạt động thuận lợi cho các chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Khuyến khích các ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài áp dụng các hình thức hoạt động đa dạng để phát triển ở Trung Quốc.
Về giám sát phòng ngừa rủi ro: Do mức độ mở cửa lĩnh vực ngân hàng lớn nên sẽ đem đến một số rủi ro nhất định. Trung Quốc cũng nhận thức được rằng trong quá trình mở cửa sẽ phát sinh nhiều rủi ro khác nhau. Do vậy, việc nâng cao năng lực thanh, sử dụng nhiều hơn nữa các phương pháp thanh tra hệ thống, đa dạng và đặc thù để đảm bảo sự an toàn, lành mạnh của hệ thống ngân hàng là rất cần thiết, qua đó quá trình mở cửa sẽ diễn ra thuận lợi hơn.
Quá trình mở cửa lĩnh vực ngân hàng của Trung Quốc đi kèm với thanh tra phòng ngừa nghiêm ngặt theo các chuẩn mực và thông lệ quốc tế tốt nhất. Nguyên tắc thanh tra ngân hàng cơ bản của Trung Quốc là “ thực hành thanh tra tổng hợp, quản lý rủi ro, tăng cường kiểm soát nội bộ và nâng cao tình minh bạch” trong khi trọng tâm của công tác thanh tra là giám sát các loại hình rủi ro chủ yếu của các ngân hàng thương mại và các rủi ro hệ thống ngân hàng. Mục đích của phương pháp tiếp cận này là củng cố hệ thống quản lý rủi ro và kiểm soát của các ngân hàng thương mại, yêu cầu có một mức độ minh bạch cao hơn để có thể áp dụng kỷ luật thị trường đối với các ngân hàng. Trong giai đoạn mở cửa tiếp theo, Trung Quốc hướng tới việc thực hiện Các nguyên tắc cơ bản về Thanh tra Ngân hàng hiệu quả do Uỷ ban Basel về Thanh tra ngân hàng đề ra để tăng cường tính hiệu quả và minh bạch của công tác thanh tra. Tiếp tục hoàn thiện môi trường pháp lý cho hoạt động ngân hàng. Do việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý hoàn chỉnh luôn là ưu tiên hàng đầu của quá trình mở cửa.
Tóm lại, mục tiêu của quá trình mở cửa lĩnh vực ngân hàng của Trung Quốc là nâng cao khả năng cạnh tranh và xây dựng một hệ thống ngân hàng lành mạnh và phát triển bền vững; huy động được cả các nguồn vốn trong và ngoài nước để phát triển kinh tế.
Văn Thanh
14:55, 21/04/2026
21:02, 10/04/2026
15:57, 04/03/2026
03:06, 10/02/2026
17:00, 02/02/2026
09:16, 29/01/2026
11:28, 19/01/2026